Magazyn o oliwie z Italii
Kuchnia

Focaccia genovese: fugassa z Genui z oliwą w dołeczkach

Focaccia genovese krok po kroku: ciasto ze słodem, oliwa w cieście, na blasze i w solance, pieczenie w 230 °C. Jaka oliwa i czemu je się ją z cappuccino

Focaccia genovese: ilustracja

Focaccia genovese, w dialekcie genueńskim fugassa, to płaski chleb pszenny pieczony w prostokątnej blasze, wysoki na 1,5–2 cm, ze złotą, błyszczącą powierzchnią pełną dołeczków, w których zbiera się solanka z wody, oliwy i soli. Ma chrupiący, niemal smażony spód, miękki miąższ i wyraźnie słony wierzch. W Genui je się ją o każdej porze dnia, od śniadania po aperitivo.

Oliwa jest tu składnikiem, a nie dodatkiem. Na blachę o wymiarach 30 × 40 cm idzie jej blisko 150 ml: część w cieście, część na dnie blachy i część w solance wlewanej w dołeczki. Przy takiej ilości smak oliwy jest smakiem focacci, dlatego w Genui używa się delikatnej oliwy liguryjskiej z odmiany Taggiasca, która w piekarniku nie gorzknieje i zostawia słodkawy, migdałowy posmak.

Przygotowanie40 min
Razem5 godz.
Trudnośćśredni
Porcje6
Oliwadelikatna liguryjska z odmiany Taggiasca, w cieście, na blasze i w solance

W skrócie

  • Region: Liguria, przede wszystkim Genua i wybrzeże wokół niej.
  • Główne składniki: mąka pszenna, woda, drożdże, słód jęczmienny, sól, oliwa extra vergine, gruboziarnista sól morska.
  • Rola oliwy: składnik ciasta, tłuszcz na blasze podsmażający spód i część solanki w dołeczkach; łącznie blisko 150 ml na blachę.
  • Najlepsza oliwa: delikatna Taggiasca, najlepiej z oznaczeniem Riviera Ligure DOP.
  • Czas przygotowania: około 40 minut pracy i 4–5 godzin rośnięcia oraz pieczenia.
  • Poziom trudności: średni; najważniejsze są cierpliwość przy rośnięciu i mocny piekarnik.
Spis treści
  1. Skąd się wzięło
  2. Składniki
  3. Przygotowanie
  4. Oliwa w trzech miejscach
  5. Jaka oliwa
  6. Na co uważać
  7. Warianty
  8. Do stołu
  9. Pytania i odpowiedzi

Skąd się wzięło

Nazwa focaccia pochodzi od łacińskiego focus, czyli paleniska. Panis focacius był chlebem pieczonym na rozgrzanym kamieniu albo w popiele, a płaskie placki z oliwą jedzono na wybrzeżach Morza Śródziemnego na długo przed powstaniem Genui. Genueńska wersja ukształtowała się jednak w miejskich piekarniach, gdzie zamiast paleniska pojawiły się duże piece i prostokątne blachy z grubą warstwą oliwy.

Fugassa jest wpisana w codzienny rytm Genui. Piekarnie wyjmują pierwsze blachy o świcie, a focaccię kupuje się na wagę, zawiniętą w papier, który po minucie przesiąka oliwą. Na śniadanie macza się ją w cappuccino albo caffelatte, co przyjezdnych dziwi, a genueńczyków bawi. Dzieci dostają kawałek na drugie śniadanie do szkoły, robotnicy portowi jedli ją przed zmianą, a wieczorem pojawia się na barze obok kieliszka białego wina.

W Genui chętnie opowiada się anegdotę o tym, że w XVI wieku władze kościelne musiały zakazać jedzenia focacci w kościołach podczas ślubów i pogrzebów, bo goście przynosili ją ze sobą na nabożeństwo. Trudno dziś ustalić, ile w tej historii prawdy, ale dobrze oddaje ona miejsce, jakie focaccia zajmuje w życiu miasta.

Od innych włoskich focacci genueńską odróżnia kilka szczegółów. Do ciasta dodaje się odrobinę słodu jęczmiennego, który przyspiesza fermentację i nadaje skórce złoty kolor. Ciasto rośnie trzy razy, a przed ostatnim rośnięciem palcami robi się w nim głębokie dołki i zalewa je emulsją wody, oliwy i soli, zwaną salamoia. To ona sprawia, że dołeczki po upieczeniu są jaśniejsze, wilgotne i słone, a wypukłości między nimi złote i lekko chrupiące.

Składniki

Na 6 porcji (blacha 30 × 40 cm):

Na ciasto

  • 500 g mąki pszennej typu 00 o sile W 260–300 albo mąki chlebowej typu 650
  • 320 ml wody o temperaturze około 22 °C
  • 8 g świeżych drożdży (albo 3 g suszonych)
  • 6 g syropu ze słodu jęczmiennego (albo 5 g miodu)
  • 11 g drobnej soli
  • 35 ml delikatnej oliwy extra vergine

Na blachę i na wierzch

  • 40 ml delikatnej oliwy extra vergine do wysmarowania blachy
  • 60 ml delikatnej oliwy extra vergine do solanki
  • 60 ml letniej wody do solanki
  • 6 g drobnej soli do solanki
  • 4 g gruboziarnistej soli morskiej do posypania
  • 10 ml delikatnej oliwy extra vergine do skropienia po upieczeniu

Przygotowanie

  1. Zaczyn i mąka. Rozpuść drożdże i słód w wodzie, wlej do miski z mąką i mieszaj 2 minuty, aż nie będzie suchej mąki. Dodaj sól, a potem stopniowo 35 ml oliwy, wlewając ją w trzech porcjach. Każdą porcję dodawaj dopiero wtedy, gdy poprzednia całkowicie wchłonie się w ciasto.
  2. Wyrabianie. Wyrabiaj ciasto ręcznie przez 10–12 minut albo mikserem z hakiem przez 6–8 minut na średnich obrotach. Ciasto jest gotowe, gdy jest gładkie, elastyczne i lekko lepkie, a cienko rozciągnięty kawałek prześwituje, nie rwąc się od razu.
  3. Pierwsze rośnięcie. Przełóż ciasto do lekko natłuszczonej miski, przykryj i odstaw w temperaturze 24–26 °C na 1,5–2 godziny. Ciasto jest gotowe, gdy podwoi objętość, a wciśnięty palec zostawia ślad, który wolno się wypełnia. Jeśli masz czas, zamiast tego włóż je do lodówki na 12–18 godzin; smak będzie pełniejszy.
  4. Wstępne formowanie. Wyłóż ciasto na blat posmarowany oliwą, złóż je na kształt prostokąta mniej więcej 20 × 15 cm i odstaw na 20 minut pod ściereczką. W tym czasie gluten się rozluźni i ciasto da się rozciągnąć bez rwania.
  5. Blacha. Wlej 40 ml oliwy do blachy 30 × 40 cm i rozprowadź ją po całym dnie i bokach. Przełóż ciasto i rozciągaj je od środka ku rogom natłuszczonymi palcami. Jeśli się kurczy, odczekaj 10 minut i powtórz; gotowe, gdy równą warstwą około 1 cm pokrywa całą blachę.
  6. Drugie rośnięcie. Przykryj blachę i zostaw na 45–60 minut w ciepłym miejscu. Ciasto jest gotowe, gdy napuchnie do wysokości 1,5–2 cm i jest miękkie jak poduszka. W tym czasie rozgrzej piekarnik do 230–240 °C z grzaniem góra i dół.
  7. Solanka i dołeczki. W słoiku wstrząśnij 60 ml wody, 60 ml oliwy i 6 g soli, aż powstanie mętna emulsja. Polej połową ciasto, a potem trzema środkowymi palcami obu dłoni wciskaj je pionowo aż do dna blachy, co 2–3 cm, nie przebijając ciasta. Wlej resztę solanki, która powinna zebrać się w dołkach, i posyp gruboziarnistą solą.
  8. Trzecie rośnięcie. Zostaw blachę bez przykrycia na 30–45 minut. Focaccia jest gotowa do pieczenia, gdy ciasto wyrośnie wokół dołków, część solanki wsiąknie, a na powierzchni pojawią się małe pęcherzyki.
  9. Pieczenie. Wstaw blachę na najniższy poziom piekarnika i piecz 15–20 minut w 230–240 °C. Focaccia jest gotowa, gdy wierzch ma złoty kolor z jaśniejszymi dołeczkami, brzegi są ciemnozłote, a podważony łopatką spód jest równo zrumieniony i chrupiący.
  10. Po wyjęciu. Od razu skrop wierzch 10 ml oliwy, wyjmij focaccię z blachy łopatką i połóż na kratce. Odczekaj 5–10 minut przed krojeniem; w blasze spód zmiękłby od pary.

Oliwa w trzech miejscach

Fugassa jest jednym z niewielu pieczyw, w których oliwa pracuje na trzech etapach naraz, a każdy z nich odpowiada za inną część gotowego chleba.

Etap Ilość oliwy Po co
W cieście 35 ml uelastycznia gluten, daje miękki miąższ i opóźnia czerstwienie
Na blasze 40 ml podsmaża spód, który staje się złoty i chrupiący
W solance 60 ml z wodą i solą tworzy błyszczącą, słoną powierzchnię i jasne dołeczki
Po upieczeniu 10 ml dodaje świeżego aromatu oliwy na surowo

Solanka działa podwójnie. Woda paruje w pierwszych minutach pieczenia i chroni wierzch przed zbyt szybkim stwardnieniem, a oliwa i sól zostają w dołkach. Dlatego dołki są wilgotne i słone, a wypukłości między nimi rumienią się i lekko chrupią. Bez wody sama oliwa przypiekłaby powierzchnię na twardą skórkę.

W Genui focaccię macza się rano w cappuccino i nikt nie uważa tego za dziwactwo.

Jaka oliwa

Przy blisko 150 ml oliwy na 500 g mąki oliwa stanowi niemal 30% masy mąki, więc jej charakter przenika cały chleb. Wzorcowym wyborem jest oliwa z odmiany Taggiasca: delikatna, słodkawa, z nutą migdała i orzeszków pinii, prawie bez goryczy. Szukaj jej pod oznaczeniem Riviera Ligure DOP; oliwy z zachodniej podstrefy Riviera dei Fiori, w prowincji Imperia, są w przeważającej części tłoczone z tej odmiany.

Najbardziej wymagający jest spód. Oliwa na blasze nagrzewa się w piekarniku mocno, ale wilgoć z ciasta trzyma temperaturę na granicy ciasto i blacha znacznie poniżej punktu dymienia dobrej extra vergine, który wynosi około 190–210 °C. Oliwa delikatna, z niewielką ilością polifenoli, zostawia na spodzie słodkawy, orzechowy posmak; oliwa intensywna dodaje goryczy, która w połączeniu z solą robi się szorstka. Z tego samego powodu w Genui nie używa się do focacci ani masła, ani oleju z nasion, choć część piekarni przemysłowych tnie w ten sposób koszty.

Jeśli nie znajdziesz oliwy liguryjskiej, sięgnij po łagodną oliwę znad jeziora z oznaczeniem Garda DOP albo po dowolną dojrzałą, delikatną extra vergine. Więcej o dopasowaniu intensywności oliwy do potrawy piszemy w tekście o doborze oliwy do potraw. Oliwa do skropienia po upieczeniu może być ta sama; jej zapach na gorącej focacci jest najlepszym testem jakości.

Na co uważać

Oszczędzanie oliwy. Focaccia z 2 łyżkami oliwy wychodzi sucha, a spód zamiast chrupać jest twardy jak u chleba. Ilość z przepisu wydaje się przesadna tylko do pierwszego kęsa; w Genui mówi się, że oliwy w focacci ma być „bardzo, bardzo dużo”.

Płytkie dołki. Dołki zrobione samymi opuszkami, bez docisku do dna, znikają podczas ostatniego rośnięcia, a solanka spływa na brzegi. Palce mają dotknąć blachy przez warstwę ciasta, ale go nie przebić.

Niedorośnięte ciasto. Focaccia wstawiona za wcześnie ma zbity, kleisty miąższ i grubą skórkę. Przerośnięta opada w piekarniku i robi się płaska. Lepiej obserwować ciasto niż zegarek: przy 20 °C w kuchni każdy etap trwa nawet o połowę dłużej.

Górna półka i słaby piekarnik. Na wysokiej półce wierzch wysycha, zanim spód się zrumieni. Najniższy poziom i pełna moc, 230–240 °C, dają jednocześnie chrupiący spód i wilgotny miąższ. Piekarnik musi być rozgrzany co najmniej 30 minut.

Focaccia zostawiona w blasze. Para zbierająca się pod gorącym chlebem w kilka minut rozmiękcza spód. Wyjmij focaccię od razu na kratkę.

Warianty

Najpopularniejsza odmiana to focaccia z cebulą: cienko pokrojoną białą cebulę marynuje się przez 30 minut z oliwą, solą i odrobiną wody, a potem rozkłada na cieście przed pieczeniem. Równie częste są wersje z oliwkami Taggiasca wciśniętymi w dołki, z liśćmi szałwii albo z rozmarynem. W Voltri, na zachodnim krańcu Genui, piecze się focaccię cieńszą, bezpośrednio na dnie pieca opalanego drewnem; ma bardziej nieregularny kształt i jest jednocześnie chrupiąca i miękka.

Od fugassy wywodzą się dwie inne liguryjskie specjalności, choć każda poszła własną drogą. Focaccia z Recco to cienkie jak papier ciasto bez drożdży, przełożone świeżym serem. Sardenaira z Sanremo jest grubsza i pokryta sosem pomidorowym, anchois i oliwkami.

Ciekawie wypada porównanie z innymi regionami. Apulijska focaccia barese ma w cieście ugotowane ziemniaki i semolinę, a na wierzchu pomidory. Toskańska schiacciata all'olio jest niższa, bardziej chrupiąca i mniej tłusta. Wszystkie łączy hojność w polewaniu oliwą, ale tylko w Genui solanka trafia do dołków.

Do stołu

Na śniadanie podawaj focaccię na ciepło albo w temperaturze pokojowej, z cappuccino lub caffelatte; maczanie jest dozwolone. W południe pasuje do niej mortadela albo świeży stracchino, a wieczorem kieliszek wytrawnego Vermentino lub Pigato z zachodniej Riwiery. Kroi się ją w prostokąty mniej więcej 10 × 8 cm, nożem z ząbkami albo nożyczkami.

Focaccia smakuje najlepiej w dniu pieczenia, najlepiej w ciągu kilku godzin. Następnego dnia odśwież ją w piekarniku rozgrzanym do 200 °C przez 5 minut, bezpośrednio na ruszcie. Pokrojoną na kawałki możesz zamrozić na miesiąc i odgrzewać bez rozmrażania przez 8–10 minut w tej samej temperaturze. Nie trzymaj jej w lodówce, bo szybciej czerstwieje.

Jeśli planujesz focaccię na rano, zrób ciasto wieczorem i zostaw na pierwsze rośnięcie w lodówce. Rano wystarczy wyjąć je na godzinę do ciepła i kontynuować od formowania. Szerszy obraz regionu, w którym oliwa trafia do chleba, makaronu i ryb w równych ilościach, znajdziesz w przewodniku oliwa z Ligurii.

Pytania i odpowiedzi

Czym różni się focaccia genovese od innych focacci?

Focaccia genovese ma w cieście słód, rośnie trzy razy i przed pieczeniem dostaje głębokie dołki wypełnione solanką z wody, oliwy i soli. Dzięki temu ma złoty, błyszczący wierzch z jaśniejszymi, słonymi dołeczkami i chrupiący spód. Jest wysoka na 1,5–2 cm, wyższa od toskańskiej schiacciaty, ale niższa od focacci apulijskiej.

Ile oliwy dać do focacci genueńskiej?

Na blachę 30 × 40 cm i 500 g mąki potrzeba łącznie około 145 ml oliwy: 35 ml do ciasta, 40 ml na blachę, 60 ml do solanki i 10 ml do skropienia po upieczeniu. To znacznie więcej niż w zwykłym chlebie i właśnie dlatego focaccia ma chrupiący spód i miękki miąższ. Najlepiej sprawdza się delikatna oliwa z odmiany Taggiasca.

Po co polewa się focaccię wodą z oliwą i solą?

Solanka, po włosku salamoia, chroni wierzch przed zbyt szybkim stwardnieniem, bo woda paruje w pierwszych minutach pieczenia. Oliwa i sól zostają w dołkach, które po upieczeniu są wilgotne i słone. Bez solanki focaccia miałaby twardą, suchą skórkę.

Czy w Genui naprawdę je się focaccię z cappuccino?

Tak, focaccia maczana w cappuccino albo caffelatte to typowe genueńskie śniadanie. Połączenie słonego, tłustego ciasta ze słodkawą, mleczną kawą jest tam zupełnie zwyczajne. Focaccię je się też w ciągu dnia i wieczorem do białego wina.

Jaka mąka do focacci genovese?

Najlepsza jest mąka pszenna typu 00 o średniej sile, W 260–300, czyli o zawartości białka około 11,5–12,5%. W Polsce dobrze sprawdza się mąka chlebowa typu 650 albo mąka do pizzy. Zbyt słaba mąka da płaski placek, zbyt mocna gumowaty miąższ.

Czy focaccię można zrobić dzień wcześniej?

Najlepiej przygotować wcześniej samo ciasto i trzymać je w lodówce przez 12–18 godzin na pierwszym rośnięciu. Upieczona focaccia smakuje najlepiej w ciągu kilku godzin, choć następnego dnia można ją odświeżyć przez 5 minut w 200 °C. Nie przechowuj jej w lodówce.

Dlaczego moja focaccia ma blady i miękki spód?

Blady spód to zwykle efekt zbyt małej ilości oliwy na blasze, za słabo rozgrzanego piekarnika albo pieczenia na zbyt wysokiej półce. Piecz focaccię na najniższym poziomie w 230–240 °C i wyjmij ją z blachy od razu po upieczeniu. Pozostawiona w blasze traci chrupkość od pary.

Redakcja Oliwa Włoska
Piszemy o oliwie z Włoch: o regionach, odmianach, oznaczeniach pochodzenia, kuchni i tłoczniach. Każdy tekst opiera się na sprawdzonych faktach i praktyce.

Z tego samego regionu