Biancolilla to sycylijska odmiana oliwki uprawiana na całej wyspie, najliczniej w prowincjach Trapani, Agrigento i Palermo. Daje najdelikatniejszą z głównych oliw Sycylii: jasną, złotozieloną, o lekkiej do średniej owocowości, z nutą migdała, karczocha, trawy i zielonego pomidora, z niewielką goryczą i umiarkowaną ostrością. Nazwę zawdzięcza wyjątkowo jasnym owocom, które przed dojrzałością są prawie białe, a potem przybierają kolor liliowy.
To jedna z najstarszych odmian uprawianych na Sycylii i ważny składnik kupaży, w których łagodzi intensywne odmiany, takie jak Cerasuola czy Tonda Iblea. Jako oliwa jednoodmianowa jest wyborem dla osób, które szukają oliwy do ryb, warzyw i deserów. Wspólne tło wyspy, jej krajobrazy i oznaczenia opisujemy w przewodniku oliwa z Sycylii.
- Odmiana
- Biancolilla
- Pochodzenie
- Sycylia, zachodnia i środkowa część wyspy (prowincje Trapani, Agrigento i Palermo)
- Region
- Sycylia
- Przeznaczenie
- oliwa
- Intensywność oliwy
- łagodna
W skrócie
- Pochodzenie: cała Sycylia, najliczniej prowincje Trapani, Agrigento i Palermo, m.in. okolice Ribery, Marsali i Mazara del Vallo.
- Owoc: średni, najwyżej około 5 g, owalny; przed dojrzałością bardzo jasny, potem liliowy i winnoczerwony.
- Przeznaczenie: oliwa.
- Oliwa: lekko lub średnio owocowa, z migdałem, karczochem, trawą i zielonym pomidorem; słodka w smaku, gorycz niewielka, ostrość umiarkowana.
- Parametry: olej w owocu zwykle 12–16%, kwas oleinowy około 69–74%, polifenole najczęściej 150–350 mg/kg.
- Uprawa: średnia siła wzrostu, częściowo samopłodna, odporna na suszę i chłód, wrażliwa na raka oliwki, muchę i pawie oczko.
- Oznaczenia: Val di Mazara DOP, dodatek w Valle del Belice, Valli Trapanesi, Monti Iblei i Monte Etna DOP oraz Sicilia IGP.
Spis treści
Od bieli do liliowego: skąd ta nazwa
Nazwa Biancolilla łączy dwa kolory: bianco, czyli biały, i lilla, czyli liliowy. Odnosi się do barwy owoców, które przed dojrzałością są bardzo jasnozielone, miejscami prawie białe, a w trakcie przebarwiania przechodzą w odcienie lila i winnej czerwieni. W porównaniu z innymi sycylijskimi odmianami kolor dojrzałych owoców jest wyraźnie bledszy, mniej fioletowy. Przebarwianie zaczyna się od podstawy owocu.
W różnych częściach wyspy odmiana ma lokalne nazwy. W dolinie Belice mówi się o niej Carbucia, w innych miejscach Biancuzza czy Janculidda, a nazwy te, podobnie jak oficjalna, odnoszą się zwykle do jasnego koloru.
Odmiana całej wyspy
Biancolilla jest jedną z najszerzej rozpowszechnionych odmian Sycylii. Rośnie zarówno na zachodzie, jak i na wschodzie, ale jej główne obszary leżą w prowincjach Trapani i Agrigento, a także w prowincji Palermo. Szczególnie dużo jest jej wokół Ribery w prowincji Agrigento oraz w okolicach Marsali i Mazara del Vallo na zachodnim wybrzeżu.
W gajach rzadko rośnie sama. Najczęściej towarzyszy Nocellarze del Belice i Cerasuoli na zachodzie, a Tondzie Iblei i Moresce na południowym wschodzie. Ta wszechobecność sprawia, że w wielu sycylijskich kupażach jest obecna, nawet jeśli etykieta o tym nie wspomina.
Drzewo dla suchych wzgórz
Drzewo ma średnią siłę wzrostu, zwartą koronę i długie, cienkie pędy owocujące. Kwiatostany są krótkie i niezbyt liczne w kwiaty, zwykle kilka na jednym gronku, dlatego o plonie decyduje dobre zapylenie w czasie kwitnienia, przypadającego na Sycylii zwykle na przełom kwietnia i maja. Dobrze rośnie na wzgórzach i na terenach o ograniczonym dostępie do wody, co na Sycylii ma ogromne znaczenie. Wokół Ribery większość drzew uprawia się bez nawadniania, na świeżych, niezbyt ciężkich glebach, i dobrze znoszą one długie, suche lato.
Odmiana toleruje chłód i przymrozki lepiej niż wiele odmian południa. Jej słabe punkty to rak oliwki, bakteryjna choroba tworząca narośla na pędach, mucha oliwna i pawie oczko. Plonuje dobrze, z umiarkowaną skłonnością do przemiennego owocowania, a przy suchej pogodzie zbiór jest stosunkowo regularny.
Zapylacz i zapylana
Biancolilla jest częściowo samopłodna: zawiązuje część owoców z własnego pyłku, ale plon wyraźnie rośnie w obecności innych odmian, przede wszystkim Tondy Iblei i Ogliaroli Messinese. Jednocześnie sama jest cenionym zapylaczem. Jej pyłek pomaga zawiązywać owoce Cerasuoli, która własnego pyłku nie wytwarza, oraz Nocellary Etnei, samoniepłodnej odmiany ze stoków wulkanu. To jeden z powodów, dla których Biancolilla rośnie w tak wielu gajach.
Mały owoc, skromna wydajność
Owoc jest średniej wielkości, owalny lub elipsoidalny, z małym, asymetrycznym dzióbkiem na wierzchołku. Waży najwyżej około 5 g, ma długość około 2 cm, a miąższ jest stosunkowo cienki. Pestka jest eliptyczna i asymetryczna. Odmiana nie nadaje się na oliwki stołowe i jest przeznaczona wyłącznie do tłoczni.
Wydajność oliwy jest niska: zwykle 12–16%, a w słabszych latach jeszcze mniej. Producent tłoczący Biancolillę musi więc przerobić więcej owoców na litr oliwy niż w przypadku Cerasuoli czy Carolei, co tłumaczy, dlaczego jednoodmianowa Biancolilla nie jest tania, mimo że uchodzi za oliwę łagodną i codzienną.
Delikatna, ale nie płaska
Świeża oliwa z Biancolilli jest zielonkawa, a po kilku miesiącach przechodzi w jasną, słomkowo złotą barwę. W zapachu ma owocowość lekką do średniej, z nutą migdała, karczocha, świeżej trawy i zielonego pomidora. W ustach jest słodka, z niewielką goryczą i umiarkowaną ostrością, która bywa nieco wyraźniejsza od goryczy. Jest płynna, lekka i niezbyt długo pozostaje na podniebieniu.
Wcześnie zebrana Biancolilla potrafi zaskoczyć zielonością i lekką pikantnością, ale nawet wtedy pozostaje łagodniejsza od innych sycylijskich odmian. Z dojrzałych owoców daje oliwę bardzo miękką, migdałową, z nutą dojrzałego jabłka. To dobry punkt wyjścia dla osób, które dopiero uczą się rozpoznawać smak oliwy extra vergine i boją się goryczy.
Mniej polifenoli, krótsze życie
Polifenoli jest w Biancolilli mniej niż w Cerasuoli, Nocellarze czy Tondzie Iblei: typowe wyniki mieszczą się w przedziale 150–350 mg/kg, ze średnią około 250 mg/kg. Kwas oleinowy stanowi przeciętnie około 71%, a kwas linolowy nieco ponad 9%. Skład jest dobrze zbilansowany, ale mniejsza ilość naturalnych przeciwutleniaczy oznacza, że oliwa szybciej się starzeje.
| Parametr | Typowy zakres dla Biancolilli | Znaczenie w praktyce |
|---|---|---|
| Masa owocu | do około 5 g | tylko na oliwę |
| Olej w świeżym owocu | 12–16% | niska wydajność |
| Kwas oleinowy | 69–74%, średnio około 71% | dobra, ale nie rekordowa stabilność |
| Kwas linolowy | 8–11% | szybsze starzenie niż u Cerasuoli |
| Polifenole ogółem | najczęściej 150–350 mg/kg | łagodna gorycz, krótsza trwałość |
W praktyce Biancolillę najlepiej zużyć w ciągu roku od tłoczenia, a otwartą butelkę w ciągu kilku tygodni. Przechowuj ją w chłodnym, ciemnym miejscu, z dala od kuchenki, zgodnie z zasadami opisanymi w tekście jak przechowywać włoską oliwę.
W kupażach i oznaczeniach
Biancolilla jest obecna w dyscyplinarzach prawie wszystkich sycylijskich DOP. Najważniejszą rolę gra w Val di Mazara DOP, obejmującym prowincję Palermo i zachodnią część prowincji Agrigento z Riberą, Menfi i Sciaccą: razem z Nocellarą del Belice i Cerasuolą musi tam dać co najmniej 90% oliwek. Oliwy z tej strefy są zwykle bardziej miękkie i migdałowe niż sąsiednie oliwy trapańskie, właśnie dzięki udziałowi Biancolilli.
| Oznaczenie | Rola Biancolilli |
|---|---|
| Val di Mazara DOP | odmiana podstawowa, z Nocellarą del Belice i Cerasuolą co najmniej 90% |
| Valle del Belice DOP | odmiana uzupełniająca, w puli do 30% |
| Valli Trapanesi DOP | odmiana uzupełniająca, w puli do 20% |
| Monti Iblei DOP | jedna z sześciu odmian podstawowych, łącznie co najmniej 80% |
| Monte Etna DOP | odmiana uzupełniająca, w puli do 35% |
| Sicilia IGP | jedna z odmian sycylijskich, łącznie co najmniej 90% |
W Valle del Belice DOP Biancolilla łagodzi intensywną Nocellarę, a w kupażach z Monti Iblei dodaje migdałowej miękkości pomidorowej Tondzie Iblei. Poza strefami DOP trafia do oliw z oznaczeniem Sicilia IGP i do licznych kupaży bez oznaczeń.
Ryby, wiosenne warzywa i ciasta
Łagodna Biancolilla to oliwa do dań, w których intensywna oliwa przykryłaby smak głównego składnika. Pasuje do pieczonych i gotowanych ryb, owoców morza, kremowych zup warzywnych, puree z ziemniaków i warzyw na parze. Do grillowanego miecznika z sosem salmoriglio, czyli emulsją z oliwy, cytryny, oregano i czosnku, daje sos lekki i cytrusowy, w którym nie dominuje gorycz.
Wiosną najlepiej sprawdza się w frittedzie, duszonych młodych karczochach, bobie i groszku: nuta karczocha w oliwie i w garnku wzajemnie się uzupełnia. Zimą dobrze pasuje do sałatki z pomarańczy i fenkułu, gdzie migdałowa słodycz oliwy spotyka się z kwasowością cytrusów. Dzięki delikatnemu smakowi Biancolilla jest też dobrą oliwą do wypieków, na przykład do ciasta oliwkowego, w którym zastępuje masło, nie narzucając gorzkiej nuty.
Pytania i odpowiedzi
Skąd pochodzi nazwa Biancolilla?
Nazwa łączy włoskie słowa bianco, czyli biały, i lilla, czyli liliowy. Odnosi się do koloru owoców, które przed dojrzałością są bardzo jasne, prawie białe, a potem przybierają odcień lila. Lokalnie odmiana bywa nazywana Carbucia, Biancuzza lub Janculidda.
Jak smakuje oliwa z Biancolilli?
Oliwa z Biancolilli jest łagodna, lekko lub średnio owocowa, z nutą migdała, karczocha, świeżej trawy i zielonego pomidora. W ustach jest słodka, z niewielką goryczą i umiarkowaną ostrością. To najdelikatniejsza z głównych oliw sycylijskich.
Czy Biancolilla jest dobra do ryb?
Tak, Biancolilla należy do najlepszych włoskich oliw do ryb i owoców morza. Jej łagodny, migdałowy smak nie przykrywa delikatnego mięsa ryb, a lekka ostrość dodaje świeżości. Sprawdza się zarówno na surowo, jak i do pieczenia ryb w niskiej temperaturze.
Ile polifenoli ma oliwa z Biancolilli?
Typowa oliwa z Biancolilli zawiera 150–350 mg polifenoli na kilogram, ze średnią około 250 mg/kg. To mniej niż w oliwach z Cerasuoli, Nocellary del Belice czy Tondy Iblei. Dlatego Biancolillę najlepiej zużyć w ciągu roku od tłoczenia.
Gdzie uprawia się Biancolillę?
Biancolilla rośnie na całej Sycylii, ale najliczniej w prowincjach Trapani, Agrigento i Palermo. Szczególnie dużo jest jej wokół Ribery oraz w okolicach Marsali i Mazara del Vallo. Dobrze znosi suszę, więc często uprawia się ją bez nawadniania.
Czy z Biancolilli robi się oliwki stołowe?
Nie, Biancolilla jest odmianą wyłącznie oliwną. Jej owoce są średniej wielkości, ważą najwyżej około 5 g i mają stosunkowo cienki miąższ. Na oliwki stołowe Sycylijczycy wybierają Nocellarę del Belice, Nocellarę Etneę lub Tondę Ibleę.
Czy na oliwie z Biancolilli można smażyć?
Można, ale szkoda jej delikatnego aromatu, który w wysokiej temperaturze szybko znika. Biancolilla ma mniej polifenoli niż intensywne odmiany, więc do długiego smażenia lepiej wybrać tańszą, stabilniejszą oliwę. Świetnie sprawdza się natomiast do łagodnego duszenia warzyw, pieczenia ryb i wypieków.
W jakich DOP występuje Biancolilla?
Najważniejszą rolę Biancolilla odgrywa w Val di Mazara DOP, gdzie razem z Nocellarą del Belice i Cerasuolą stanowi co najmniej 90% oliwek. Jest też jedną z odmian podstawowych Monti Iblei DOP i odmianą uzupełniającą w Valle del Belice, Valli Trapanesi i Monte Etna DOP. Obejmuje ją także Sicilia IGP.
