Magazyn o oliwie z Italii
Odmiany

Leccino: łagodna odmiana oliwek z Toskanii, odporna i wszechstronna

Leccino to toskańska odmiana oliwek o łagodnej, migdałowej oliwie: odporność na mróz i Xylellę, cechy drzewa i owocu, kupaże, oznaczenia DOP i kuchnia

Leccino: ilustracja

Leccino to toskańska odmiana oliwek uprawiana na oliwę, obok Frantoio najszerzej rozpowszechniony włoski cultivar, obecny w gajach od jeziora Garda i Triestu po Apulię. Daje oliwę łagodną, z nutami dojrzałego owocu, kwiatów i słodkiego migdała, z delikatną goryczą i umiarkowaną ostrością, która przy wczesnym zbiorze staje się wyraźnie bardziej zielona i pikantna.

Rolnicy cenią Leccino za odporność: drzewo dobrze znosi chłód, rzadko choruje na pawie oczko i guzowatość, a w Apulii okazało się tolerancyjne na bakterię Xylella fastidiosa. Smakowo rzadko gra pierwsze skrzypce, ale w kupażach pełni rolę, której nie zastąpi żadna inna odmiana: zaokrągla gorycz, dodaje objętości i owocowej słodyczy.

Odmiana
Leccino
Pochodzenie
Toskania, uprawiana w niemal wszystkich regionach Włoch
Region
Toskania
Przeznaczenie
oliwa
Intensywność oliwy
łagodna

W skrócie

  • Pochodzenie: Toskania; uprawiane w niemal wszystkich regionach Włoch i w wielu krajach świata.
  • Przeznaczenie: oliwa; owoce bywają też solone jako czarne oliwki stołowe.
  • Owoc: średni, około 2–2,5 g, lekko wydłużony i asymetryczny, dojrzewa wcześnie, we wrześniu i październiku.
  • Zawartość oleju: średnia, około 18% masy świeżych owoców.
  • Smak oliwy: łagodny, dojrzały owoc, kwiaty, słodki migdał, lekka gorycz; przy wczesnym zbiorze zielony i pikantny.
  • Skład: około 76% kwasu oleinowego, polifenole niskie do średnich, wyższe przy wczesnym zbiorze.
  • Zalety drzewa: odporność na chłód, pawie oczko i guzowatość, tolerancja na Xylellę; wymaga zapylacza.
Spis treści
  1. Odmiana, która przetrwała mróz
  2. Od Toskanii po Triest i Salento
  3. Jak rośnie Leccino
  4. Wczesny owoc, ciemna skórka
  5. Dwie twarze oliwy z Leccino
  6. Leccino w kupażach i jako monocultivar
  7. Leccino i Xylella w Apulii
  8. Oznaczenia DOP i IGP z udziałem Leccino
  9. Leccino w kuchni
  10. Pytania i odpowiedzi

Odmiana, która przetrwała mróz

Nazwę Leccino najczęściej tłumaczy się podobieństwem drzewa do leccio, czyli dębu ostrolistnego: ma podobnie gęstą, ciemną i zaokrągloną koronę. W różnych częściach Włoch odmiana funkcjonuje też jako Leccio, Premice, Silvestrone czy po prostu Toscano. Jej genetyczne pochodzenie nie jest znane, ale analizy wskazują na bardzo bliskie pokrewieństwo z Frantoio, z którym od wieków dzieli toskańskie zbocza.

O tym, gdzie Leccino rośnie, w dużej mierze zdecydowała zima 1985 roku. Styczniowe mrozy zniszczyły wtedy ogromną część gajów Toskanii i Umbrii, a drzewa Leccino przetrwały je zauważalnie lepiej niż wrażliwe Frantoio. Wielu rolników, odbudowując gaje, wybrało właśnie Leccino, a szkółki zaczęły je rozmnażać na masową skalę. Od tamtej pory odmiana rozeszła się po całych Włoszech i trafiła do nowych krajów oliwnych.

Od Toskanii po Triest i Salento

W Toskanii Leccino rośnie wszędzie: w Chianti, na wzgórzach Sieny, Arezzo i Lukki, w Maremmie. W Umbrii jest drugą lub trzecią odmianą w niemal każdym gaju, a w Lacjum należy do podstawowych składników oliw z Tuscii i Sabiny. Spotkasz je także w Abruzji, Molise, Marche, Kampanii i Kalabrii, gdzie często uzupełnia lokalne odmiany.

Na północy Leccino dobrze czuje się nad Gardą, w Wenecji Euganejskiej i na wzgórzach Triestu, czyli tam, gdzie zima bywa najostrzejsza. Opis oliw z jezior lombardzkich i weneckich znajdziesz w przewodniku oliwa znad Gardy. Na południu, w Apulii, odmiana zyskała nowe znaczenie po epidemii Xylelli. Poza Włochami Leccino sadzi się m.in. w Chorwacji, Słowenii, Australii, obu Amerykach i RPA.

Leccino to oliwka kompromisu: znosi mróz, plonuje co roku i łagodzi każdy kupaż.

Jak rośnie Leccino

Leccino tworzy drzewa duże i silnie rosnące, z grubym pniem, szeroką, gęstą koroną i krótkimi, zwisającymi pędami owoconośnymi. Konary rozwidlają się nisko, przez co niecięte drzewo przypomina wielki krzew. Ten pokrój sprawia, że Leccino sadzi się też jako drzewo ozdobne w ogrodach i przy domach.

Sadzonki ukorzeniają się łatwo, mniej więcej dwie na trzy przyjmują się w szkółce. Drzewo wchodzi w owocowanie dość wcześnie, a potem plonuje wysoko i regularnie. Leccino jest jednak całkowicie samobezpłodne: bez pyłku innej odmiany nie zawiąże owoców. W gajach rolę zapylaczy pełnią najczęściej Pendolino, Maurino, Frantoio i Moraiolo.

Największą zaletą odmiany jest odporność. Leccino znosi chłód lepiej niż większość toskańskich odmian, ma niską podatność na pawie oczko (occhio di pavone) i na guzowatość oliwki, a z werticiliozą radzi sobie umiarkowanie dobrze. Słabszym punktem jest muszka oliwna, która w ciepłe jesienie chętnie atakuje owoce, dlatego wczesny zbiór bywa także sposobem na ograniczenie strat.

Wczesny owoc, ciemna skórka

Owoce Leccino są średniej wielkości, ważą około 2–2,5 g, mają kształt lekko wydłużony i wyraźnie asymetryczny. Pestka jest stosunkowo duża, co obniża wartość owoców jako oliwek stołowych, choć w wielu domach soli się je w solance jako czarne oliwki. Skórka ciemnieje wcześnie i równo, od zielonej przez winną do czarnej.

Leccino należy do odmian wczesnych. Przebarwianie zaczyna się już we wrześniu, a olej gromadzi się w owocach szybciej niż u Frantoio. W Toskanii zbiór Leccino rusza zwykle w październiku, jako pierwszy w gaju, a w dyscyplinarzach niektórych oznaczeń, np. w Lacjum, figuruje ono wśród odmian, które trzeba zebrać przed odmianami późnymi. Owoce dość łatwo odrywają się od szypułki, więc dobrze znoszą zbiór otrząsarkami.

Zawartość oleju jest średnia, około 18% masy świeżych owoców. Wydajność w tłoczni rośnie wraz z dojrzewaniem, ale jednocześnie spada ilość polifenoli, więc producent zawsze wybiera między ilością a charakterem oliwy.

Dwie twarze oliwy z Leccino

Oliwa z owoców zebranych w chwili, gdy skórka dopiero zaczyna ciemnieć, jest zaskakująco wyrazista. Ma intensywny zapach świeżej oliwki, zielonej trawy i liści, wyczuwalną gorycz i pieprzny finisz. Taka oliwa potrafi zaskoczyć kogoś, kto zna Leccino tylko jako „łagodną odmianę do kupażu”.

Oliwa z owoców w pełni ciemnych jest jaśniejsza, słodsza i okrągła w smaku. Dominują w niej nuty dojrzałego owocu, kwiatów i słodkiego migdała, gorycz jest ledwie zaznaczona, a ostrość delikatna. W tej wersji Leccino jest oliwą dla osób, które dopiero przekonują się do extra vergine, i dla dań, w których oliwa ma towarzyszyć, a nie dominować.

Cecha Wczesny zbiór (październik) Późny zbiór (koniec listopada)
Barwa zielona złota
Aromat świeża oliwka, trawa, liście dojrzały owoc, kwiaty, migdał
Gorycz średnia lekka
Ostrość wyraźna delikatna
Polifenole średnie niskie
Wydajność oleju niższa wyższa

Wysoki udział kwasu oleinowego, około 76%, daje dobrą bazę do przechowywania. Ponieważ jednak polifenoli jest mniej niż w Frantoio czy Moraiolo, oliwa z późnego Leccino szybciej traci świeżość; najlepiej zużyć ją w ciągu roku od tłoczenia.

Leccino w kupażach i jako monocultivar

W toskańskim kupażu Leccino jest elementem łagodzącym. Łączy się je z Frantoio, które wnosi aromat, i z Moraiolo, które daje gorycz i polifenole. Dzięki Leccino taka oliwa jest pełniejsza i bardziej przystępna, a dzięki partnerom zachowuje charakter. Podobną rolę Leccino odgrywa w Umbrii, Lacjum i nad Gardą, gdzie łagodzi lokalne odmiany.

Jednoodmianowe oliwy z Leccino nie są rzadkością, zwłaszcza od producentów, którzy zbierają wcześnie i chcą pokazać zieloną stronę odmiany. Spotyka się też Leccino uprawiane w sadach o większym zagęszczeniu, bo drzewo wcześnie wchodzi w owocowanie i dobrze znosi zbiór mechaniczny.

Leccino i Xylella w Apulii

Od 2013 roku bakteria Xylella fastidiosa niszczy gaje Salento, zabijając drzewa Ogliaroli Salentiny i Celliny di Nardò. Badania prowadzone w zakażonych gajach wykazały, że Leccino, choć może zostać zakażone, zwykle nie zamiera i dalej owocuje. Razem z Favolosą (FS-17) stało się jedną z dwóch odmian, na których opierają się nowe nasadzenia w strefie objętej epidemią.

Dla Apulii oznacza to zmianę smaku. Słodkie, migdałowe oliwy z dawnych odmian Salento ustępują miejsca Leccino, które w tamtejszym cieple dojrzewa jeszcze szybciej niż w Toskanii. Szczegóły epidemii i jej skutki opisujemy w tekście o Xylelli w Apulii.

Oznaczenia DOP i IGP z udziałem Leccino

Leccino występuje w dyscyplinarzach większości oznaczeń środkowych i północnych Włoch. W Chianti Classico DOP i Terre di Siena DOP jest jedną z czterech podstawowych odmian obok Frantoio, Correggiolo i Moraiolo. W Lucca DOP jego udział jest ograniczony, by nie przytłumić dominującego Frantoio, a Toscano IGP wymienia je na liście dozwolonych odmian.

W Umbria DOP Leccino występuje we wszystkich pięciu podstrefach; w Colli Orvietani może stanowić do 60% oliwy, a w Colli Assisi-Spoleto razem z Frantoio najwyżej 30%. W Lacjum figuruje w Tuscia DOP, Canino DOP, Sabina DOP i Olio di Roma IGP, a dalej na północy towarzyszy Casalivie nad Gardą i Biancherze na wzgórzach Triestu.

Leccino w kuchni

Łagodna oliwa z Leccino pasuje tam, gdzie mocna toskańska oliwa przykryłaby smak potrawy. To dobry wybór do ryb gotowanych na parze i pieczonych w całości, do owoców morza, białego mięsa, carpaccio z cukinii, sałat z delikatnymi liśćmi i do domowego majonezu. Sprawdza się też w kuchni dla dzieci i w daniach z jajek.

Leccino świetnie nadaje się do wypieków. Wypróbuj je w schiacciacie all’olio, toskańskim płaskim chlebie z oliwą i solą, w cecinie, czyli cienkim placku z mąki z ciecierzycy, oraz w słodkim ciambellone all’olio, gdzie oliwa zastępuje masło i nie dominuje smaku ciasta. Do gotowania i podsmażania w temperaturze do około 180°C Leccino jest stabilne, a przy jego cenie nie żal go na patelnię.

Wcześnie zebrane, zielone Leccino ma więcej charakteru i dobrze znosi także zupy warzywne, bruschettę z pomidorami i grillowane warzywa. Jeśli kupujesz oliwę w listopadzie, sprawdź na etykiecie lub u producenta, z którego momentu zbioru pochodzi.

Pytania i odpowiedzi

Jak smakuje oliwa z odmiany Leccino?

Oliwa z Leccino jest zwykle łagodna, z nutami dojrzałego owocu, kwiatów i słodkiego migdała oraz lekką goryczą. Przy wczesnym zbiorze staje się bardziej zielona, z zapachem trawy i wyraźną ostrością. Dlatego dwie oliwy z Leccino od różnych producentów mogą smakować zupełnie inaczej.

Czy Leccino jest odmianą samopylną?

Nie, Leccino jest całkowicie samobezpłodne i potrzebuje pyłku innej odmiany. Najczęściej zapylają je Pendolino, Maurino, Frantoio i Moraiolo. Pojedyncze drzewo Leccino w ogrodzie bez innych oliwek w okolicy zwykle nie owocuje.

Czy Leccino jest odporne na mróz?

Leccino należy do najbardziej odpornych na chłód włoskich odmian oliwek. Po mrozach 1985 roku w Toskanii i Umbrii wielu rolników odbudowywało gaje właśnie z tej odmiany. Mimo to długotrwałe spadki temperatury poniżej około −10°C mogą uszkodzić także drzewa Leccino.

Czy Leccino jest odporne na Xylellę?

Leccino jest tolerancyjne na Xylella fastidiosa: może zostać zakażone, ale zwykle nie zamiera i dalej owocuje. Dlatego obok Favolosy jest podstawą nowych nasadzeń w zakażonej strefie Apulii. Nie oznacza to pełnej odporności, a gaje wymagają dalszej kontroli.

Kiedy zbiera się oliwki Leccino?

Leccino to odmiana wczesna, której owoce ciemnieją już we wrześniu i październiku. W Toskanii zbiór zaczyna się zwykle w październiku, wcześniej niż u Frantoio i Moraiolo. Wczesny zbiór daje zieloną, pikantną oliwę, późniejszy łagodną i słodkawą.

Czym oliwa z Leccino różni się od oliwy z Frantoio?

Oliwa z Leccino jest łagodniejsza, mniej gorzka i ma mniej polifenoli niż oliwa z Frantoio. Frantoio daje intensywniejsze nuty trawy i karczocha oraz mocniejszą ostrość. W toskańskich kupażach obie odmiany często się uzupełniają.

Czy oliwą z Leccino można piec ciasta?

Tak, łagodna oliwa z Leccino jest jedną z najlepszych włoskich oliw do wypieków. Nie dominuje smaku ciasta, a dodaje mu wilgotności i lekkiej owocowej nuty. Sprawdza się w ciambellone, ciastach z owocami i w schiacciacie.

Redakcja Oliwa Włoska
Piszemy o oliwie z Włoch: o regionach, odmianach, oznaczeniach pochodzenia, kuchni i tłoczniach. Każdy tekst opiera się na sprawdzonych faktach i praktyce.

Z tego samego regionu