Magazyn o oliwie z Italii
Kuchnia

Strascinati con mollica e peperoni cruschi: makaron z Bazylikaty

Lukański makaron ciągnięty palcami, polany czerwoną oliwą po smażeniu papryk z Senise i posypany chrupiącym chlebem. Przepis z ciastem krok po kroku

Strascinati con mollica e peperoni cruschi: ilustracja

Strascinati con mollica e peperoni cruschi to lukański makaron z semoli i wody, formowany palcami na drewnianej stolnicy, podawany z oliwą, w której smażyły się suszone papryki z Senise, z przysmażonym czerstwym chlebem i pokruszonymi, chrupiącymi paprykami. Ma tylko kilka składników, a smakuje słodko, dymnie i orzechowo zarazem.

To jedno z najbardziej znanych dań Bazylikaty i dobry przykład kuchni, która z niczego robi coś pełnego. Mąka, woda, chleb sprzed kilku dni, papryki suszone w słońcu i oliwa z własnych drzew: z tego wszystkiego powstaje talerz, który w regionie podaje się zarówno w dzień powszedni, jak i od święta.

Przygotowanie1 godz.
Razem1 godz. 40 min
Trudnośćśredni
Porcje4
Oliwaśrednio owocowa z Bazylikaty, np. Majatica di Ferrandina lub Olio Lucano IGP

W skrócie

  • Region: Bazylikata, zwłaszcza okolice Matery i Potenzy; podobne makarony robi się w sąsiedniej Apulii i Kalabrii.
  • Główne składniki: semola z pszenicy durum, woda, czerstwy chleb, suszone papryki z Senise, czosnek, oliwa.
  • Rola oliwy: smażenie papryk i chleba, a następnie sama oliwa, czerwona od papryki, staje się sosem do makaronu.
  • Najlepsza oliwa: średnio owocowa lukańska z odmiany Majatica di Ferrandina albo z oznaczeniem Olio Lucano IGP.
  • Czas przygotowania: godzina z ręcznym formowaniem makaronu, około 100 minut łącznie z odpoczynkiem ciasta.
  • Poziom trudności: średni; najwięcej wprawy wymaga formowanie strascinati.
Spis treści
  1. Skąd się wzięło
  2. Makaron ciągnięty palcami
  3. Składniki
  4. Przygotowanie
  5. Jaka oliwa
  6. Na co uważać
  7. Warianty
  8. Do stołu
  9. Pytania i odpowiedzi

Skąd się wzięło

Nazwa strascinati pochodzi od czasownika strascinare, czyli ciągnąć, wlec po powierzchni. Tak właśnie powstaje ten makaron: kawałek ciasta przyciska się dwoma, trzema lub czterema palcami i przeciąga po stolnicy do siebie, aż zawinie się w podłużną, wklęsłą muszlę o szorstkiej powierzchni. Ten sam ruch, wykonany jednym palcem albo nożem, daje mniejsze cavatelli czy apulijskie orecchiette, więc wszystkie te kształty to bliskie kuzynostwo.

Makarony z samej semoli i wody, bez jajek, są typowe dla całego Południa, gdzie uprawiano pszenicę twardą, a jajka szły na sprzedaż. W Bazylikacie, regionie górskim i rolniczym, robiło się je w domach codziennie, a niedziela i święta oznaczały po prostu bogatszy sos. Strascinati podaje się z mięsnym ragù, z warzywami, z rzepą, a w wersji najprostszej z chlebem i paprykami.

Mollica, czyli przysmażony czerstwy chleb, na Południu bywa nazywana serem biednych. Tam, gdzie twardy ser był drogi, okruchy chleba zrumienione na oliwie dawały makaronowi podobną chrupkość, słoność i orzechowy smak. Ten zwyczaj zna całe Południe, czego przykładem jest kalabryjska pasta ca’ muddica e alici, a podobny pomysł pojawia się nawet w Toskanii, w sieneńskich pici con le briciole.

Peperoni cruschi dodają do tej skromnej bazy kolor i słodycz. Kiedy papryki smażą się w oliwie, tłuszcz przejmuje ich barwę i aromat, a Lukańczycy od pokoleń wykorzystują go jako gotowy sos. Trudno wskazać, kiedy połączono te trzy elementy w jedno danie, ale w Bazylikacie uchodzi ono za klasykę, którą zna każda rodzina.

Makaron ciągnięty palcami

Strascinati robi się z semoli rimacinata, czyli podwójnie mielonej mąki z pszenicy durum, i letniej wody, w proporcji mniej więcej dwie części mąki na jedną część wody. Ciasto ma być twarde, ale elastyczne, bo musi się rozciągać pod palcami bez rwania. Formowanie wymaga kilku prób, ale już po kilkunastu sztukach ruch staje się automatyczny.

Kształt Jak powstaje Wielkość Gdzie najczęściej
strascinati 2–4 palce przeciągane po stolnicy 5–7 cm Bazylikata, Apulia, Kalabria
cavatelli 1–2 palce, krótki ruch 2–3 cm całe Południe
orecchiette nóż przeciągany po stolnicy, wywinięcie na kciuku 2–3 cm Apulia
ferricelli ciasto nawijane na cienki metalowy pręt 6–8 cm Bazylikata
lagane ciasto rozwałkowane i pocięte w szerokie paski 1–2 cm szerokości Bazylikata, Kalabria

Szorstka, chropowata powierzchnia strascinati to nie przypadek. To ona zatrzymuje oliwę i okruchy chleba, które z gładkiego makaronu po prostu by spłynęły. Dlatego drewniana stolnica jest lepsza niż blat z kamienia czy laminatu.

Składniki

Na 4 porcje:

Na makaron

  • 400 g semoli rimacinata z pszenicy durum, plus trochę do podsypania
  • 200 ml letniej wody (ok. 35°C)
  • 1 szczypta soli (ok. 3 g)

Na sos

  • 8 suszonych papryk z Senise (ok. 30 g)
  • 120 ml oliwy extra vergine (100 ml do smażenia, 20 ml na surowo)
  • 100 g czerstwego chleba (2–3 dniowego), bez skórki
  • 1 ząbek czosnku
  • 30 g startego Pecorino di Filiano DOP (opcjonalnie)
  • 40 g gruboziarnistej soli do wody

Przygotowanie

  1. Usyp semolę w kopczyk na stolnicy, zrób w środku dołek, dodaj sól i stopniowo wlewaj wodę, mieszając widelcem od środka. Gdy powstanie grudkowata masa, zagniataj ją dłońmi 8–10 minut, aż ciasto będzie gładkie, twarde i elastyczne. Jest gotowe, gdy wciśnięty palcem dołek powoli wraca na miejsce; przykryj je miską i zostaw na 30 minut w temperaturze pokojowej.
  2. Odkrawaj kawałki ciasta, resztę trzymając pod miską, i wałkuj je dłońmi w wałeczki grubości 1 cm. Tnij je na odcinki długości około 4 cm. Każdy kawałek przyciśnij trzema złączonymi palcami i mocnym ruchem przeciągnij po stolnicy do siebie, aż ciasto zwinie się w wydłużoną muszlę długości 6–7 cm z trzema wgłębieniami.
  3. Rozkładaj gotowe strascinati na tacy oprószonej semolą, tak by się nie stykały, i zostaw do podeschnięcia na 30 minut. W tym czasie zetrzyj chleb na tarce o dużych oczkach albo rozdrobnij w malakserze na okruchy 2–3 mm; mają być grube, a nie pyliste jak bułka tarta.
  4. Paprykom odetnij szypułki, wytrząśnij nasiona i przetrzyj je suchą ściereczką. W dużym garnku zagotuj 4 l wody z gruboziarnistą solą, czyli 10 g soli na litr.
  5. W szerokiej patelni podgrzej 100 ml oliwy do 170°C, gdy skrawek papryki od razu otacza się drobnymi pęcherzykami. Smaż papryki po dwie, 3–5 sekund, odwracając raz, aż staną się jaskrawoczerwone i lekko się nadmą, i od razu przekładaj na ręcznik papierowy. Po ostygnięciu sześć z nich pokrusz palcami na kawałki, a dwie zostaw całe do dekoracji.
  6. Zdejmij patelnię z ognia i odlej do filiżanki około 60 ml czerwonej oliwy: to będzie sos do makaronu. Do reszty oliwy na patelni wrzuć rozgnieciony ząbek czosnku i podgrzewaj na małym ogniu, w około 140°C, przez minutę, a potem wyjmij go, zanim zbrązowieje.
  7. Wsyp okruchy chleba na patelnię i smaż na średnio małym ogniu 3–4 minuty, mieszając bez przerwy drewnianą łyżką. Mollica jest gotowa, gdy ma kolor orzecha laskowego, pachnie grzanką i chrzęści przy mieszaniu; przełóż ją od razu na talerz, bo na gorącej patelni dalej się rumieni.
  8. Wrzuć strascinati do wrzącej wody i gotuj 6–8 minut od ponownego zawrzenia. Wypłyną na powierzchnię po 2–3 minutach, ale to jeszcze nie koniec: są gotowe, gdy w przekroju najgrubszej części nie ma już białego, surowego rdzenia, a makaron stawia lekki opór przy gryzieniu. Przed odcedzeniem odlej 150 ml wody z gotowania.
  9. Wlej czerwoną oliwę do szerokiej patelni lub garnka i podgrzej na małym ogniu przez 30 sekund. Dodaj odcedzony makaron i 3–4 łyżki wody z gotowania, potrząsaj patelnią przez minutę, aż oliwa z wodą utworzą błyszczącą, pomarańczowoczerwoną emulsję oblepiającą makaron.
  10. Zdejmij z ognia, wmieszaj połowę mollicy i pokruszone papryki. Nałóż na talerze, posyp resztą chleba, ewentualnie pecorino, połóż na wierzchu całą paprykę i skrop łyżeczką surowej oliwy. Podawaj od razu, zanim chleb zmięknie.
Sos do tego makaronu powstaje sam: to oliwa, która przez pięć sekund smażyła papryki i przejęła ich kolor i słodycz.

Jaka oliwa

W tym daniu oliwa jest dosłownie sosem, więc jej smak czuć w każdym kęsie. Przechodzi przy tym przez trzy etapy: najpierw w 170°C smaży papryki i przejmuje ich kolor oraz słodko-dymny aromat, potem w niższej temperaturze rumieni chleb, a na końcu, z wodą z gotowania, tworzy emulsję oblepiającą makaron. Na talerzu pojawia się jeszcze raz, na surowo.

Najlepiej sprawdza się oliwa średnio owocowa, stabilna w wysokiej temperaturze i niezbyt gorzka, bo gorycz po smażeniu się nasila. W Bazylikacie naturalnym wyborem jest Majatica di Ferrandina, dająca oliwę harmonijną, o nutach zielonego migdała, karczocha i pomidora. Dobrą alternatywą są oliwy z oznaczeniem Olio Lucano IGP, obejmującym cały region, albo z północy, z wulkanicznych zboczy Vulture DOP, zwykle nieco bardziej wyraziste.

Do smażenia użyj dobrej oliwy z bieżącego zbioru, a do skropienia gotowego talerza najbardziej aromatycznej, świeżej butelki, jaką masz. Więcej o regionalnych stylach i producentach przeczytasz w przewodniku po oliwie z Bazylikaty, a szczegóły samej techniki smażenia papryk znajdziesz w osobnym przepisie na peperoni cruschi.

Na co uważać

Przypalone papryki. Papryka smażona sekundę za długo brązowieje i robi się gorzka, a razem z nią gorzknieje oliwa, która ma być sosem. Smaż po dwie sztuki i wyjmuj je, gdy tylko staną się jaskrawoczerwone.

Mollica jak bułka tarta. Drobno zmielony chleb wchłania całą oliwę, zbija się w grudki i nie chrupie. Okruchy muszą mieć 2–3 mm i pochodzić z czerstwego, a nie wysuszonego na wiór pieczywa.

Zbyt miękkie ciasto. Za dużo wody sprawia, że strascinati kleją się do stolnicy, nie zwijają w muszle i rozgotowują w wodzie. Ciasto ma być twarde jak plastelina; jeśli się klei, dosyp łyżkę semoli.

Makaron bez wody z gotowania. Sama oliwa nie oblepi makaronu, tylko spłynie na dno talerza. Kilka łyżek skrobiowej wody z gotowania wiąże ją w emulsję, która trzyma się każdej muszelki.

Chleb wmieszany za wcześnie. Mollica dodana do makaronu na ogniu albo kilka minut przed podaniem mięknie i traci sens. Dodawaj ją w ostatniej chwili, część na wierzch.

Warianty

W wielu domach do oliwy przed smażeniem chleba dodaje się 2–3 filety anchois, które rozpuszcza się w niej na małym ogniu przez minutę. Danie zbliża się wtedy do kalabryjskiej makaronowej klasyki z sardelami i chlebem. Inni zamiast pecorino używają startej cacioricotty, sezonowanego sera z mleka owczego lub koziego.

W części Bazylikaty makaron z mollicą posypuje się świeżo startym chrzanem, który bywa nazywany truflą biednych. Gdy brakuje czasu na formowanie makaronu, Lukańczycy sięgają po suszone fusilli, orecchiette albo spaghetti; danie jest wtedy mniej rustykalne, ale nadal bardzo dobre. Ten sam makaron z semoli spotkasz w Apulii z rzepą, jak w orecchiette alle cime di rapa, a szerokie lagane z cieciorką w kalabryjskim lagane e ciciari.

Do stołu

Strascinati z mollicą i peperoni cruschi podaje się od razu po przygotowaniu, jako pierwsze danie albo samodzielny obiad. Najlepiej nakładać je w głębokie, ciepłe talerze, żeby oliwa nie zastygła. Na drugie danie dobrze pasuje coś prostego, na przykład baccalà alla potentina z tymi samymi paprykami albo duszone warzywa.

Do picia wybierz młode Aglianico del Vulture albo różowe wino z Bazylikaty; dymna słodycz papryk dobrze współgra z owocowością tych win. Świeże strascinati możesz uformować dzień wcześniej i zostawić do wyschnięcia na tacy oprószonej semolą, albo zamrozić je na tacy i przesypać do woreczka, a potem gotować prosto z zamrażarki, o 2 minuty dłużej. Papryki i mollicę przygotuj najwyżej godzinę przed podaniem i trzymaj w otwartym naczyniu, żeby nie zmiękły.

Pytania i odpowiedzi

Czym są strascinati?

Strascinati to lukański makaron z semoli z pszenicy durum i wody, formowany przez przeciąganie kawałka ciasta palcami po stolnicy. Mają kształt wydłużonej, wklęsłej muszli długości 5–7 cm i szorstką powierzchnię. Robi się je w Bazylikacie, Apulii i Kalabrii.

Czym zastąpić strascinati?

Najbliższe są cavatelli albo orecchiette, świeże lub suszone. Można też użyć suszonych fusilli lub krótkiego makaronu z szorstką powierzchnią, który dobrze trzyma oliwę. Gładki makaron gorzej łączy się z okruchami chleba.

Co to jest mollica?

Mollica to po włosku miękisz chleba, a w kuchni Południa także czerstwy chleb rozdrobniony i zrumieniony na oliwie. Posypuje się nią makaron zamiast sera, dlatego bywa nazywana serem biednych. Ma być chrupiąca i złota, w okruchach 2–3 mm.

Czy do strascinati z peperoni cruschi dodaje się ser?

Tradycyjnie nie jest konieczny, bo jego rolę pełni przysmażony chleb. Wiele rodzin dodaje jednak odrobinę startego pecorino, np. Pecorino di Filiano DOP, albo cacioricotty. Wystarczy 30 g na cztery porcje, żeby nie zdominować smaku papryk.

Jaką oliwę wybrać do strascinati z peperoni cruschi?

Najlepsza jest średnio owocowa oliwa z Bazylikaty, na przykład z odmiany Majatica di Ferrandina albo z oznaczeniem Olio Lucano IGP. Musi być stabilna w smażeniu i niezbyt gorzka, bo stanie się sosem. Na koniec skrop talerz świeżą oliwą na surowo.

Czy można użyć gotowych, usmażonych peperoni cruschi?

Można, ale stracisz najważniejszy składnik, czyli czerwoną oliwę po smażeniu. W takim przypadku podgrzej oliwę z kilkoma pokruszonymi paprykami przez minutę na małym ogniu, żeby przejęła ich kolor. Smak będzie jednak słabszy niż przy smażeniu suszonych papryk.

Jak długo gotować świeże strascinati?

Świeże strascinati gotuje się 6–8 minut od ponownego zawrzenia wody, w zależności od grubości. Wypływają na powierzchnię wcześniej, więc trzeba je spróbować. Są gotowe, gdy w najgrubszym miejscu nie ma białego rdzenia, a makaron stawia lekki opór.

Czy strascinati można zamrozić?

Tak, świeże strascinati dobrze znoszą mrożenie. Rozłóż je na tacy oprószonej semolą, zamroź przez godzinę, a potem przesyp do woreczka i przechowuj do miesiąca. Gotuj je prosto z zamrażarki, o około 2 minuty dłużej.

Redakcja Oliwa Włoska
Piszemy o oliwie z Włoch: o regionach, odmianach, oznaczeniach pochodzenia, kuchni i tłoczniach. Każdy tekst opiera się na sprawdzonych faktach i praktyce.

Z tego samego regionu