Magazyn o oliwie z Italii
Kuchnia

Burrida a sa casteddaia: marynowany rekinek z orzechami z Cagliari

Burrida a sa casteddaia to gotowany rekinek z Cagliari marynowany w oliwie, occie, czosnku i orzechach. Przepis krok po kroku, zamienniki ryby i dobór oliwy

Burrida a sa casteddaia: ilustracja

Burrida a sa casteddaia, czyli burrida po cagliaritańsku, to zimna przystawka z Cagliari z gotowanego rekinka, zwykle rekinka psiego (po włosku gattuccio), zalanego gorącym sosem z oliwy, octu, czosnku, orzechów włoskich i natki, a potem marynowanego przez co najmniej dobę. Nazwa „a sa casteddaia” pochodzi od Casteddu, sardyńskiej nazwy Cagliari, i oznacza po prostu „na sposób miejski”.

To danie dla cierpliwych, bo prawdziwy smak pojawia się dopiero następnego dnia. Oliwa pełni w nim dwie role: na ciepło jest bazą sosu, w której czosnek i orzechy oddają aromat, a w marynacie konserwuje rybę, łagodzi ostrość octu i wiąże wszystkie składniki w gęsty, aromatyczny płaszcz.

Przygotowanie40 min
Razem14 godz.
Trudnośćśredni
Porcje4
Oliwaśrednio owocowa sardyńska, np. Tonda di Cagliari lub łagodniejsza Bosana

W skrócie

  • Region: Sardynia, Cagliari i południowe wybrzeże wyspy.
  • Główne składniki: rekinek psi lub inny mały rekin, wątróbka rekinka, ocet z białego wina, orzechy włoskie, czosnek, natka, liść laurowy.
  • Rola oliwy: baza gorącego sosu i składnik marynaty, który konserwuje rybę i łagodzi ocet.
  • Najlepsza oliwa: średnio owocowa z Sardynii, np. z odmiany Tonda di Cagliari lub z dojrzalszej Bosany.
  • Czas przygotowania: 40 minut pracy, do tego co najmniej 12 godzin marynowania.
  • Poziom trudności: średni; najtrudniejsze jest oczyszczenie ryby.
Spis treści
  1. Skąd się wzięło
  2. Ryba do burridy
  3. Składniki
  4. Przygotowanie
  5. Jaka oliwa
  6. Na co uważać
  7. Warianty
  8. Do stołu
  9. Pytania i odpowiedzi

Skąd się wzięło

Słowo „burrida” brzmi znajomo w całym zachodnim basenie Morza Śródziemnego. W Ligurii buridda to gęsta potrawka rybna, w Prowansji bourride to zupa rybna zagęszczana sosem czosnkowym. W Cagliari ta sama nazwa oznacza coś zupełnie innego: rybę podawaną na zimno w kwaśnej marynacie. Skąd ta rozbieżność, nie wiadomo na pewno; najczęściej przyjmuje się, że nazwa przywędrowała z kupcami i rybakami z Genui, a potrawa przybrała w Cagliari własną formę.

Sama technika jest bliższa hiszpańskiemu escabeche, czyli rybie zalewanej octem i oliwą, niż liguryjskim zupom. Sardynia przez ponad trzy stulecia, od XIV do początku XVIII wieku, pozostawała pod panowaniem aragońskim, a potem hiszpańskim, i ślady tej epoki widać w kuchni Cagliari. W mieście do dziś gotuje się też „scabecciu”, czyli smażone ryby w occie, więc burrida należy do tej samej rodziny kwaśnych marynat, które pozwalały przechować rybę przez kilka dni bez lodówki.

Rekinek psi nigdy nie był rybą luksusową. Rybacy z Cagliari wyciągali go w sieciach razem z innymi rybami i sprzedawali tanio, bo jego mięso ma lekki zapach amoniaku, który trzeba umieć usunąć. Gotowanie w wodzie z octem i długa marynata rozwiązywały ten problem, a orzechy i wątróbka rekinka nadawały daniu pełnię i tłustość. Tak z ryby uchodzącej za gorszą powstała jedna z najbardziej charakterystycznych przystawek miasta.

Dziś burridę podaje się w trattoriach starych dzielnic Cagliari, takich jak Marina i Stampace, a rekinki sprzedaje się na miejskim targu San Benedetto, gdzie kupuje się je zwykle już oczyszczone ze skóry. W domach przygotowuje się ją na rodzinne obiady i świąteczne stoły, często w większej ilości, bo dobrze znosi kilka dni w lodówce.

Ryba do burridy

Klasycznym wyborem jest rekinek psi (Scyliorhinus canicula), mały rekin o długości 40–60 cm, z chrzęstnym szkieletem bez ości i jędrnym, białym mięsem. W Cagliari używa się też innych małych rekinów, a współczesne przepisy dopuszczają rajowate. Rybę kupuje się w całości, z wątróbką, bo ta jest ważnym składnikiem sosu.

Ryba Dostępność w Polsce Zalety Uwagi
Rekinek psi rzadko, w sklepach z rybami śródziemnomorskimi oryginalny smak, mięso bez ości wymaga zdjęcia skóry
Żabnica (ogon) dobra, świeża i mrożona bardzo jędrne mięso, nie rozpada się droższa, brak wątróbki
Skrzydła raji sezonowo podobna struktura chrząstek gotuj krócej, 8 minut
Miecznik dobra zwarte mięso bardziej suchy, mocniejszy smak

W Polsce najbliżej oryginału są ogony żabnicy pocięte w medaliony. Brakuje im wątróbki, więc sos będzie lżejszy, ale struktura ryby po marynowaniu jest bardzo podobna.

Składniki

Na 4 porcje:

Na rybę

  • 1 kg rekinków psich (2–3 sztuki, oczyszczone i bez skóry), z wątróbkami
  • 2 l wody
  • 100 ml octu z białego wina do gotowania
  • 1 liść laurowy
  • 1/2 cebuli
  • 20 g soli

Na sos

  • 100 ml oliwy extra vergine
  • 4 ząbki czosnku
  • 80 g orzechów włoskich (łuskanych)
  • 20 g orzeszków piniowych (opcjonalnie)
  • 120 ml octu z białego wina
  • 25 g natki pietruszki
  • 1 liść laurowy
  • 1/2 łyżeczki świeżo mielonego czarnego pieprzu
  • sól do smaku

Przygotowanie

  1. Jeśli rekinki mają skórę, sparz je na 1 minutę we wrzątku, a potem ściągnij skórę szczypcami lub chwytając ją przez suchą ściereczkę, od głowy w stronę ogona. Usuń głowę i wnętrzności, wątróbkę odłóż osobno. Rybę pokrój w kawałki długości 4–5 cm.
  2. Włóż kawałki ryby do miski z zimną wodą z dodatkiem 2 łyżek octu i odstaw na 30 minut. Rekiny zawierają mocznik, który po śmierci rozkłada się do amoniaku; kwaśna woda neutralizuje ten zapach. Po namoczeniu ryba nie powinna pachnieć niczym poza morzem.
  3. W szerokim garnku zagotuj 2 l wody z octem, liściem laurowym, cebulą i solą. Zmniejsz ogień tak, żeby woda tylko drżała, około 85–90°C. Włóż rybę i gotuj 10–12 minut, aż mięso stanie się białe i nieprzezroczyste, a przy lekkim nacisku zacznie odchodzić od chrząstki.
  4. Wyjmij rybę łyżką cedzakową i odstaw na 5 minut. Usuń środkową chrząstkę, starając się zachować duże kawałki. Ułóż je ciasno w jednej warstwie w szklanym lub ceramicznym naczyniu; metalowe nie nadaje się, bo reaguje z octem.
  5. Wątróbkę pokrój w kostkę. Na małej patelni rozgrzej 20 ml oliwy na średnim ogniu i smaż wątróbkę 3–4 minuty, aż stężeje i zblednie. Rozgnieć ją widelcem na grubą pastę. Wątróbka rekinka jest bardzo tłusta, więc nie dodawaj więcej oliwy.
  6. Orzechy posiekaj grubo, część drobniej, a piniole zostaw w całości. Upraż je na suchej patelni na średnim ogniu przez 3 minuty, mieszając, aż zaczną pachnieć i lekko się zarumienią.
  7. W rondelku rozgrzej 60 ml oliwy na małym ogniu, dodaj posiekany czosnek i liść laurowy. Podgrzewaj 2 minuty, aż czosnek zapachnie, ale pozostanie jasny. Dodaj orzechy, piniole i pastę z wątróbki, wymieszaj i podgrzewaj minutę. Wlej ocet, zagotuj i gotuj 2–3 minuty, aż ostre opary octu złagodnieją. Zdejmij z ognia, dodaj posiekaną natkę, pieprz i sól.
  8. Gorący sos wylej równomiernie na rybę, tak żeby każdy kawałek był przykryty. Na wierzch wlej pozostałe 20 ml surowej oliwy. Ostudź do temperatury pokojowej przez około 30 minut, przykryj folią i wstaw do lodówki.
  9. Marynuj co najmniej 12 godzin, najlepiej 24–48 godzin, raz w tym czasie odwracając kawałki ryby. Gotowa burrida ma rybę przesiąkniętą marynatą aż do środka, o kolorze lekko kremowym, a sos zgęstniały od orzechów. Wyjmij ją z lodówki 30–40 minut przed podaniem.
Burrida nie jest gotowa, kiedy zejdzie z ognia, tylko następnego dnia, gdy ocet, oliwa i orzechy przejdą w głąb ryby.

Jaka oliwa

Oliwa w burridzie pracuje dwa razy. Najpierw w gorącym sosie, gdzie w niskiej temperaturze przejmuje aromat czosnku i orzechów, potem w marynacie, w której przez dobę lub dwie przenika rybę razem z octem. Dlatego musi być pełnowartościową oliwą extra vergine, a nie neutralnym tłuszczem: w zimnym daniu jej smak jest wyraźnie wyczuwalny.

Najbardziej logiczny wybór to oliwa z okolic Cagliari. Odmiana Tonda di Cagliari, uprawiana na równinie Campidano i w południowej części wyspy, daje zwykle oliwę średnio owocową, miękką, z nutą dojrzałego owocu i migdała, bez agresywnej goryczki. Taki profil dobrze równoważy ocet i garbnikową goryczkę skórki orzechów. Jeśli wolisz więcej charakteru, sięgnij po oliwę z odmiany Bosana z późniejszego zbioru, z nutą karczocha i świeżych ziół. Bardzo intensywna, wczesna Bosana w połączeniu z octem i orzechami może dać danie zbyt gorzkie.

Szukaj butelek z oznaczeniem Sardegna DOP, które dopuszcza obie te odmiany. Więcej o sardyńskich oliwach i miejscach, gdzie powstają, przeczytasz w przewodniku oliwa z Sardynii.

Na co uważać

Niewymoczona ryba. Rekinek gotowany bez wcześniejszego namoczenia w zakwaszonej wodzie może mieć wyczuwalny zapach amoniaku, który marynata tylko częściowo przykryje. Pół godziny w wodzie z octem wystarczy, żeby problem zniknął. Jeśli ryba po namoczeniu wciąż wyraźnie pachnie amoniakiem, nie była świeża i nie nadaje się do burridy.

Rozgotowana ryba. Woda ma tylko drżeć, nie wrzeć. Gwałtowne gotowanie rozbija mięso na włókna, które w marynacie zamieniają się w papkę. Po 10–12 minutach w 85–90°C kawałki są ugotowane, ale zwarte, i dobrze zniosą dwa dni w occie.

Przypalony czosnek i orzechy. Orzechy włoskie i czosnek łatwo przypalić, a ich gorycz w marynacie tylko się wzmacnia. Praż orzechy na średnim ogniu, a czosnek podgrzewaj w oliwie na małym ogniu, aż zapachnie. Gdy zaczyna brązowieć, jest już za późno.

Za krótka marynata. Burrida podana po dwóch godzinach to po prostu gotowana ryba z sosem na wierzchu. Smak przenika do środka kawałków dopiero po 12 godzinach, a pełnię osiąga po dobie lub dwóch. Planuj to danie na dzień przed podaniem.

Metalowe naczynie. Ocet reaguje z aluminium i niektórymi metalami, nadając rybie metaliczny posmak i szary kolor. Marynuj zawsze w szkle, ceramice lub emaliowanym naczyniu bez odprysków.

Warianty

W wielu domach w Cagliari do sosu dodaje się garść bułki tartej, która zagęszcza marynatę i sprawia, że lepiej oblepia rybę. Inni pomijają wątróbkę, zwłaszcza gdy kupują rybę już oczyszczoną; sos jest wtedy jaśniejszy i bardziej kwaśny, więc warto dodać więcej orzechów. Piniole są dodatkiem fakultatywnym, ale często spotykanym.

Współczesne wersje z restauracji używają innych ryb o zwartym mięsie: raji, żabnicy, czasem miecznika. Zmienia się smak, ale zasada pozostaje ta sama: gotowanie w zakwaszonej wodzie i długa marynata w oliwie, occie i orzechach. Podobną logikę kwaśnej marynaty znajdziesz w weneckich sarde in saor z cebulą i rodzynkami oraz w kampańskich zucchine alla scapece, gdzie ocet i oliwa konserwują smażone warzywa.

Do stołu

Burridę podaje się w temperaturze pokojowej, jako antipasto, na płaskim talerzu, polaną obficie marynatą z orzechami. Obok postaw chleb, najlepiej pane carasau lub kromki pszennego chleba z grubą skórką, który posłuży do zbierania sosu. Porcja przystawki to 2–3 kawałki ryby na osobę; jako drugie danie podaj więcej, z sałatą lub gotowanymi ziemniakami skropionymi oliwą.

W menu sardyńskiej kolacji burrida dobrze otwiera posiłek przed fregolą z owocami morza i szafranem albo inną potrawą z makaronu. Do picia wybierz białe wino o wyraźnej kwasowości, które poradzi sobie z octem: Nuragus di Cagliari, Vermentino di Sardegna albo wytrawne wino musujące. Czerwone wina z taniną kłócą się z marynatą.

Burrida należy do dań, które przygotowuje się z wyprzedzeniem z założenia. W szczelnie przykrytym naczyniu, w lodówce, zachowuje jakość przez 4–5 dni, a smak rozwija się przez pierwsze dwa. Pilnuj, żeby ryba była zawsze przykryta marynatą, i nabieraj porcje czystą łyżką. Nie zamrażaj, bo po rozmrożeniu kawałki stają się włókniste.

Pytania i odpowiedzi

Co to jest burrida a sa casteddaia?

Burrida a sa casteddaia to tradycyjna przystawka z Cagliari z gotowanego rekinka, marynowanego w sosie z oliwy, octu, czosnku, orzechów włoskich i natki. Podaje się ją na zimno, po co najmniej 12 godzinach marynowania. Nazwa oznacza „burrida po cagliaritańsku”.

Jaką rybę można użyć do burridy?

Tradycyjnie używa się rekinka psiego, czyli gattuccio, małego rekina z chrzęstnym szkieletem bez ości. W Polsce najlepszym zamiennikiem jest ogon żabnicy, który ma podobnie jędrne mięso. Można też użyć skrzydeł raji albo miecznika.

Czy burridę podaje się na ciepło czy na zimno?

Burridę podaje się w temperaturze pokojowej, po wyjęciu z lodówki 30–40 minut wcześniej. Nie podgrzewa się jej, bo ryba straciłaby strukturę, a marynata przestałaby być świeża. Zimna prosto z lodówki ma zgęstniałą oliwę i przytłumiony smak.

Jak długo marynować burridę?

Burrida potrzebuje co najmniej 12 godzin marynowania, a najlepsza jest po 24–48 godzinach. W tym czasie ocet, oliwa i orzechy przenikają rybę aż do środka. W lodówce zachowuje jakość przez 4–5 dni.

Jak usunąć zapach amoniaku z rekina?

Zapach amoniaku usuwa się, mocząc kawałki rekina przez 30 minut w zimnej wodzie z dodatkiem octu, a potem gotując je w wodzie z octem. Kwas neutralizuje związki powstające z mocznika w mięsie rekina. Jeśli ryba po namoczeniu nadal mocno pachnie amoniakiem, nie jest świeża.

Czym różni się burrida z Cagliari od liguryjskiej buriddy?

Burrida z Cagliari to zimna ryba w marynacie z octem, oliwą i orzechami, a liguryjska buridda to gorąca potrawka rybna duszona w sosie pomidorowym. Łączy je tylko nazwa. Sardyńska wersja technicznie bliższa jest hiszpańskiemu escabeche.

Jaka oliwa jest najlepsza do burridy?

Najlepsza jest średnio owocowa sardyńska oliwa extra vergine, np. z odmiany Tonda di Cagliari lub z dojrzalszej Bosany. Powinna mieć umiarkowaną goryczkę, żeby nie wzmacniać goryczy orzechów i octu. Oliwa jest tu składnikiem marynaty, więc jej smak jest wyraźnie wyczuwalny.

Jak długo można przechowywać burridę?

Burridę można przechowywać w lodówce 4–5 dni w szczelnie przykrytym szklanym lub ceramicznym naczyniu. Ryba musi być cały czas przykryta marynatą. Nie zamrażaj jej, bo po rozmrożeniu mięso staje się włókniste.

Redakcja Oliwa Włoska
Piszemy o oliwie z Włoch: o regionach, odmianach, oznaczeniach pochodzenia, kuchni i tłoczniach. Każdy tekst opiera się na sprawdzonych faktach i praktyce.

Z tego samego regionu