Magazyn o oliwie z Italii
Kuchnia

Sardenaira: focaccia z Sanremo z pomidorami, anchois i oliwkami

Sardenaira z Sanremo: miękka focaccia z sosem z pomidorów i cebuli, anchois, oliwkami Taggiasca, czosnkiem i oregano, z delikatną oliwą z Riviera dei Fiori

Sardenaira: ilustracja

Sardenaira to miękka, drożdżowa focaccia z Sanremo, pieczona w prostokątnej blasze i przykryta gęstym sosem z pomidorów i duszonej cebuli, solonymi anchois, całymi oliwkami Taggiasca, ząbkami czosnku w łupinie, kaparami i oregano. W piekarniach zachodniej Ligurii sprzedaje się ją na kawałki, na ciepło albo w temperaturze pokojowej, jako przekąskę na plażę i podwieczorek.

To danie z samego serca krainy Taggiaski, więc oliwa występuje w nim na każdym etapie: w cieście, na dnie blachy, przy duszeniu cebuli i na wierzchu przed pieczeniem. Delikatna, słodkawa oliwa z tej odmiany łagodzi słoność anchois i kwasowość pomidorów, a oliwki na wierzchu powtarzają jej aromat w skoncentrowanej formie.

Przygotowanie50 min
Razem4 godz.
Trudnośćśredni
Porcje6
Oliwadelikatna Taggiasca z Riviera Ligure DOP, podstrefa Riviera dei Fiori

W skrócie

  • Region: Liguria, Riviera di Ponente w prowincji Imperia: Sanremo, Imperia, Bordighera, Ventimiglia.
  • Główne składniki: ciasto drożdżowe, pomidory, cebula, solone anchois, oliwki Taggiasca, czosnek w łupinie, kapary, oregano.
  • Rola oliwy: składnik ciasta, tłuszcz na blachę, medium do powolnego duszenia cebuli i skropienie wierzchu przed pieczeniem; łącznie około 120 ml.
  • Najlepsza oliwa: delikatna Taggiasca z oznaczeniem Riviera Ligure DOP, najlepiej z podstrefy Riviera dei Fiori.
  • Czas przygotowania: około 50 minut pracy i 3 godziny rośnięcia oraz pieczenia.
  • Poziom trudności: średni; ciasto jest proste, uwagi wymaga gęstość sosu.
Spis treści
  1. Skąd się wzięło
  2. Składniki
  3. Przygotowanie
  4. Sardenaira, pissalandrea, pissaladière
  5. Jaka oliwa
  6. Na co uważać
  7. Warianty
  8. Do stołu
  9. Pytania i odpowiedzi

Skąd się wzięło

Sardenaira to nazwa używana w Sanremo. W Imperii mówi się na podobny placek pissalandrea albo piscialandrea, a po drugiej stronie granicy, w Nicei, pieką pissaladière. Wszystkie należą do tej samej rodziny wypieków zachodniej Riwiery i Lazurowego Wybrzeża, w której drożdżowe ciasto przykrywa się cebulą i solonymi rybami.

Nazwa sardenaira pochodzi od sardynek. Dawniej na wierzch kładziono solone sardynki, dziś niemal zawsze zastępują je anchois, łatwiej dostępne i bardziej wyraziste. Wokół nazwy pissalandrea krąży popularna opowieść, że placek był ulubionym jedzeniem admirała Andrei Dorii i od niego wziął imię, jako „pizza Andrei”. Bardziej prawdopodobne wyjaśnienie wiąże ją z pissalà, pastą z solonych drobnych rybek, znaną w tej części wybrzeża od wieków; to samo słowo kryje się w nazwie nicejskiej pissaladière.

Pomidory pojawiły się w Europie dopiero w XVI wieku, a do codziennej kuchni Ligurii weszły znacznie później. Najstarsze wersje sardenairy były więc najpewniej białe, z samą cebulą i rybami, podobne do dzisiejszej pissaladière. Sos pomidorowy to warstwa dodana w czasach nowszych, która z czasem stała się znakiem rozpoznawczym wersji z Sanremo.

Prowincja Imperia to kraina oliwek. Doliny Argentina, Arroscia i Impero są pokryte tarasami z gajami Taggiaski, a oliwki i oliwa są tu podstawą kuchni codziennej. Nic dziwnego, że sardenaira ma oliwki na wierzchu, oliwę w cieście i oliwę w sosie. W miejscowych piekarniach piecze się ją w dużych blachach od rana, a w porze podwieczorku często już jej brakuje.

Składniki

Na 6 porcji (blacha 30 × 40 cm):

Na ciasto

  • 500 g mąki pszennej typu 00 o sile W 240–260 albo mąki typu 650
  • 300 ml letniej wody (około 25 °C)
  • 8 g świeżych drożdży
  • 10 g drobnej soli
  • 30 ml delikatnej oliwy extra vergine

Na sos

  • 2 średnie cebule (około 250 g)
  • 30 ml delikatnej oliwy extra vergine do duszenia
  • 600 g pomidorów pelati z puszki albo dojrzałych pomidorów bez skórki
  • 2 g soli

Na wierzch

  • 12 filetów solonych anchois (około 40 g po oczyszczeniu)
  • 80 g oliwek Taggiasca z pestką
  • 8 ząbków czosnku w łupinie
  • 15 g solonych kaparów, wypłukanych
  • 2 g suszonego oregano
  • 30 ml delikatnej oliwy extra vergine do wysmarowania blachy
  • 30 ml delikatnej oliwy extra vergine do skropienia

Przygotowanie

  1. Ciasto. Rozpuść drożdże w wodzie, wlej do miski z mąką i mieszaj 2 minuty, potem dodaj sól, a na końcu oliwę. Wyrabiaj 10 minut ręcznie albo 6 minut mikserem z hakiem. Ciasto jest gotowe, gdy jest gładkie, elastyczne i tylko lekko lepkie.
  2. Pierwsze rośnięcie. Przełóż ciasto do natłuszczonej miski, przykryj i odstaw na 1,5–2 godziny w temperaturze 24–26 °C. Jest gotowe, gdy podwoi objętość, a wciśnięty palec zostawia powoli wypełniający się ślad.
  3. Cebula. Pokrój cebulę w cienkie piórka i duś w 30 ml oliwy na małym ogniu, przez pierwsze 10 minut pod przykryciem, potem bez, w sumie 15–20 minut. Cebula jest gotowa, gdy jest miękka, szklista i słodka, z ledwie złotymi brzegami. Nie może się zrumienić na brąz.
  4. Sos. Dodaj rozgniecione pomidory i gotuj bez przykrycia na średnio małym ogniu przez 15–20 minut, mieszając od czasu do czasu. Dopraw 2 g soli, bo anchois, kapary i oliwki dodadzą swojej. Sos jest gotowy, gdy łyżka przeciągnięta po dnie zostawia ścieżkę, która nie zalewa się od razu; wystudź go do temperatury pokojowej.
  5. Anchois. Opłucz solone anchois pod zimną wodą, rozdziel każdą rybkę na dwa filety, usuń kręgosłup i ogon, a następnie osusz ręcznikiem papierowym. Filety są gotowe, gdy są czyste, srebrzyste i nie widać na nich kryształków soli. Jeśli używasz anchois w oliwie, wystarczy je odsączyć.
  6. Blacha. Wysmaruj blachę 30 ml oliwy, przełóż ciasto i rozciągnij je palcami do rogów. Jeśli się kurczy, odczekaj 10 minut i spróbuj ponownie. Ciasto jest gotowe, gdy równą warstwą około 1 cm pokrywa całe dno.
  7. Drugie rośnięcie. Przykryj blachę i zostaw na 45–60 minut, aż ciasto napuchnie do 2 cm. W tym czasie rozgrzej piekarnik do 220–230 °C z grzaniem góra i dół. Ciasto jest gotowe, gdy jest miękkie jak poduszka i lekko sprężynuje pod palcem.
  8. Wierzch. Zrób w cieście płytkie dołki opuszkami palców, dużo płytsze niż w focacci genueńskiej. Rozprowadź wystudzony sos, zostawiając 1 cm wolnego brzegu, ułóż anchois, wciśnij w ciasto oliwki, czosnek i kapary, posyp oregano i skrop 30 ml oliwy. Zostaw na 15 minut, aż ciasto lekko podniesie się wokół dodatków.
  9. Pieczenie. Piecz na drugim poziomie od dołu przez 25–30 minut. Sardenaira jest gotowa, gdy brzegi są złotobrązowe, podważony łopatką spód jest zrumieniony i chrupiący, sos na brzegach lekko skarmelizowany, a oliwki pomarszczone.
  10. Odpoczynek. Wyjmij sardenairę z blachy na kratkę i zostaw na 10 minut, żeby sos stężał i dało się ją równo pokroić. Podając, uprzedź gości o pestkach w oliwkach i łupinach czosnku, które zdejmuje się przy jedzeniu.

Sardenaira, pissalandrea, pissaladière

Te trzy nazwy opisują bliskie sobie wypieki z pogranicza Ligurii i Prowansji, a ich dalekim kuzynem jest sycylijskie sfincione z Palermo, też z pomidorami, cebulą i anchois.

Nazwa Gdzie Ciasto Wierzch
Sardenaira Sanremo miękkie, drożdżowe, wysokie na 2–3 cm sos z pomidorów i cebuli, anchois, Taggiasca, czosnek, kapary, oregano
Pissalandrea Imperia podobne podobny zestaw; proporcje cebuli i pomidorów różnią się od piekarni do piekarni
Pissaladière Nicea cieńsze, chlebowe duszona cebula, anchois, czarne oliwki, zwykle bez pomidorów
Sfincione Palermo wysokie, bardzo miękkie pomidory, cebula, anchois, ser caciocavallo, bułka tarta

Ciekawostką jest pokrewieństwo oliwek. Małe czarne oliwki z Nicei, kładzione na pissaladière, są uważane za bliskie Taggiasce, a część badaczy uznaje je wręcz za tę samą odmianę pod inną nazwą. Granica państwowa podzieliła ten sam gaj na dwie kuchnie.

Sardenaira to focaccia z ziemi Taggiaski: oliwa jest w cieście, w sosie, na blasze i w oliwkach na wierzchu.

Jaka oliwa

Sardenaira pochodzi z prowincji Imperia, czyli z podstrefy Riviera dei Fiori w ramach oznaczenia Riviera Ligure DOP, gdzie oliwy tłoczy się niemal wyłącznie z odmiany Taggiasca. To naturalny i najlepszy wybór: oliwa delikatna, słodkawa, z nutą migdała i orzeszków pinii, prawie bez goryczy i pikantności.

Oliwa ma w tym przepisie cztery zadania. W cieście zmiękcza miąższ i opóźnia czerstwienie. Na blasze podsmaża spód, który powinien być chrupiący, choć cienki. Przy duszeniu cebuli pracuje w niskiej temperaturze, około 110–130 °C, i wydobywa z niej słodycz bez przypalania; to zadanie, w którym extra vergine spisuje się znakomicie. Na wierzchu, wylana przed pieczeniem, łączy się z sosem i tłuszczem z anchois w błyszczącą, aromatyczną warstwę.

Delikatność oliwy ma tu znaczenie praktyczne. Słone anchois i kapary, kwaśne pomidory i ostry czosnek tworzą już mocną kompozycję; oliwa intensywna, gorzka i pikantna, dołożyłaby kolejną szorstką nutę. Taggiasca działa odwrotnie: zaokrągla smak i łączy składniki. Jeśli nie masz oliwy liguryjskiej, wybierz dowolną łagodną, dojrzałą extra vergine.

Równie ważne są oliwki na wierzchu. Najlepsze są Taggiasca w solance albo w oliwie, z pestką, małe, fioletowobrązowe i lekko owocowe. Czarne oliwki z puszki, barwione i bez pestek, mają gumową konsystencję i niemal żadnego smaku. O tym, jak wybierać oliwki stołowe, piszemy w tekście o włoskich oliwkach stołowych.

Na co uważać

Rzadki sos. Wodnisty sos wsiąka w ciasto i zamienia środek sardenairy w klejącą się masę. Pomidory trzeba odparować do gęstości, przy której łyżka zostawia ścieżkę na dnie garnka, i nakładać sos wystudzony.

Przesolenie. Anchois, kapary i oliwki to trzy źródła soli. Sos sól oszczędnie, kapary dokładnie wypłucz, a anchois solone opłucz i osusz. Lepiej doprawić gotową sardenairę kroplą oliwy niż ratować ją przed słonością.

Przypalona cebula. Cebula zrumieniona na brąz daje gorycz, która przenika cały sos. Duś ją powoli, na małym ogniu, pod przykryciem, w oliwie, a nie na mocnym ogniu.

Za cienkie ciasto. Sardenaira ma być miękka i puszysta, wyższa od pizzy. Ciasto rozciągnięte cieniej niż na 1 cm i pieczone w zbyt wysokiej temperaturze wychodzi suche i kruche, bliższe pizzy niż focacci.

Oliwki bez charakteru. Barwione czarne oliwki z puszki i oliwki drylowane w zalewie nie mają nic wspólnego z Taggiaską. Oliwka na sardenairze ma być małą, intensywną kropką smaku, a nie dekoracją.

Warianty

W Sanremo i okolicach wciąż spotyka się wersję z sardynkami zamiast anchois, bliższą pierwotnej nazwie. W domach przygotowuje się też sardenairę białą, bez pomidorów, z grubszą warstwą duszonej cebuli, która przypomina nicejską pissaladière. W Imperii pissalandrea bywa bardziej cebulowa, choć każda piekarnia ma własne proporcje.

Latem zamiast pomidorów z puszki można użyć świeżych, dojrzałych pomidorów: obranych, pozbawionych nasion, pokrojonych w kostkę i odsączonych przez 30 minut na sicie. Część kucharzy dodaje do sosu listek laurowy albo kilka gałązek majeranku, typowego dla liguryjskiej kuchni. Na przyjęcia piecze się małe, okrągłe sardenairy w formach o średnicy 10–12 cm.

W porównaniu z neapolitańską pizzą marinarą, też z pomidorami, czosnkiem i oregano, ale bez ryb, sardenaira ma grubsze, miękkie ciasto, bogatszy wierzch i piecze się dłużej, w niższej temperaturze. Bliżej jej do genueńskiej focacci, z którą dzieli technikę rośnięcia w blasze i hojność w używaniu oliwy.

Do stołu

Sardenairę podaje się na ciepło albo w temperaturze pokojowej, pokrojoną w prostokąty. To typowa przekąska na plażę, do pracy i na podwieczorek, a w domu dobra przystawka przed rybą. Do picia pasuje lekkie czerwone Rossese di Dolceacqua z doliny Nervii, w tej samej prowincji, albo białe Vermentino lub Pigato.

Upieczona sardenaira wytrzyma 2 dni w temperaturze pokojowej, przykryta ściereczką; następnego dnia smakuje nawet lepiej, bo sos przenika ciasto. Odgrzewaj ją w piekarniku w 180 °C przez 5–8 minut. Pokrojone kawałki możesz zamrozić na miesiąc. Sos przygotujesz 2–3 dni wcześniej i przechowasz w lodówce, a ciasto możesz zostawić na noc w lodówce na pierwsze rośnięcie.

Na deser w tej części Ligurii podaje się stroscię z Pietrabruny, kruchy placek na oliwie, który łamie się rękami. A jeśli chcesz zobaczyć gaje, z których pochodzą oliwki i oliwa do sardenairy, zajrzyj do przewodnika po Riwierze di Ponente i dolinach Taggiaski; cały region opisujemy w tekście oliwa z Ligurii.

Pytania i odpowiedzi

Co to jest sardenaira?

Sardenaira to miękka, drożdżowa focaccia z Sanremo w zachodniej Ligurii, pieczona w blasze z sosem z pomidorów i cebuli, anchois, oliwkami Taggiasca, czosnkiem w łupinie, kaparami i oregano. Sprzedaje się ją na kawałki w piekarniach. Je się ją na ciepło albo w temperaturze pokojowej.

Czym sardenaira różni się od pizzy?

Sardenaira ma grubsze, miękkie ciasto, które rośnie w blasze jak focaccia, i piecze się ją dłużej, w około 220–230 °C. Nie ma na niej sera, za to są anchois, oliwki, czosnek i kapary. Pizza ma cienkie ciasto pieczone kilka minut w znacznie wyższej temperaturze.

Skąd pochodzi nazwa sardenaira?

Nazwa sardenaira pochodzi od sardynek, które dawniej kładziono na wierzchu placka; dziś zastępują je zwykle anchois. W Imperii ten sam wypiek nazywa się pissalandrea. Popularna opowieść łączy tę nazwę z admirałem Andreą Dorią, ale bardziej prawdopodobne jest jej pochodzenie od pasty rybnej pissalà.

Czy do sardenairy dodaje się cebulę?

Tak, w wielu domach i piekarniach cebulę dusi się w oliwie i gotuje z pomidorami na sos. Najstarsze wersje sardenairy były prawdopodobnie białe, z samą cebulą i rybami. Ilość cebuli różni się w zależności od miejscowości i rodziny.

Jakie anchois do sardenairy?

Najlepsze są anchois solone, które przed użyciem płucze się, filetuje i osusza; mają czystszy, głębszy smak. Można użyć także filetów anchois w oliwie, wystarczy je odsączyć. Na blachę 30 × 40 cm potrzeba około 12 filetów.

Czym różni się sardenaira od pissaladière?

Sardenaira z Sanremo ma sos pomidorowy i miękkie, wysokie ciasto, a pissaladière z Nicei jest zwykle cieńsza i przykryta samą duszoną cebulą z anchois i czarnymi oliwkami, bez pomidorów. Oba wypieki należą do tej samej rodziny z pogranicza Ligurii i Prowansji. Pissaladière przypomina najstarsze, białe wersje sardenairy.

Jaka oliwa do sardenairy?

Najlepsza jest delikatna oliwa z odmiany Taggiasca z oznaczeniem Riviera Ligure DOP, z podstrefy Riviera dei Fiori, czyli z prowincji, z której pochodzi sardenaira. Oliwy używa się do ciasta, na blachę, do duszenia cebuli i do skropienia wierzchu. Jej słodycz łagodzi słoność anchois i kwasowość pomidorów.

Redakcja Oliwa Włoska
Piszemy o oliwie z Włoch: o regionach, odmianach, oznaczeniach pochodzenia, kuchni i tłoczniach. Każdy tekst opiera się na sprawdzonych faktach i praktyce.

Z tego samego regionu