Piadina romagnola to płaski, niewyrośnięty placek z mąki pszennej, wody, soli i tłuszczu, pieczony na suchym, rozgrzanym krążku z gliny lub żeliwa i podawany na ciepło, złożony na pół z nadzieniem. Tradycyjnie ciasto robi się na smalcu, ale dziś wiele rodzin i piadinerii w Romanii zastępuje go całkowicie lub częściowo oliwą, a przepisy unijnego oznaczenia Piadina Romagnola IGP dopuszczają oba tłuszcze.
Wersja na oliwie jest lżejsza, bardziej elastyczna i lepiej znosi składanie z nadzieniem. Delikatna oliwa nie zmienia charakteru placka, ale dodaje mu subtelnej owocowości, a dla wielu osób ma też tę zaletę, że piadina staje się daniem bez tłuszczów zwierzęcych.
W skrócie
- Region: Emilia-Romania, część romańska: prowincje Rimini, Forlì-Cesena i Rawenna oraz okolice Imoli.
- Główne składniki: mąka pszenna, woda, sól, oliwa extra vergine, opcjonalnie proszek do pieczenia.
- Rola oliwy: tłuszcz w cieście zamiast smalcu; daje elastyczność, miękkość i delikatny aromat.
- Najlepsza oliwa: delikatna, z Colline di Romagna DOP, łagodnego kupażu z Romanii albo znad jeziora Garda.
- Czas przygotowania: 30 minut pracy, około 75 minut razem z odpoczynkiem ciasta.
- Poziom trudności: łatwy.
Spis treści
Skąd się wzięło
Piadina, w dialekcie piada, to chleb wiejskiej Romanii. Placek bez drożdży, który piecze się w kilka minut na rozgrzanym krążku, nie wymagał pieca chlebowego ani długiego wyrastania, więc był codziennym pieczywem rodzin, które nie miały czasu ani opału na pieczenie bochenków. W trudnych latach do mąki pszennej dodawano mąkę kukurydzianą i inne tańsze mąki.
Tradycyjnym tłuszczem był smalec, bo w każdym gospodarstwie zabijano świnię, a oliwa w północnej części środkowych Włoch była droższa niż na południu. W Romanii gaje oliwne rosły jednak od dawna na wzgórzach wokół Brisighelli i w dolinach Apeninu, więc oliwa nie była tu obcym składnikiem. Dziś po nią sięga się z innych powodów: dla lżejszego ciasta, dla gości niejedzących wieprzowiny i z przekonania do kuchni śródziemnomorskiej.
Romańską piadinę opiewał Giovanni Pascoli, poeta urodzony w San Mauro w Romanii, w wierszu „La piada”; przypisuje mu się też określenie piadiny jako narodowego chleba Romanii. W drugiej połowie XX wieku placek z domowej kuchni trafił do przydrożnych kiosków, które do dziś stoją wzdłuż wybrzeża od Cervii po Cattolicę i przy drogach w głębi regionu.
W 2014 roku Piadina Romagnola zyskała unijne oznaczenie IGP. Przepisy oznaczenia przewidują dwa typy: zwykłą piadinę, grubszą i mniejszą, typową dla okolic Rawenny i Forlì, oraz piadinę alla riminese, cieńszą i szerszą, typową dla Rimini. W obu dopuszczalnym tłuszczem jest smalec lub oliwa.
Smalec, oliwa czy oba
Wybór tłuszczu zmienia teksturę piadiny bardziej niż smak. Smalec, stały w temperaturze pokojowej, rozdziela warstwy ciasta i daje kruchość, oliwa otacza cząstki mąki płynnym tłuszczem i daje ciasto elastyczne i miękkie. Zestawienie dotyczy porcji na 500 g mąki.
| Tłuszcz | Ilość | Tekstura | Kiedy wybrać |
|---|---|---|---|
| sam smalec | 100 g | krucha, lekko łuszcząca się, bogata w smaku | klasyczna piadina do wędlin |
| sama oliwa | 60–70 ml | elastyczna, miękka, łatwa do składania | z nadzieniem, do zawijania, wersja bez tłuszczów zwierzęcych |
| pół na pół | 50 g smalcu i 30 ml oliwy | krucha na brzegach, miękka w środku | kompromis wielu domowych kuchni |
Oliwy dodaje się mniej niż smalcu, bo jest czystym tłuszczem i działa skuteczniej. Zbyt duża ilość oliwy daje ciasto tłuste i ciężkie przy wałkowaniu.
Składniki
Na 4 porcje (6 placków o średnicy około 23 cm):
Na ciasto
- 500 g mąki pszennej typu 00 albo 0 (w Polsce typ 450–550)
- 65 ml delikatnej oliwy extra vergine
- 230 ml letniej wody (około 35°C)
- 10 g soli
- 4 g proszku do pieczenia (opcjonalnie, do grubszej wersji)
Na nadzienie klasyczne
- 250 g sera squacquerone albo stracchino
- 80 g rukoli
- 150 g cienko krojonej szynki dojrzewającej (prosciutto crudo)
Przygotowanie
-
W misce wymieszaj mąkę, sól i proszek do pieczenia. Wlej oliwę i rozcieraj ją palcami z mąką przez minutę, aż masa przypomina wilgotny piasek. Dzięki temu tłuszcz otoczy cząstki mąki przed dodaniem wody, a ciasto wyjdzie delikatniejsze.
-
Wlewaj stopniowo letnią wodę i zagniataj ciasto 8–10 minut na blacie. Jest gotowe, gdy jest gładkie, miękkie, matowe i nie klei się do rąk; w dotyku powinno przypominać płatek ucha. Jeśli jest za suche i pęka, dodaj łyżkę wody, jeśli lepkie, łyżkę mąki.
-
Zawiń ciasto w folię lub przykryj miską i odstaw na 30 minut w temperaturze pokojowej, najlepiej 20–24°C. Gluten się rozluźni i placki nie będą się kurczyć przy wałkowaniu. Ciasto może odpoczywać nawet 2 godziny; dłużej trzymaj je w lodówce.
-
Podziel ciasto na 6 kul po około 130 g. Przykryj je ściereczką i odstaw na kolejne 10 minut. W tym czasie postaw na średnio dużym ogniu żeliwną patelnię o średnicy 26–28 cm, płaską patelnię do naleśników albo gliniany krążek testo, bez tłuszczu.
-
Rozgrzewaj patelnię 5–6 minut, do temperatury około 220–250°C na powierzchni. Sprawdź ją kroplą wody: powinna zatańczyć i wyparować w 1–2 sekundy. Zbyt słabo nagrzana patelnia suszy ciasto zamiast je piec.
-
Rozwałkuj pierwszą kulę na okrągły placek o średnicy 22–24 cm i grubości 3–4 mm, obracając go o ćwierć obrotu po każdym ruchu wałka. Podsypuj blat tylko odrobiną mąki, bo nadmiar przypali się na patelni. Wałkuj kolejne placki, gdy poprzedni się piecze.
-
Połóż placek na patelni i nakłuj go widelcem w kilkunastu miejscach. Piecz 1–2 minuty, aż na wierzchu pojawią się pęcherze, a spód pokryje się brązowymi plamkami. Odwróć, piecz kolejne 1–1,5 minuty i odwróć jeszcze raz lub dwa, dociskając łopatką pęcherze. Piadina jest gotowa, gdy obie strony mają złocistobrązowe cętki, a ciasto jest upieczone, ale wciąż giętkie.
-
Upieczone placki układaj jeden na drugim, owinięte czystą lnianą ściereczką, żeby nie wyschły. Nadziewaj je na ciepło: rozsmaruj ser na połowie placka, połóż rukolę i szynkę, złóż na pół i podawaj od razu. Ser powinien lekko się rozpuścić od ciepła ciasta.
Jaka oliwa
W cieście na piadinę oliwa pełni rolę, którą tradycyjnie odgrywał smalec, i powinna być delikatna. Placek jest neutralną bazą dla sera, wędlin i warzyw, więc oliwa o wyraźnej goryczce i ostrości konkurowałaby z nadzieniem. Wystarczy oliwa extra vergine o łagodnym, owocowym profilu, świeża i bez wad.
Regionalnym wyborem jest Colline di Romagna DOP, oliwa ze wzgórz prowincji Rimini i Forlì-Cesena oparta głównie na odmianie Correggiolo, owocowa i umiarkowanie intensywna. Dobrze sprawdzi się też oliwa z nowego oznaczenia Olio dei Colli di Bologna IGP albo łagodna oliwa znad jeziora Garda z oznaczeniem Garda DOP. O oliwach regionu, od Brisighelli po wzgórza Bolonii, piszemy w przewodniku oliwa z Emilii-Romanii.
Intensywną, zieloną oliwę Brisighella DOP zostaw na surowo. Skrop nią piadinę nadziewaną pomidorami, mozzarellą i bazylią albo smażonymi ziołami polnymi, gdzie jej trawiasty, gorzkawy charakter podkreśli warzywa. Do pieczenia samej piadiny oliwy na patelnię nie dodaje się: placek piecze się na sucho, a cały tłuszcz jest w cieście.
Na co uważać
Za zimna patelnia. Na słabo nagrzanej patelni piadina piecze się za długo, wysycha i twardnieje, a zamiast brązowych cętek ma bladą, jednolitą skórkę. Patelnia musi być naprawdę gorąca, a jeden placek ma być gotowy w 3–4 minuty.
Zbyt krótki odpoczynek ciasta. Ciasto wałkowane od razu po zagnieceniu jest sprężyste, kurczy się i nie daje się rozwałkować na równe koło. Pół godziny odpoczynku pod przykryciem rozwiązuje problem.
Za dużo mąki przy wałkowaniu. Mąka z blatu przypala się na suchej patelni, daje gorzki posmak i ciemny nalot. Podsypuj blat minimalnie albo wałkuj na lekko natłuszczonym oliwą blacie.
Za intensywna oliwa w cieście. Pikantna oliwa o dużej zawartości polifenoli w cienkim, gorącym placku daje lekko gorzki posmak, który kłóci się z łagodnym serem. Do ciasta wybierz łagodną butelkę, a mocną użyj do skropienia nadzienia.
Przechowywanie w folii na ciepło. Gorące placki zamknięte w folii lub plastikowym pojemniku parują i robią się gumowe. Lniana ściereczka pochłania wilgoć i utrzymuje ciepło.
Warianty
Piadina alla riminese z Rimini jest cieńsza, zwykle na 2–3 mm, i szersza, a ciasto robi się bez proszku do pieczenia. Placek wychodzi bardziej giętki i lepiej nadaje się do zawijania. W okolicach Rawenny i Forlì piadina jest grubsza, nawet na 6–8 mm, mniejsza i bardziej krucha, często z dodatkiem proszku do pieczenia lub szczypty sody.
Z tego samego ciasta robi się crescione, w części regionu zwany cassone: placek składa się na pół, zakleja brzegi i piecze z nadzieniem w środku. Klasyczne nadzienia to duszone zioła polne ze szpinakiem, pomidory z mozzarellą albo ziemniaki z kiełbasą. Piecze się go na tej samej suchej patelni, po 3–4 minuty z każdej strony.
W domowych kuchniach część wody zastępuje się mlekiem, co daje miększe, bardziej rumiane placki. Popularna jest też piadina z mąki razowej albo z dodatkiem 20% mąki orkiszowej. Bliskim krewnym z sąsiedniej Umbrii jest torta al testo, pieczona podobnie na gorącym krążku.
Do stołu
Piadinę podaje się na ciepło, złożoną na pół z nadzieniem albo pokrojoną w trójkąty obok deski wędlin i serów. Klasyczne połączenie Romanii to squacquerone, miękki, kwaskowy ser z oznaczeniem DOP, z rukolą i szynką dojrzewającą. Do kiełbasy z grilla, duszonej cebuli i ziół polnych piadina zastępuje chleb.
Do wędlin i kiełbasy pasuje czerwone Sangiovese di Romagna, do sera z rukolą świeże Trebbiano albo wytrawna Albana. Piadina doskonale sprawdza się też obok dań z sosem, jak garganelli z vongole, do wytarcia talerza.
Upieczone placki najlepsze są w ciągu godziny. Owinięte w ściereczkę i woreczek wytrzymają do dwóch dni; przed podaniem podgrzej je 30 sekund z każdej strony na suchej, gorącej patelni. Można je też zamrozić, przekładając papierem do pieczenia, na 2 miesiące. Surowe ciasto przechowasz w lodówce do 24 godzin.
Pytania i odpowiedzi
Czym jest piadina romagnola?
Piadina romagnola to płaski, niewyrośnięty placek z Romanii z mąki, wody, soli i tłuszczu, pieczony na suchym, gorącym krążku. Podaje się go na ciepło, złożonego na pół z serem, wędlinami lub warzywami. Od 2014 roku ma unijne oznaczenie Piadina Romagnola IGP.
Czy piadinę można zrobić na oliwie zamiast smalcu?
Tak, piadinę można zrobić na oliwie zamiast smalcu, a przepisy oznaczenia IGP dopuszczają oba tłuszcze. Na 500 g mąki wystarczy 60–70 ml oliwy zamiast 100 g smalcu. Piadina na oliwie jest bardziej elastyczna i mniej krucha.
Na czym piec piadinę bez glinianego krążka?
Piadinę najlepiej piec na żeliwnej patelni albo płaskiej patelni do naleśników, bez tłuszczu. Patelnia musi być mocno rozgrzana, do około 220–250°C. Jeden placek piecze się 3–4 minuty, kilkakrotnie odwracając.
Czym różni się piadina riminese od zwykłej piadiny?
Piadina alla riminese jest cieńsza i szersza od zwykłej piadiny, typowej dla Rawenny i Forlì. Jest bardziej giętka i lepiej nadaje się do zawijania. Zwykła piadina jest grubsza, mniejsza i bardziej krucha.
Czym zastąpić ser squacquerone?
Squacquerone najlepiej zastąpić włoskim stracchino lub crescenzą, a w ostateczności serkiem typu twarożek kremowy z łyżką jogurtu. Chodzi o miękki, lekko kwaskowy ser, który rozpływa się na ciepłym placku. Mozzarella sprawdzi się w wersjach z pomidorami.
Jaka oliwa do piadiny?
Do ciasta na piadinę najlepsza jest delikatna oliwa extra vergine, na przykład Colline di Romagna DOP albo łagodna oliwa znad Gardy. Nie konkuruje ona z nadzieniem. Intensywną oliwę lepiej użyć do skropienia nadzienia z warzywami.
Jak przechowywać piadinę?
Piadinę przechowuje się owiniętą w lnianą ściereczkę i woreczek do dwóch dni w temperaturze pokojowej. Przed podaniem podgrzewa się ją na suchej patelni. Upieczone placki można zamrozić na 2 miesiące, przekładając je papierem.
