Magazyn o oliwie z Italii
Kuchnia

Ciambellone all’olio: włoska babka śniadaniowa na oliwie z cytryną

Ciambellone all’olio to puszysta włoska babka śniadaniowa na oliwie, jajkach, mleku i skórce cytrusów, pieczona w formie z kominem. Przepis i dobór oliwy

Ciambellone all’olio: ilustracja

Ciambellone all’olio to wysoka, puszysta babka pieczona w okrągłej formie z kominem, w której oliwa extra vergine zastępuje masło. Ciasto ubija się z jajek, cukru i skórki cytrusów, a potem łączy z oliwą, mlekiem, mąką i proszkiem do pieczenia. We włoskich domach to podstawowe ciasto śniadaniowe: kroi się je grubymi kawałkami i macza w kawie z mlekiem.

Każda rodzina ma swój przepis zapisany w zeszycie babci, ale schemat jest wspólny dla całego kraju. Oliwa daje babce miękki, wilgotny miąższ, który nie wysycha przez kilka dni, a delikatna odmiana dodaje tła o nucie migdała i świeżego owocu, którego nie da masło.

Przygotowanie20 min
Razem1 godz. 40 min
Trudnośćłatwy
Porcje8
Oliwadelikatna, np. Taggiasca z Ligurii, Casaliva znad Gardy lub Ogliarola Barese

W skrócie

  • Region: całe Włochy, najsilniej zakorzeniony w kuchni domowej środkowych regionów, od Lacjum po Marche i Umbrię.
  • Główne składniki: jajka, cukier, mąka pszenna, oliwa extra vergine, mleko, skórka z cytryny i pomarańczy, proszek do pieczenia.
  • Rola oliwy: jedyny tłuszcz w cieście; odpowiada za wilgotność, miękkość i trwałość babki.
  • Najlepsza oliwa: delikatna, z Taggiaski, Casalivy, Ogliaroli Barese albo Biancolilli.
  • Czas przygotowania: 20 minut pracy, 40–45 minut pieczenia, około 1 godziny 40 minut razem ze studzeniem.
  • Poziom trudności: łatwy.
Spis treści
  1. Skąd się wzięło
  2. Oliwa zamiast masła: jak przeliczać
  3. Składniki
  4. Przygotowanie
  5. Jaka oliwa
  6. Na co uważać
  7. Warianty
  8. Do stołu
  9. Pytania i odpowiedzi

Skąd się wzięło

Ciasta w kształcie pierścienia piecze się we Włoszech od stuleci. Wiejskie ciambelle z ciasta chlebowego, słodzone miodem albo moszczem, wyrabiano na Wielkanoc, na wesela i na święta patronów; kształt z otworem ułatwiał równe wypieczenie w piecu opalanym drewnem i pozwalał nawlec gotowe kręgi na kij lub sznurek. Pochodzenie samego słowa ciambella nie jest pewne i językoznawcy proponują kilka hipotez.

Współczesny ciambellone, lekki i puszysty, to wynalazek XX wieku. Umożliwił go chemiczny proszek do pieczenia, który we Włoszech upowszechnił się w handlu w pierwszej połowie stulecia i do dziś sprzedaje się w saszetkach po 16 g, odmierzonych na 500 g mąki. Dzięki niemu babkę dało się upiec w domowym piekarniku bez długiego wyrastania i bez ubijania białek na sztywno.

W środkowych i południowych Włoszech tłuszczem domowym była oliwa, a masło kupowano rzadko, więc rodzinne ciambelloni od początku powstawały na oliwie. W drugiej połowie XX wieku w wielu domach zastąpił ją tańszy olej z nasion, a oliwa extra vergine wróciła do słodkich wypieków wraz z modą na kuchnię śródziemnomorską i lepszym zrozumieniem różnic między odmianami. Delikatna oliwa nie przytłacza ciasta, a wnosi aromat i stabilność, których olej słonecznikowy nie daje.

Ciambellone to element włoskiej colazione, czyli słodkiego śniadania: kawałek babki, cappuccino albo kawa z mlekiem, czasem owoc. Kupisz go w barach i piekarniach, ale najczęściej piecze się go w domu w niedzielę, żeby wystarczył na kilka śniadań w tygodniu.

Oliwa zamiast masła: jak przeliczać

Przepisy na babki maślane łatwo przerobić na wersję z oliwą, ale nie w proporcji jeden do jednego. Masło zawiera około 82% tłuszczu i kilkanaście procent wody, a oliwa jest czystym tłuszczem o gęstości około 0,92 g/ml. W praktyce na każde 100 g masła bierze się 80 g oliwy i dodaje 1–2 łyżki mleka, które uzupełniają brakującą wodę.

Masło w przepisie Oliwa (waga) Oliwa (objętość) Dodatkowy płyn
100 g 80 g 87 ml 1 łyżka mleka
125 g 100 g 110 ml 1,5 łyżki mleka
150 g 120 g 130 ml 2 łyżki mleka
200 g 160 g 175 ml 3 łyżki mleka
250 g 200 g 220 ml 4 łyżki mleka

Zmienia się też technika. Masła nie ucierasz z cukrem, tylko ubijasz jajka z cukrem na puszystą masę, a oliwę wlewasz cienką strużką, jak przy majonezie. To ubite jajka, a nie utarty tłuszcz, trzymają powietrze w cieście.

Składniki

Na 8 porcji (forma z kominem o średnicy 24 cm):

  • 3 jajka rozmiaru L w temperaturze pokojowej
  • 200 g drobnego cukru
  • 300 g mąki pszennej typu 00 (w Polsce typ 450)
  • 120 ml delikatnej oliwy extra vergine
  • 150 ml mleka w temperaturze pokojowej
  • 12 g proszku do pieczenia (około 2,5 łyżeczki)
  • 1 cytryna niewoskowana (otarta skórka)
  • 1 pomarańcza niewoskowana (otarta skórka)
  • 1 szczypta soli
  • 1 łyżka oliwy i 1 łyżka mąki do przygotowania formy
  • 2 łyżki cukru pudru do posypania

Przygotowanie

  1. Wyjmij jajka i mleko z lodówki co najmniej 30 minut wcześniej. Nagrzej piekarnik do 175°C (góra i dół, bez termoobiegu). Wysmaruj formę pędzlem zamoczonym w oliwie, łącznie z kominem, oprósz mąką i wystukaj nadmiar; ścianki powinny być pokryte cienką, równą warstwą bez grudek.

  2. Wbij jajka do misy miksera, dodaj cukier, sól i otarte skórki. Ubijaj na najwyższych obrotach 8–10 minut, aż masa zrobi się bardzo jasna, kremowa i zwiększy objętość mniej więcej trzykrotnie. Masa jest gotowa, gdy wstążka spływająca z trzepaczki zostaje na powierzchni przez 2–3 sekundy.

  3. Zmniejsz obroty do średnich i wlewaj oliwę cienką strużką przez około minutę, po ściance misy. Masa powinna pozostać puszysta i lśniąca; jeśli na powierzchni zbiera się oliwa, przerwij wlewanie i miksuj 15 sekund, aż się wchłonie. Następnie w ten sam sposób wlej mleko.

  4. Przesiej mąkę z proszkiem do pieczenia. Dodawaj ją w trzech częściach, mieszając szpatułką ruchem od dna do góry albo na najniższych obrotach miksera przez 20–30 sekund. Przestań mieszać, gdy znikną ostatnie smugi suchej mąki; ciasto ma być gładkie i półpłynne, opadające z łyżki szeroką wstęgą.

  5. Przelej ciasto do formy, wyrównaj szpatułką i postukaj formą o blat dwa, trzy razy, żeby usunąć duże pęcherze powietrza. Ciasto powinno sięgać około dwóch trzecich wysokości formy. Wstaw je od razu do piekarnika, na środkową półkę, bo proszek zaczyna działać w kontakcie z płynem.

  6. Piecz 40–45 minut i nie otwieraj piekarnika przez pierwsze 30 minut. Babka jest gotowa, gdy wierzch jest złotobrązowy i popękany, patyczek wbity w najwyższe miejsce wychodzi suchy, a ciasto sprężynuje pod palcem. Jeśli masz termometr, środek powinien mieć 96–98°C.

  7. Wyjmij formę i odstaw na 10 minut na kratkę. Potem obrysuj nożem brzegi i komin, odwróć babkę na kratkę i zostaw do wystygnięcia co najmniej na godzinę. Gorąca babka łatwo się łamie i paruje przy krojeniu, przez co wysycha.

  8. Przed podaniem oprósz babkę cukrem pudrem przez sitko. Kroić najlepiej długim, ząbkowanym nożem, piłując delikatnie, bez nacisku. Przekrój powinien mieć drobne, równe pory, bez zbitej warstwy przy dnie i bez dużych tuneli.

Babka na oliwie dłużej zostaje wilgotna niż maślana, bo oliwa w temperaturze pokojowej nie twardnieje.

Jaka oliwa

Ciambellone potrzebuje oliwy delikatnej, tej, którą Włosi nazywają potocznie dolce, czyli łagodną. Ma ona być wyczuwalna jako przyjemne tło o nucie migdała, jabłka i świeżych ziół, a nie jako gorycz i ostrość w gardle. Babka zawiera dużo cukru i cytrusów, które dobrze współgrają z łagodną oliwą, ale mocna, pieprzna oliwa z polifenolami potrafi zostawić po kawałku ciasta zaskakujące drapanie.

Najpewniejszy wybór to oliwa z Taggiaski, najlepiej z oznaczeniem Riviera Ligure DOP: jasna, maślana, z nutą orzeszków piniowych. Podobnie zachowuje się oliwa znad jeziora Garda z odmiany Casaliva, sprzedawana z oznaczeniem Garda DOP, oraz łagodna apulijska z Ogliaroli Barese. Z Sycylii dobrze sprawdzi się delikatna Biancolilla. Szerszą ściągę dopasowania oliw do potraw znajdziesz w poradniku jaką oliwę do czego.

Nie musisz sięgać po najdroższą butelkę. W piekarniku część lotnych aromatów i tak się ulatnia, więc oliwę premium z małej tłoczni lepiej zostawić do skrapiania na surowo. Ważne, żeby oliwa była świeża: zjełczała oliwa daje w babce posmak starego orzecha, który psuje całość. Tą samą oliwą natłuść formę, zamiast używać masła; ciasto odchodzi od ścianek równie dobrze, a skórka jest bardziej chrupka.

Na co uważać

Zimne jajka. Jajka prosto z lodówki ubijają się gorzej i nie osiągają trzykrotnej objętości. Babka wychodzi wtedy niska i zbita. Jeśli zapomnisz je wyjąć, włóż je na 10 minut do miski z ciepłą wodą o temperaturze około 40°C.

Oliwa wlana naraz. Duża porcja oliwy wlana jednym ruchem rozbija pianę z jajek, bo tłuszcz niszczy pęcherzyki powietrza. Ciasto opada, a babka ma zbitą, tłustą warstwę przy dnie. Oliwę wlewaj cienką strużką przez całą minutę.

Za długie mieszanie z mąką. Intensywne mieszanie po dodaniu mąki rozwija gluten i wybija powietrze. Efekt to twarda babka z tunelami wewnątrz. Mieszaj tylko do zniknięcia suchej mąki, nie dłużej.

Za dużo proszku do pieczenia. Nadmiar proszku nie daje wyższej babki, tylko metaliczny, gorzkawy posmak i duże, nierówne pory, a ciasto często opada pod koniec pieczenia. Trzymaj się 12 g na 300 g mąki.

Zbyt intensywna oliwa. Oliwy z Coratiny, Tondy Iblei czy młoda oliwa z listopada mają wysoką zawartość polifenoli, które dają gorycz i pieprzny finisz. W babce z cytryną taki smak dominuje nad wszystkim. Do mocnych oliw lepiej pasują ciasta z czekoladą lub pomarańczą.

Warianty

Najpopularniejszy wariant to ciambellone bicolore, czyli marmurkowy. Odlej jedną trzecią ciasta, wymieszaj ją z 2 łyżkami gorzkiego kakao i 2 łyżkami mleka, a potem nakładaj na przemian z jasnym ciastem i przeciągnij przez masę widelcem. Kakao lepiej znosi mocniejszą oliwę, więc ta wersja dobrze przyjmuje średnio owocową oliwę z Toskanii czy Umbrii.

W wielu domach piecze się ciambellę allo yogurt, nazywaną też ciastem z siedmiu kubeczków. Miarą jest kubeczek jogurtu: 1 kubeczek jogurtu, 3 kubeczki mąki, 2 kubeczki cukru i 1 kubeczek oliwy, do tego 3 jajka i proszek do pieczenia. Jogurt zastępuje mleko i daje wilgotniejszy, lekko kwaskowy miąższ.

Wersja bez nabiału zamiast mleka używa tej samej ilości świeżo wyciśniętego soku z pomarańczy. Babka wychodzi bardziej wilgotna i mocno pomarańczowa. Do ciasta można też dodać 100 g posiekanej gorzkiej czekolady albo garść rodzynek namoczonych w rumie, obtoczonych w łyżce mąki, żeby nie opadły na dno.

Z tej samej rodziny pochodzą małe ciambelline, czyli kółeczka. Jeśli lubisz kruche ciastka do wina, zobacz przepis na ciambelline al vino z Lacjum, a jeśli wolisz płaskie, wilgotne ciasto, sięgnij po torta all’olio.

Do stołu

Ciambellone podaje się na śniadanie z cappuccino, kawą z mlekiem albo herbatą; we Włoszech maczanie ciasta w filiżance jest jak najbardziej na miejscu. Po południu pasuje do merendy, czyli podwieczorku, z dżemem morelowym albo kremem orzechowym. Na deser można podać plaster babki z ubitą śmietaną i truskawkami albo z kieliszkiem słodkiego wina, na przykład Moscato d’Asti.

Babka na oliwie dłużej pozostaje świeża niż maślana, bo oliwa w temperaturze pokojowej nie twardnieje. Przechowuj ją pod kloszem albo zawiniętą w ściereczkę w temperaturze pokojowej przez 4–5 dni. W lodówce wysycha szybciej, więc nie trzymaj jej tam bez potrzeby.

Pokrojoną na kawałki babkę można zamrozić na 2 miesiące w szczelnym woreczku. Rozmrożony kawałek warto podgrzać 5 minut w piekarniku w 150°C albo krótko w tosterze; wtedy znów pachnie jak świeżo upieczony.

Pytania i odpowiedzi

Czym jest ciambellone all’olio?

Ciambellone all’olio to włoska babka śniadaniowa pieczona w okrągłej formie z kominem, w której zamiast masła używa się oliwy extra vergine. Ciasto powstaje z ubitych jajek z cukrem, oliwy, mleka, mąki i skórki cytrusów. Jest puszyste, wilgotne i długo zachowuje świeżość.

Ile oliwy zamiast masła dodać do ciasta?

Na każde 100 g masła w przepisie dodaj 80 g oliwy, czyli około 87 ml, i łyżkę mleka. Masło zawiera kilkanaście procent wody, a oliwa jest czystym tłuszczem. Przy większych ilościach zachowaj tę samą proporcję.

Jaka oliwa jest najlepsza do ciasta?

Do ciasta najlepsza jest delikatna oliwa extra vergine o niskiej goryczce, na przykład z Taggiaski, Casalivy albo Ogliaroli Barese. Daje aromat migdała i owocu bez drapania w gardle. Mocne, pikantne oliwy lepiej pasują do ciast czekoladowych.

Czy ciambellone na oliwie smakuje oliwą?

Ciambellone na delikatnej oliwie nie smakuje wyraźnie oliwą, ma tylko łagodne, owocowe tło. Dominuje skórka cytrusów i delikatny smak ubitych jajek z cukrem. Wyraźną nutę oliwy daje dopiero intensywna odmiana, której w tym cieście lepiej unikać.

Dlaczego ciambellone opadł po upieczeniu?

Ciambellone opada najczęściej dlatego, że piekarnik otwarto za wcześnie, ciasto było niedopieczone albo dodano za dużo proszku do pieczenia. Przyczyną bywa też oliwa wlana zbyt szybko, która rozbiła pianę z jajek. Piecz do suchego patyczka i nie otwieraj drzwiczek przez pierwsze 30 minut.

Czy ciambellone można upiec bez mleka?

Tak, ciambellone można upiec bez mleka, zastępując je tą samą ilością soku z pomarańczy albo wody. Sok daje bardziej wilgotne i aromatyczne ciasto. Woda sprawia, że babka jest nieco lżejsza i mniej rumiana.

Jak długo ciambellone zachowuje świeżość?

Ciambellone na oliwie zachowuje świeżość 4–5 dni w temperaturze pokojowej, pod kloszem albo w ściereczce. Oliwa nie twardnieje jak masło, więc babka dłużej pozostaje wilgotna. Kawałki można zamrozić na 2 miesiące.

Redakcja Oliwa Włoska
Piszemy o oliwie z Włoch: o regionach, odmianach, oznaczeniach pochodzenia, kuchni i tłoczniach. Każdy tekst opiera się na sprawdzonych faktach i praktyce.

Czytaj także