Magazyn o oliwie z Italii
Kuchnia

Piadina romagnola na oliwie: płaski chleb z Romanii z patelni

Piadina romagnola to płaski chleb z Romanii z mąki, wody, soli i tłuszczu, pieczony na gorącym krążku. Wersja z oliwą zamiast smalcu, krok po kroku

Piadina romagnola (wersja z oliwą): ilustracja

Piadina romagnola to płaski, niewyrośnięty placek z mąki pszennej, wody, soli i tłuszczu, pieczony na suchym, rozgrzanym krążku z gliny lub żeliwa i podawany na ciepło, złożony na pół z nadzieniem. Tradycyjnie ciasto robi się na smalcu, ale dziś wiele rodzin i piadinerii w Romanii zastępuje go całkowicie lub częściowo oliwą, a przepisy unijnego oznaczenia Piadina Romagnola IGP dopuszczają oba tłuszcze.

Wersja na oliwie jest lżejsza, bardziej elastyczna i lepiej znosi składanie z nadzieniem. Delikatna oliwa nie zmienia charakteru placka, ale dodaje mu subtelnej owocowości, a dla wielu osób ma też tę zaletę, że piadina staje się daniem bez tłuszczów zwierzęcych.

Przygotowanie30 min
Razem1 godz. 15 min
Trudnośćłatwy
Porcje4
Oliwadelikatna, np. Colline di Romagna DOP lub łagodna oliwa znad Gardy

W skrócie

  • Region: Emilia-Romania, część romańska: prowincje Rimini, Forlì-Cesena i Rawenna oraz okolice Imoli.
  • Główne składniki: mąka pszenna, woda, sól, oliwa extra vergine, opcjonalnie proszek do pieczenia.
  • Rola oliwy: tłuszcz w cieście zamiast smalcu; daje elastyczność, miękkość i delikatny aromat.
  • Najlepsza oliwa: delikatna, z Colline di Romagna DOP, łagodnego kupażu z Romanii albo znad jeziora Garda.
  • Czas przygotowania: 30 minut pracy, około 75 minut razem z odpoczynkiem ciasta.
  • Poziom trudności: łatwy.
Spis treści
  1. Skąd się wzięło
  2. Smalec, oliwa czy oba
  3. Składniki
  4. Przygotowanie
  5. Jaka oliwa
  6. Na co uważać
  7. Warianty
  8. Do stołu
  9. Pytania i odpowiedzi

Skąd się wzięło

Piadina, w dialekcie piada, to chleb wiejskiej Romanii. Placek bez drożdży, który piecze się w kilka minut na rozgrzanym krążku, nie wymagał pieca chlebowego ani długiego wyrastania, więc był codziennym pieczywem rodzin, które nie miały czasu ani opału na pieczenie bochenków. W trudnych latach do mąki pszennej dodawano mąkę kukurydzianą i inne tańsze mąki.

Tradycyjnym tłuszczem był smalec, bo w każdym gospodarstwie zabijano świnię, a oliwa w północnej części środkowych Włoch była droższa niż na południu. W Romanii gaje oliwne rosły jednak od dawna na wzgórzach wokół Brisighelli i w dolinach Apeninu, więc oliwa nie była tu obcym składnikiem. Dziś po nią sięga się z innych powodów: dla lżejszego ciasta, dla gości niejedzących wieprzowiny i z przekonania do kuchni śródziemnomorskiej.

Romańską piadinę opiewał Giovanni Pascoli, poeta urodzony w San Mauro w Romanii, w wierszu „La piada”; przypisuje mu się też określenie piadiny jako narodowego chleba Romanii. W drugiej połowie XX wieku placek z domowej kuchni trafił do przydrożnych kiosków, które do dziś stoją wzdłuż wybrzeża od Cervii po Cattolicę i przy drogach w głębi regionu.

W 2014 roku Piadina Romagnola zyskała unijne oznaczenie IGP. Przepisy oznaczenia przewidują dwa typy: zwykłą piadinę, grubszą i mniejszą, typową dla okolic Rawenny i Forlì, oraz piadinę alla riminese, cieńszą i szerszą, typową dla Rimini. W obu dopuszczalnym tłuszczem jest smalec lub oliwa.

Smalec, oliwa czy oba

Wybór tłuszczu zmienia teksturę piadiny bardziej niż smak. Smalec, stały w temperaturze pokojowej, rozdziela warstwy ciasta i daje kruchość, oliwa otacza cząstki mąki płynnym tłuszczem i daje ciasto elastyczne i miękkie. Zestawienie dotyczy porcji na 500 g mąki.

Tłuszcz Ilość Tekstura Kiedy wybrać
sam smalec 100 g krucha, lekko łuszcząca się, bogata w smaku klasyczna piadina do wędlin
sama oliwa 60–70 ml elastyczna, miękka, łatwa do składania z nadzieniem, do zawijania, wersja bez tłuszczów zwierzęcych
pół na pół 50 g smalcu i 30 ml oliwy krucha na brzegach, miękka w środku kompromis wielu domowych kuchni

Oliwy dodaje się mniej niż smalcu, bo jest czystym tłuszczem i działa skuteczniej. Zbyt duża ilość oliwy daje ciasto tłuste i ciężkie przy wałkowaniu.

Składniki

Na 4 porcje (6 placków o średnicy około 23 cm):

Na ciasto

  • 500 g mąki pszennej typu 00 albo 0 (w Polsce typ 450–550)
  • 65 ml delikatnej oliwy extra vergine
  • 230 ml letniej wody (około 35°C)
  • 10 g soli
  • 4 g proszku do pieczenia (opcjonalnie, do grubszej wersji)

Na nadzienie klasyczne

  • 250 g sera squacquerone albo stracchino
  • 80 g rukoli
  • 150 g cienko krojonej szynki dojrzewającej (prosciutto crudo)

Przygotowanie

  1. W misce wymieszaj mąkę, sól i proszek do pieczenia. Wlej oliwę i rozcieraj ją palcami z mąką przez minutę, aż masa przypomina wilgotny piasek. Dzięki temu tłuszcz otoczy cząstki mąki przed dodaniem wody, a ciasto wyjdzie delikatniejsze.

  2. Wlewaj stopniowo letnią wodę i zagniataj ciasto 8–10 minut na blacie. Jest gotowe, gdy jest gładkie, miękkie, matowe i nie klei się do rąk; w dotyku powinno przypominać płatek ucha. Jeśli jest za suche i pęka, dodaj łyżkę wody, jeśli lepkie, łyżkę mąki.

  3. Zawiń ciasto w folię lub przykryj miską i odstaw na 30 minut w temperaturze pokojowej, najlepiej 20–24°C. Gluten się rozluźni i placki nie będą się kurczyć przy wałkowaniu. Ciasto może odpoczywać nawet 2 godziny; dłużej trzymaj je w lodówce.

  4. Podziel ciasto na 6 kul po około 130 g. Przykryj je ściereczką i odstaw na kolejne 10 minut. W tym czasie postaw na średnio dużym ogniu żeliwną patelnię o średnicy 26–28 cm, płaską patelnię do naleśników albo gliniany krążek testo, bez tłuszczu.

  5. Rozgrzewaj patelnię 5–6 minut, do temperatury około 220–250°C na powierzchni. Sprawdź ją kroplą wody: powinna zatańczyć i wyparować w 1–2 sekundy. Zbyt słabo nagrzana patelnia suszy ciasto zamiast je piec.

  6. Rozwałkuj pierwszą kulę na okrągły placek o średnicy 22–24 cm i grubości 3–4 mm, obracając go o ćwierć obrotu po każdym ruchu wałka. Podsypuj blat tylko odrobiną mąki, bo nadmiar przypali się na patelni. Wałkuj kolejne placki, gdy poprzedni się piecze.

  7. Połóż placek na patelni i nakłuj go widelcem w kilkunastu miejscach. Piecz 1–2 minuty, aż na wierzchu pojawią się pęcherze, a spód pokryje się brązowymi plamkami. Odwróć, piecz kolejne 1–1,5 minuty i odwróć jeszcze raz lub dwa, dociskając łopatką pęcherze. Piadina jest gotowa, gdy obie strony mają złocistobrązowe cętki, a ciasto jest upieczone, ale wciąż giętkie.

  8. Upieczone placki układaj jeden na drugim, owinięte czystą lnianą ściereczką, żeby nie wyschły. Nadziewaj je na ciepło: rozsmaruj ser na połowie placka, połóż rukolę i szynkę, złóż na pół i podawaj od razu. Ser powinien lekko się rozpuścić od ciepła ciasta.

Smalec daje piadinie kruchość, oliwa elastyczność i lekkość; najlepsze domowe ciasto często łączy jedno z drugim.

Jaka oliwa

W cieście na piadinę oliwa pełni rolę, którą tradycyjnie odgrywał smalec, i powinna być delikatna. Placek jest neutralną bazą dla sera, wędlin i warzyw, więc oliwa o wyraźnej goryczce i ostrości konkurowałaby z nadzieniem. Wystarczy oliwa extra vergine o łagodnym, owocowym profilu, świeża i bez wad.

Regionalnym wyborem jest Colline di Romagna DOP, oliwa ze wzgórz prowincji Rimini i Forlì-Cesena oparta głównie na odmianie Correggiolo, owocowa i umiarkowanie intensywna. Dobrze sprawdzi się też oliwa z nowego oznaczenia Olio dei Colli di Bologna IGP albo łagodna oliwa znad jeziora Garda z oznaczeniem Garda DOP. O oliwach regionu, od Brisighelli po wzgórza Bolonii, piszemy w przewodniku oliwa z Emilii-Romanii.

Intensywną, zieloną oliwę Brisighella DOP zostaw na surowo. Skrop nią piadinę nadziewaną pomidorami, mozzarellą i bazylią albo smażonymi ziołami polnymi, gdzie jej trawiasty, gorzkawy charakter podkreśli warzywa. Do pieczenia samej piadiny oliwy na patelnię nie dodaje się: placek piecze się na sucho, a cały tłuszcz jest w cieście.

Na co uważać

Za zimna patelnia. Na słabo nagrzanej patelni piadina piecze się za długo, wysycha i twardnieje, a zamiast brązowych cętek ma bladą, jednolitą skórkę. Patelnia musi być naprawdę gorąca, a jeden placek ma być gotowy w 3–4 minuty.

Zbyt krótki odpoczynek ciasta. Ciasto wałkowane od razu po zagnieceniu jest sprężyste, kurczy się i nie daje się rozwałkować na równe koło. Pół godziny odpoczynku pod przykryciem rozwiązuje problem.

Za dużo mąki przy wałkowaniu. Mąka z blatu przypala się na suchej patelni, daje gorzki posmak i ciemny nalot. Podsypuj blat minimalnie albo wałkuj na lekko natłuszczonym oliwą blacie.

Za intensywna oliwa w cieście. Pikantna oliwa o dużej zawartości polifenoli w cienkim, gorącym placku daje lekko gorzki posmak, który kłóci się z łagodnym serem. Do ciasta wybierz łagodną butelkę, a mocną użyj do skropienia nadzienia.

Przechowywanie w folii na ciepło. Gorące placki zamknięte w folii lub plastikowym pojemniku parują i robią się gumowe. Lniana ściereczka pochłania wilgoć i utrzymuje ciepło.

Warianty

Piadina alla riminese z Rimini jest cieńsza, zwykle na 2–3 mm, i szersza, a ciasto robi się bez proszku do pieczenia. Placek wychodzi bardziej giętki i lepiej nadaje się do zawijania. W okolicach Rawenny i Forlì piadina jest grubsza, nawet na 6–8 mm, mniejsza i bardziej krucha, często z dodatkiem proszku do pieczenia lub szczypty sody.

Z tego samego ciasta robi się crescione, w części regionu zwany cassone: placek składa się na pół, zakleja brzegi i piecze z nadzieniem w środku. Klasyczne nadzienia to duszone zioła polne ze szpinakiem, pomidory z mozzarellą albo ziemniaki z kiełbasą. Piecze się go na tej samej suchej patelni, po 3–4 minuty z każdej strony.

W domowych kuchniach część wody zastępuje się mlekiem, co daje miększe, bardziej rumiane placki. Popularna jest też piadina z mąki razowej albo z dodatkiem 20% mąki orkiszowej. Bliskim krewnym z sąsiedniej Umbrii jest torta al testo, pieczona podobnie na gorącym krążku.

Do stołu

Piadinę podaje się na ciepło, złożoną na pół z nadzieniem albo pokrojoną w trójkąty obok deski wędlin i serów. Klasyczne połączenie Romanii to squacquerone, miękki, kwaskowy ser z oznaczeniem DOP, z rukolą i szynką dojrzewającą. Do kiełbasy z grilla, duszonej cebuli i ziół polnych piadina zastępuje chleb.

Do wędlin i kiełbasy pasuje czerwone Sangiovese di Romagna, do sera z rukolą świeże Trebbiano albo wytrawna Albana. Piadina doskonale sprawdza się też obok dań z sosem, jak garganelli z vongole, do wytarcia talerza.

Upieczone placki najlepsze są w ciągu godziny. Owinięte w ściereczkę i woreczek wytrzymają do dwóch dni; przed podaniem podgrzej je 30 sekund z każdej strony na suchej, gorącej patelni. Można je też zamrozić, przekładając papierem do pieczenia, na 2 miesiące. Surowe ciasto przechowasz w lodówce do 24 godzin.

Pytania i odpowiedzi

Czym jest piadina romagnola?

Piadina romagnola to płaski, niewyrośnięty placek z Romanii z mąki, wody, soli i tłuszczu, pieczony na suchym, gorącym krążku. Podaje się go na ciepło, złożonego na pół z serem, wędlinami lub warzywami. Od 2014 roku ma unijne oznaczenie Piadina Romagnola IGP.

Czy piadinę można zrobić na oliwie zamiast smalcu?

Tak, piadinę można zrobić na oliwie zamiast smalcu, a przepisy oznaczenia IGP dopuszczają oba tłuszcze. Na 500 g mąki wystarczy 60–70 ml oliwy zamiast 100 g smalcu. Piadina na oliwie jest bardziej elastyczna i mniej krucha.

Na czym piec piadinę bez glinianego krążka?

Piadinę najlepiej piec na żeliwnej patelni albo płaskiej patelni do naleśników, bez tłuszczu. Patelnia musi być mocno rozgrzana, do około 220–250°C. Jeden placek piecze się 3–4 minuty, kilkakrotnie odwracając.

Czym różni się piadina riminese od zwykłej piadiny?

Piadina alla riminese jest cieńsza i szersza od zwykłej piadiny, typowej dla Rawenny i Forlì. Jest bardziej giętka i lepiej nadaje się do zawijania. Zwykła piadina jest grubsza, mniejsza i bardziej krucha.

Czym zastąpić ser squacquerone?

Squacquerone najlepiej zastąpić włoskim stracchino lub crescenzą, a w ostateczności serkiem typu twarożek kremowy z łyżką jogurtu. Chodzi o miękki, lekko kwaskowy ser, który rozpływa się na ciepłym placku. Mozzarella sprawdzi się w wersjach z pomidorami.

Jaka oliwa do piadiny?

Do ciasta na piadinę najlepsza jest delikatna oliwa extra vergine, na przykład Colline di Romagna DOP albo łagodna oliwa znad Gardy. Nie konkuruje ona z nadzieniem. Intensywną oliwę lepiej użyć do skropienia nadzienia z warzywami.

Jak przechowywać piadinę?

Piadinę przechowuje się owiniętą w lnianą ściereczkę i woreczek do dwóch dni w temperaturze pokojowej. Przed podaniem podgrzewa się ją na suchej patelni. Upieczone placki można zamrozić na 2 miesiące, przekładając je papierem.

Redakcja Oliwa Włoska
Piszemy o oliwie z Włoch: o regionach, odmianach, oznaczeniach pochodzenia, kuchni i tłoczniach. Każdy tekst opiera się na sprawdzonych faktach i praktyce.

Z tego samego regionu