Colline di Romagna DOP to Chroniona Nazwa Pochodzenia dla oliwy extra vergine ze wzgórz Romanii w prowincjach Forlì-Cesena i Rimini, na pasie pagórków między Apeninami a wybrzeżem Adriatyku. Nazwę wpisano do rejestru Unii Europejskiej 25 sierpnia 2003 roku. Jej podstawą jest odmiana Correggiolo, która musi stanowić co najmniej 60% oliwek.
To druga, młodsza nazwa pochodzenia oliwy w Romanii, obok sąsiedniej Brisighelli. Obejmuje znacznie większy obszar, od wzgórz za Forlì po zaplecze Riccione i Cattoliki, a jej oliwa jest zwykle nieco łagodniejsza: średnio owocowa, z nutą trawy, migdała, karczocha i liścia pomidora oraz lekką lub średnią goryczką. Oliwy jest niewiele, a większość sprzedaje się na miejscu.
- Oznaczenie
- Colline di Romagna DOP
- Typ
- Denominazione di Origine Protetta, po polsku Chroniona Nazwa Pochodzenia (ChNP)
- Region
- Emilia-Romania
- Obszar
- wzgórza ponad 30 gmin w prowincjach Forlì-Cesena i Rimini, powyżej Via Emilia i nadmorskiej drogi SS16
- Odmiany
- Correggiolo min. 60%, Leccino do 40%, Pendolino, Moraiolo i Rossina do 10%
- Rejestracja w UE
- 2003
W skrócie
- Typ oznaczenia: DOP, czyli Chroniona Nazwa Pochodzenia (ChNP), w rejestrze Unii Europejskiej od 25 sierpnia 2003 roku.
- Obszar: wzgórza ponad 30 gmin w prowincjach Forlì-Cesena i Rimini, powyżej Via Emilia i nadmorskiej drogi krajowej SS16.
- Odmiany: Correggiolo co najmniej 60%, Leccino najwyżej 40%, Pendolino, Moraiolo i Rossina łącznie do 10%.
- Zbiór i tłoczenie: od początku przebarwiania owoców do 15 grudnia, tłoczenie najpóźniej 2 dni po zbiorze.
- Parametry: kwasowość najwyżej 0,4%, kwas oleinowy co najmniej 72%, tokoferole co najmniej 70 mg/kg.
- Smak: średnio, czasem intensywnie owocowy, z trawą, migdałem, karczochem i pomidorem, gorycz i ostrość lekkie do średnich.
Spis treści
Między Via Emilia a Apeninami
Granice nazwy wyznaczają dwie drogi. W prowincji Forlì-Cesena strefa zaczyna się na południe od Via Emilia, starożytnej drogi z Rimini do Piacenzy, która oddziela równinę od wzgórz. W prowincji Rimini granicą jest nadmorska droga krajowa SS16 i autostrada A14: wszystko, co leży od nich w stronę morza, czyli plaże i nadmorskie miasta, do strefy nie należy.
| Prowincja | Gminy w całości | Gminy w części (tylko wzgórza) |
|---|---|---|
| Forlì-Cesena | Borghi, Castrocaro Terme e Terra del Sole, Civitella di Romagna, Dovadola, Meldola, Mercato Saraceno, Montiano, Predappio, Rocca San Casciano, Roncofreddo, Sogliano al Rubicone | Bertinoro, Cesena, Forlì, Forlimpopoli, Longiano, Savignano sul Rubicone |
| Rimini | Coriano, Gemmano, Mondaino, Montefiore Conca, Montegridolfo, Morciano di Romagna, Saludecio, San Clemente, San Giovanni in Marignano, Verucchio oraz dawne gminy Poggio Berni, Torriana, Monte Colombo i Montescudo | Misano Adriatico, Riccione, Rimini, Santarcangelo di Romagna |
Dyscyplinarz wymienia jeszcze dawne gminy Poggio Berni, Torriana, Monte Colombo i Montescudo, które w kolejnych latach połączono w nowe gminy Poggio Torriana i Montescudo-Monte Colombo. Teren się nie zmienił, zmieniły się tylko nazwy na mapie administracyjnej.
Krajobraz winnic, sadów i zamków
Wzgórza Romanii to łagodne pagórki z gliniastymi i wapiennymi glebami, pocięte dolinami rzek spływających z Apeninów do Adriatyku. Oliwki rzadko tworzą tu duże, zwarte gaje. Częściej rosną w niewielkich sadach obok winnic Sangiovese di Romagna, wśród sadów brzoskwiniowych i morelowych albo pojedynczo na skrajach pól, co dyscyplinarz uwzględnia osobnym limitem plonu dla drzew rozproszonych.
Nad krajobrazem górują średniowieczne twierdze. W prowincji Rimini wiele z nich zbudowali lub rozbudowali Malatestowie, panowie Rimini, a za ich kolebkę uchodzi Verucchio. Zamek w Montefiore Conca, wioski na grzbietach wzgórz wokół Saludecio i Mondaino oraz Bertinoro nad Forlì, zwane balkonem Romanii, to miejsca, gdzie oliwki widać z murów obronnych.
Bliskość morza łagodzi zimy na wzgórzach położonych najbliżej wybrzeża, a w głębi lądu, w dolinach za Predappio i Rocca San Casciano, zimy są wyraźnie chłodniejsze. Dlatego najlepsze stanowiska dla oliwek to nasłonecznione zbocza, z których zimne powietrze może swobodnie spływać w doliny.
Correggiolo i jego partnerzy
Correggiolo to najważniejsza odmiana Romanii. Bywa uznawane za bliskiego krewnego toskańskiego Frantoio, a część badaczy traktuje je wręcz jako jego miejscową formę. Daje oliwę owocową, z nutą trawy i karczocha, o wyraźnej, ale nie przesadnej goryczce, i dobrze znosi chłodniejsze zimy wzgórz.
Do 40% oliwek może pochodzić z Leccino, odmiany odpornej na chłody i choroby, która łagodzi kupaż i wnosi nutę migdała. Pozostałe 10% przypada łącznie na Pendolino, Moraiolo i Rossinę, miejscową odmianę Romanii. Pendolino pełni głównie funkcję zapylacza, a Moraiolo dodaje oliwie zieleni i pikantności.
Tak ustawiony skład daje oliwę bardziej wyważoną niż sąsiednia Brisighella DOP, oparta niemal wyłącznie na Nostranie di Brisighella. Proporcja Correggiolo i Leccino pozwala producentom przesuwać styl: więcej Correggiolo daje oliwę zieleńszą i bardziej gorzką, więcej Leccino łagodniejszą.
Co mówi dyscyplinarz
Dyscyplinarz, czyli urzędowy zbiór zasad produkcji, opisuje uprawę, zbiór, przerób, parametry oliwy i zasady etykiety. Jest przy tym szczegółowy w sprawach, które mają największy wpływ na jakość: czasie od zbioru do tłoczenia i temperaturze przerobu.
| Parametr | Wymóg Colline di Romagna DOP |
|---|---|
| Skład odmianowy | Correggiolo min. 60%, Leccino do 40%, Pendolino, Moraiolo i Rossina łącznie do 10% |
| Maksymalny plon | 7000 kg oliwek z hektara w gajach specjalistycznych, 60 kg z drzewa rozproszonego |
| Wydajność oliwy | najwyżej 18% masy oliwek |
| Termin zbioru | od początku przebarwiania owoców do 15 grudnia |
| Sposób zbioru | z drzewa, ręcznie lub mechanicznie, bez owoców z ziemi i bez środków przyspieszających opadanie |
| Czas do tłoczenia | jak najszybciej, najpóźniej 2 dni po zbiorze |
| Przerób | oliwki odliścione i umyte wodą pitną, temperatura ciasta oliwnego najwyżej 27 °C, bez ponownego tłoczenia wytłoków |
| Kwasowość | najwyżej 0,4% (ogólna granica dla extra vergine to 0,8%) |
| Liczba nadtlenkowa | najwyżej 12 meq O₂/kg |
| Kwas oleinowy i tokoferole | kwas oleinowy min. 72%, tokoferole min. 70 mg/kg |
Uprawa musi przestrzegać regionalnych zasad integrowanej ochrony roślin, a oliwki transportuje się i przechowuje w sztywnych, obojętnych chemicznie i przewiewnych pojemnikach. Rolnicy zgłaszają zebrane ilości jednostce kontrolnej w ciągu 30 dni od końcowego terminu zbioru. Zakazane są chemiczne i biochemiczne środki wspomagające ekstrakcję.
W grudniu 2021 roku włoskie ministerstwo rolnictwa ogłosiło propozycję zmian dyscyplinarza, złożoną przez spółdzielnię producentów z Rimini. Według ministerstwa zmiany nie naruszały charakteru produktu ani jego związku z terenem. Parametry opisane w tabeli pochodzą z tekstu dyscyplinarza w tej właśnie wersji.
Smak: trawa, migdał i liść pomidora
Oliwa Colline di Romagna DOP ma barwę od zielonej do złotożółtej, zależnie od terminu zbioru. W nosie jest średnio, czasem intensywnie owocowa, z możliwymi nutami świeżej trawy, migdała, karczocha i liścia pomidora. Dyscyplinarz określa to liczbowo: mediana owocowości w ocenie panelu ma mieścić się w przedziale powyżej 3 i do 7.
W ustach oliwa jest owocowa, z goryczką i ostrością od lekkich do średnich, czyli o medianie powyżej 1,5 i do 6. To mniej niż w intensywnych oliwach z Apulii czy Toskanii, więc oliwa z Romanii dobrze sprawdza się na co dzień, zarówno na surowo, jak i w kuchni. Wymagane minimum tokoferoli, czyli naturalnej witaminy E, pomaga jej dłużej zachować świeżość.
Dyscyplinarz zaleca przechowywanie oliwy w szczelnych pojemnikach, z dala od światła, w stałej temperaturze nieprzekraczającej 18 °C. W domu oznacza to ciemną szafkę z dala od piekarnika; więcej praktycznych rad znajdziesz w artykule jak przechowywać włoską oliwę.
Jak rozpoznać oryginał na etykiecie
Ostatni punkt odróżnia tę nazwę od wielu innych. Dyscyplinarz zabrania dopisywania na etykiecie nazw konkretnych gmin czy przysiółków, więc butelka z napisem „olio di Bertinoro” albo „olio di Verucchio” obok DOP budzi wątpliwości. Oliwa ma występować pod wspólną nazwą wzgórz Romanii.
Na stole Romanii
Oliwa z Colline di Romagna jest wszechstronna: na surowo pasuje do sałat, zup, warzyw i ryb, a na ciepło do białego mięsa, sosów i smażenia. W Rimini i okolicach najbardziej znanym daniem jest piadina romagnola, w wersji riminijskiej cieńsza i szersza niż w Forlì czy Rawennie. Tradycyjnie robiono ją na smalcu, ale wersja z oliwą jest lżejsza i coraz popularniejsza; do nadzienia z serem squacquerone i rukolą wystarczy kilka kropli oliwy na wierzch.
Na wybrzeżu oliwa z wzgórz trafia do ryb i owoców morza. Sardele, makrele i krewetki zapieka się lub grilluje w panierce z bułki tartej, czosnku i natki, skropionej oliwą. Do garganelli z małżami i szalotką z Romanii łagodniejsza oliwa z przewagą Leccino sprawdza się równie dobrze jak bardziej zielona Brisighella.
W głębi lądu oliwa towarzyszy daniom z warzyw, fasoli i dziczyzny, a także serom. W Sogliano al Rubicone dojrzewa w dołach wykutych w tufie formaggio di fossa, ser chroniony jako DOP, którego ostry smak dobrze równoważy owocowa oliwa i kromka chleba.
Colline di Romagna i Brisighella
| Cecha | Colline di Romagna DOP | Brisighella DOP |
|---|---|---|
| Rejestracja | 2003 | 1996 |
| Obszar | wzgórza ponad 30 gmin w prowincjach Forlì-Cesena i Rimini | wzgórza 5 gmin w dolinach Lamone, Senio i sąsiednich |
| Odmiany | Correggiolo min. 60%, Leccino do 40% | Nostrana di Brisighella min. 90% |
| Koniec zbioru | 15 grudnia | 20 grudnia |
| Czas do tłoczenia | do 2 dni | do 4 dni |
| Styl | średnio owocowa, wyważona | intensywnie zielona, ziołowa, ostra |
Obie nazwy dobrze się uzupełniają. Brisighella DOP to oliwa jednej doliny i jednej odmiany, a Colline di Romagna obejmuje cały pas wzgórz od Forlì po granicę z Marche i daje oliwy bardziej zróżnicowane. Trzecie oznaczenie regionu, Olio dei Colli di Bologna IGP, dotyczy wzgórz pod Bolonią. Cały region opisujemy w przewodniku Oliwa z Emilii-Romanii.
Pytania i odpowiedzi
Co oznacza Colline di Romagna DOP?
To Chroniona Nazwa Pochodzenia dla oliwy extra vergine ze wzgórz prowincji Forlì-Cesena i Rimini, zarejestrowana w Unii Europejskiej 25 sierpnia 2003 roku. Strefa obejmuje ponad 30 gmin, ale tylko tereny pagórkowate, powyżej Via Emilia i nadmorskiej drogi SS16. Oznaczenie gwarantuje pochodzenie oliwek, skład odmianowy i kontrolę produkcji.
Z jakich odmian powstaje oliwa Colline di Romagna?
Co najmniej 60% oliwek musi pochodzić z odmiany Correggiolo, a Leccino może stanowić najwyżej 40%. Pozostałe 10% przypada łącznie na Pendolino, Moraiolo i miejscową Rossinę. W praktyce większość oliw to kupaże Correggiolo i Leccino.
Czym jest odmiana Correggiolo?
Correggiolo to najważniejsza odmiana oliwki Romanii, uważana za bliską krewną toskańskiego Frantoio. Daje oliwę owocową, z nutą trawy i karczocha oraz wyraźną goryczką. Jest podstawą oliwy Colline di Romagna DOP i rośnie także w innych częściach środkowych Włoch.
Jak smakuje oliwa Colline di Romagna DOP?
Jest średnio, czasem intensywnie owocowa, z nutą świeżej trawy, migdała, karczocha i liścia pomidora. Goryczka i ostrość są lekkie lub średnie, więc oliwa jest wyważona i uniwersalna. Pasuje do piadiny, ryb, warzyw, zup i białego mięsa.
Kiedy zbiera się oliwki na wzgórzach Romanii?
Dyscyplinarz pozwala zbierać oliwki od początku przebarwiania owoców do 15 grudnia, w praktyce zwykle od drugiej połowy października. Oliwki zbiera się z drzewa, ręcznie lub mechanicznie, bez owoców z ziemi. Muszą zostać wytłoczone najpóźniej 2 dni po zbiorze.
Czy pod Rimini rosną oliwki?
Tak, na wzgórzach za Rimini i Riccione, w gminach takich jak Verucchio, Coriano, Saludecio czy Montefiore Conca, rosną gaje objęte nazwą Colline di Romagna DOP. Strefa obejmuje jednak tylko tereny pagórkowate, powyżej nadmorskiej drogi SS16 i autostrady A14. Oliwki rosną tu obok winnic i sadów.
Czym różni się Colline di Romagna DOP od Brisighella DOP?
Colline di Romagna obejmuje wzgórza ponad 30 gmin w prowincjach Forlì-Cesena i Rimini i opiera się na Correggiolo z dodatkiem Leccino. Brisighella DOP to pięć gmin wokół doliny Lamone i co najmniej 90% odmiany Nostrana di Brisighella. Oliwa z Brisighelli jest zwykle bardziej zielona i ostra, a z Colline di Romagna bardziej wyważona.
