Magazyn o oliwie z Italii
Kuchnia

Trofie al pesto: liguryjski makaron z ziemniakami i fasolką

Trofie al pesto po genueńsku: ręcznie kręcony makaron gotowany z ziemniakami i fasolką, pesto z delikatną oliwą Taggiasca i strużka oliwy na koniec

Trofie o trenette al pesto: ilustracja

Trofie al pesto to liguryjskie danie z krótkiego, skręconego makaronu z mąki i wody, gotowanego w jednym garnku z ziemniakami i fasolką szparagową, a potem wymieszanego z surowym pesto genueńskim. Ten sam układ, z długimi i płaskimi trenette zamiast trofie, jest w Genui równie klasyczny i często pojawia się w karcie pod wspólną nazwą.

Oliwa występuje tu wyłącznie na surowo: jako emulsja w pesto i jako strużka na gotowym talerzu. Gorący makaron i woda z gotowania podnoszą jej aromat, więc każda gorzka czy pikantna nuta staje się wyraźniejsza. Dlatego Liguryjczycy sięgają po delikatną oliwę z odmiany Taggiasca, która dodaje słodyczy i migdałowego tła, a nie gryzie się z bazylią.

Przygotowanie1 godz. 10 min
Razem1 godz. 40 min
Trudnośćśredni
Porcje4
Oliwadelikatna liguryjska z odmiany Taggiasca, najlepiej Riviera Ligure DOP

W skrócie

  • Region: Liguria, a dokładniej Golfo Paradiso na wschód od Genui (Recco, Camogli, Sori); dziś danie całego regionu.
  • Główne składniki: trofie z mąki i wody albo trenette, ziemniaki, fasolka szparagowa, pesto genueńskie.
  • Rola oliwy: składnik surowego pesto i wykończenie talerza; nie dodaje się jej do wody ani na patelnię.
  • Najlepsza oliwa: delikatna Taggiasca, najlepiej z oznaczeniem Riviera Ligure DOP.
  • Czas przygotowania: około 70 minut z ręcznym kręceniem trofie, 30 minut z makaronem suszonym.
  • Poziom trudności: średni; kręcenie trofie wymaga kilku prób, gotowanie jest proste.
Spis treści
  1. Skąd się wzięło
  2. Składniki
  3. Przygotowanie
  4. Trofie, trenette i inne makarony do pesto
  5. Jaka oliwa
  6. Na co uważać
  7. Warianty
  8. Do stołu
  9. Pytania i odpowiedzi

Skąd się wzięło

Trofie to krótkie, spiralnie skręcone kluseczki długości 3–4 cm, z cieńszymi końcami i grubszym środkiem. Pochodzą z Golfo Paradiso, czyli zatoki między Genuą a półwyspem Portofino, z miasteczek Recco, Camogli i Sori. Przez pokolenia kręciły je w domach kobiety, z samej mąki i wody, bez jajek, które na tym skalistym wybrzeżu były zbyt cenne, by dodawać je do codziennego makaronu.

Pochodzenie nazwy nie jest pewne. Najczęściej łączy się ją z liguryjskim czasownikiem oznaczającym pocieranie, bo właśnie ruchem pocierania dłoni o stolnicę formuje się każdą trofię. Inna hipoteza wywodzi ją od greckiego słowa oznaczającego pożywienie. Pewne jest natomiast, że jeszcze w połowie XX wieku trofie były mało znane poza zatoką; rozsławiła je turystyka i przemysłowa produkcja makaronu suszonego.

Trenette to genueński makaron długi, płaski i wąski, bliski kuzyn linguine. Ich szczególną odmianą są trenette avvantaggiate, czyli „wzbogacone”, z dodatkiem mąki razowej lub otrąb. Dawniej był to sposób na tańszy makaron, dziś ceni się go za lekko orzechowy smak i szorstką powierzchnię, która dobrze trzyma sos.

Gotowanie makaronu razem z ziemniakami i fasolką to zwyczaj genueński, który z oszczędności zamienił się w zasadę smaku. Ziemniaki sprawiały, że skromny talerz sycił na długo, a ich skrobia, uwolniona do wody i na powierzchnię kostek, zagęszcza pesto w kremowy sos. Fasolka dodaje świeżości i chrupkości. W genueńskim zapleczu do dziś uprawia się stare odmiany ziemniaków, takie jak Quarantina, cenione właśnie do tego dania.

Składniki

Na 4 porcje:

Na trofie

  • 400 g mąki pszennej typu 00 (albo 300 g mąki 00 i 100 g semoliny z pszenicy twardej)
  • 200 ml letniej wody
  • 30 g semoliny do podsypywania tacy

Na pesto

  • 50 g liści bazylii genueńskiej
  • 1 ząbek czosnku
  • 12 g orzeszków pinii
  • 2 g grubej soli morskiej
  • 40 g Parmigiano Reggiano, drobno startego
  • 20 g pecorino Fiore Sardo, drobno startego
  • 80 ml delikatnej oliwy extra vergine

Do gotowania i podania

  • 250 g ziemniaków (2 średnie) o średniej zawartości skrobi
  • 150 g cienkiej fasolki szparagowej
  • 4 l wody
  • 40 g gruboziarnistej soli
  • 20 ml delikatnej oliwy extra vergine do skropienia
  • 20 g Parmigiano Reggiano do podania

Zamiast domowych trofie możesz użyć 360 g suszonych trofie albo trenette.

Przygotowanie

  1. Ciasto. Wysyp mąkę na stolnicę, zrób dołek i wlewaj wodę stopniowo, mieszając najpierw widelcem, potem dłońmi. Zagniataj 10 minut, aż ciasto będzie gładkie, zwarte i niekleiste, a wciśnięte palcem powoli wróci do kształtu. Owiń folią i zostaw na 30 minut w temperaturze pokojowej.
  2. Pesto. W tym czasie przygotuj pesto w moździerzu, tak jak w przepisie na pesto alla genovese: czosnek z solą, pinie, bazylia, sery, a na końcu oliwa wlewana cienkim strumieniem. Gotowe pesto przykryj i zostaw w temperaturze pokojowej, nie w lodówce. Ma być kremowe i błyszczące, bez kałuż oliwy na powierzchni.
  3. Kręcenie trofie. Odrywaj z ciasta kawałki wielkości ziarna ciecierzycy, około 1 g, i kładź je na czystej, niepodsypanej drewnianej stolnicy. Przetocz każdy kawałek krawędzią dłoni po skosie do przodu, a potem lekko do tyłu, tak aby ciasto skręciło się w spiralkę długości 3–4 cm. Gotowa trofia ma wyraźny skręt i cienkie końce; odkładaj je na tacę z semoliną, tak by się nie stykały.
  4. Warzywa. Obierz ziemniaki i pokrój w kostkę o boku 1,5 cm. Fasolce odetnij końce i pokrój ją na odcinki długości 3–4 cm. Warzywa są gotowe do gotowania, gdy kostki ziemniaków są równe, bo wtedy ugotują się w tym samym czasie.
  5. Ziemniaki i fasolka. W dużym garnku zagotuj 4 l wody z 40 g soli. Wrzuć ziemniaki, a po 4 minutach fasolkę. Odczekaj, aż woda znów zawrze, co trwa zwykle około 2 minut.
  6. Makaron. Po około 6 minutach od wrzucenia ziemniaków dodaj świeże trofie i zamieszaj delikatnie w pierwszej minucie, żeby się nie skleiły. Gotuj 7–8 minut. Wszystko jest gotowe, gdy trofie są al dente, bez białego rdzenia w przekroju, ziemniaki miękkie i lekko kruszące się na brzegach, a fasolka miękka, ale nadal intensywnie zielona.
  7. Rozrzedzanie pesto. Zanim odcedzisz makaron, odlej kubkiem 200 ml wody z gotowania. Pesto przełóż do dużej, ogrzanej miski i wmieszaj 3–4 łyżki gorącej wody. Sos jest gotowy, gdy stanie się jaśniejszy, kremowy i płynny jak gęsta śmietana.
  8. Łączenie. Odcedź makaron z warzywami niezbyt dokładnie i od razu przełóż do miski z pesto. Mieszaj energicznie przez 30–60 sekund; rozpadające się kawałki ziemniaków zagęszczą sos. Danie jest gotowe, gdy każda trofia jest pokryta błyszczącym, kremowym sosem, a oliwa nie oddziela się od reszty; jeśli jest za sucho, dodaj łyżkę wody z gotowania.
  9. Podanie. Rozłóż makaron na ogrzane, głębokie talerze. Każdą porcję skrop łyżeczką oliwy na surowo, posyp Parmigiano i połóż listek bazylii. Podawaj w ciągu 2 minut, póki sos jest kremowy.

Trofie, trenette i inne makarony do pesto

W Ligurii pesto łączy się z kilkoma rodzajami makaronu, a każdy daje inny efekt. Trofie mają dużą powierzchnię i zagłębienia, w których zatrzymuje się sos. Trenette lepiej rozprowadzają pesto po talerzu i są bardziej eleganckie. Najbardziej odświętne są mandilli de saea, cienkie jak jedwabna chusteczka płaty makaronu jajecznego.

Makaron Kształt Skąd Czas gotowania
Trofie świeże spiralki 3–4 cm Golfo Paradiso 7–8 min
Trofie suszone spiralki, twardsze produkcja makaroniarni 12–15 min
Trenette długie, płaskie, wąskie Genua 8–10 min
Trenette avvantaggiate jak wyżej, z mąką razową Genua 9–11 min
Mandilli de saea cienkie kwadratowe płaty Genua i okolice 2–3 min
Gnocchi ziemniaczane małe kluseczki cała Liguria 2–3 min po wypłynięciu

Przy makaronie suszonym zmienia się kolejność: trofie z paczki wrzuca się razem z ziemniakami, a fasolkę po 4–5 minutach. Trenette dodaje się mniej więcej w połowie gotowania ziemniaków.

Ziemniak w garnku z makaronem to nie dodatek z biedy, tylko skrobia, która robi z pesto kremowy sos.

Jaka oliwa

W tym daniu oliwa nie przechodzi przez ogień. Trafia na talerz dwiema drogami: jako składnik pesto, w którym wiąże bazylię i sery w emulsję, oraz jako strużka dodana na koniec. W kontakcie z makaronem o temperaturze 60–70 °C jej aromaty ulatniają się szybciej, więc to, jak pachnie oliwa, jest wyraźnie wyczuwalne przy pierwszym kęsie.

Wzorcem jest oliwa z odmiany Taggiasca, łagodna, słodkawa, z nutą migdała i bez wyraźnej goryczy. Szukaj jej pod oznaczeniem Riviera Ligure DOP. Ponieważ trofie pochodzą ze wschodniej części wybrzeża, naturalnym lokalnym wyborem są też oliwy z podstrefy Riviera di Levante, tłoczone z tamtejszych odmian, delikatne i lekko ziołowe. Szerszy obraz liguryjskich stylów znajdziesz w przewodniku oliwa z Ligurii.

Prosty test przed gotowaniem: skrop oliwą kawałek ugotowanego ziemniaka i spróbuj. Jeśli na ziemniaku wydaje się gorzka lub drapie w gardle, w pesto z surowym czosnkiem będzie jeszcze ostrzejsza. Więcej o tym, jak rozpoznawać goryczkę i pikantność, piszemy w tekście o degustacji oliwy.

Do wody z makaronem oliwy nie dolewaj. Pływa po powierzchni, odpływa razem z wodą przy odcedzaniu i nie zapobiega sklejaniu; to zadanie załatwia mieszanie w pierwszej minucie i duża ilość wrzącej wody.

Na co uważać

Pesto na patelni. Pesto wrzucone do gorącej patelni z makaronem traci kolor w kilka sekund, a sery zbijają się w nitki. Makaron łączy się z sosem w misce, poza ogniem, a ciepło dostarcza wyłącznie gorąca woda z gotowania.

Za mało wody z gotowania. Bez tej wody pesto oblepia makaron grudkami, a ser przywiera do dna miski. Dwie, trzy łyżki wody na każdą porcję zamieniają gęstą pastę w kremowy sos; woda zawiera skrobię, która stabilizuje emulsję.

Źle zgrane czasy. Fasolka wrzucona razem z ziemniakami szarzeje i rozgotowuje się, a ziemniaki dodane razem z makaronem zostaną twarde. Trzymaj się harmonogramu i krój ziemniaki w równą kostkę.

Za grube trofie. Kawałek ciasta większy niż 1–1,5 g daje trofię z grubym środkiem, który zostaje surowy, gdy końce są już rozgotowane. Lepiej zrobić więcej mniejszych sztuk niż mniej dużych.

Mąka na stolnicy. Trofie kręci się na suchej, niepodsypanej desce, bo ciasto potrzebuje lekkiego oporu, żeby się skręcić. Na mące tylko się ślizga i zwija w wałeczek. Semoliną podsypuje się dopiero tacę z gotowymi kluseczkami.

Warianty

Klasyka genueńska to trenette avvantaggiate z ziemniakami i fasolką, podawane w tych samych proporcjach. W restauracjach coraz częściej spotyka się trofie z samym pesto, bez warzyw; to wersja lżejsza, ale mniej kremowa.

W zapleczu wschodniej Riwiery robi się trofie z dodatkiem mąki kasztanowej, zwykle w proporcji jedna trzecia do dwóch trzecich mąki pszennej. Są ciemniejsze i słodkawe, a oprócz pesto podaje się je z sosem orzechowym, tym samym, który towarzyszy pansòti con salsa di noci. Łyżka pesto trafia też do minestrone alla genovese, a w niektórych domach do zupy wrzuca się garść trofie albo krótkich trenette.

Odświętną wersją są mandilli de saea al pesto, a w karnawale i na rodzinne obiady przygotowuje się lasagne z pesto, przekładane cienkimi płatami makaronu. Poza Ligurią do trofie dodaje się pomidorki czy krewetki, ale to już kuchnia restauracyjna, nie tradycja.

Do stołu

Trofie al pesto podaje się od razu, w ogrzanych głębokich talerzach; makaron z pesto nie lubi czekać. Na obiad w liguryjskim stylu zaczyna się od kawałka focacci, a jeśli jesteś w okolicy zatoki, koniecznie spróbuj cienkiej focacci z Recco z serem, pieczonej kilka kilometrów od miejsc, z których pochodzą trofie.

Do kieliszka pasuje białe wino z Ligurii: Vermentino lub Pigato z zachodniej Riwiery, a ze wschodniej Bianchetta Genovese. Mają lekką słoność i ziołowy charakter, który dobrze współgra z bazylią.

Trofie można ukręcić kilka godzin wcześniej i zostawić na tacy z semoliną, w chłodnym miejscu, pod ściereczką. Na dłużej zamroź je na tacy, a potem przesyp do woreczka; wytrzymają miesiąc i gotuje się je bez rozmrażania, o 1–2 minuty dłużej. Pesto przykryte warstwą oliwy postoi w lodówce 3 dni. Resztki makaronu zjedz następnego dnia w temperaturze pokojowej, bez odgrzewania, bo ciepło zabiera zieleń sosu. A jeśli chcesz zobaczyć, skąd pochodzi oliwa do pesto, zajrzyj do przewodnika po Riwierze di Ponente i dolinach Taggiaski.

Pytania i odpowiedzi

Co to są trofie?

Trofie to krótki, spiralnie skręcony makaron z mąki pszennej i wody, bez jajek, pochodzący z Golfo Paradiso w Ligurii. Mają 3–4 cm długości i cienkie końce. Tradycyjnie podaje się je z pesto genueńskim, ziemniakami i fasolką szparagową.

Czym różnią się trofie od trenette?

Trofie to krótkie spiralki z ciasta z mąki i wody, a trenette to długi, płaski i wąski makaron, podobny do linguine. Oba podaje się z pesto, ziemniakami i fasolką. Trofie lepiej zatrzymują sos w zagłębieniach, trenette są bardziej eleganckie.

Dlaczego do makaronu z pesto dodaje się ziemniaki i fasolkę?

Ziemniaki uwalniają skrobię, która zagęszcza pesto w kremowy sos i czyni danie bardziej sycącym. Fasolka dodaje świeżości i chrupkości. To genueński zwyczaj, który narodził się z oszczędności, a utrwalił dzięki smakowi.

Ile gotować trofie?

Świeże trofie gotuje się 7–8 minut w osolonej, wrzącej wodzie. Suszone trofie potrzebują zwykle 12–15 minut, dlatego wrzuca się je do garnka razem z ziemniakami. Gotowe są wtedy, gdy w przekroju nie widać białego rdzenia.

Jak zrobić trofie w domu?

Zagnieć ciasto z 400 g mąki i 200 ml wody, odstaw na 30 minut, a potem odrywaj kawałki po około 1 g. Każdy przetocz krawędzią dłoni po skosie na niepodsypanej, drewnianej stolnicy, aż skręci się w spiralkę. Gotowe trofie odkładaj na tacę podsypaną semoliną.

Czy do wody z makaronem dodawać oliwę?

Nie, oliwa w wodzie z makaronem nic nie daje: pływa po powierzchni i odpływa przy odcedzaniu. Makaron nie skleja się, jeśli gotujesz go w dużej ilości wody i mieszasz w pierwszej minucie. Oliwę lepiej dodać na surowo do gotowego talerza.

Jaka oliwa do trofie al pesto?

Najlepsza jest delikatna oliwa extra vergine z odmiany Taggiasca, najlepiej z oznaczeniem Riviera Ligure DOP. Używa się jej do pesto i do skropienia gotowego dania. Intensywne, gorzkie oliwy sprawiają, że pesto z surowym czosnkiem robi się ostre.

Redakcja Oliwa Włoska
Piszemy o oliwie z Włoch: o regionach, odmianach, oznaczeniach pochodzenia, kuchni i tłoczniach. Każdy tekst opiera się na sprawdzonych faktach i praktyce.

Z tego samego regionu