Riviera di Ponente, czyli zachodnie wybrzeże Ligurii, to w prowincji Imperia kraina oliwki Taggiasca: od morza w głąb lądu biegną tu wąskie doliny Argentina, Prino i Impero, a ich strome stoki pokrywają tysiące kamiennych tarasów z gajami. Stolicą tej oliwnej krainy jest Imperia, w której działa rozbudowane muzeum oliwy i gdzie w listopadzie odbywa się święto nowej oliwy Olioliva.
Oliwa z tych dolin jest przeciwieństwem intensywnych oliw z Toskanii czy Apulii: łagodna, lekko słodka, o zapachu migdałów i orzeszków piniowych. Z tej samej odmiany powstają też czarne oliwki stołowe, które trafiają do kuchni całych Włoch. Podróż śladem Taggiaski to połączenie nadmorskiego miasta, kamiennych wiosek w górach i tłoczni pracujących przez całą zimę.
- Gdzie
- Liguria, prowincja Imperia: Oneglia, Taggia i doliny Argentina, Prino i Impero
- Kiedy
- od listopada do lutego, najwięcej wydarzeń w listopadzie
- Region
- Liguria
W skrócie
- Gdzie: Liguria, prowincja Imperia, wybrzeże między Sanremo a Imperią i doliny w głębi lądu.
- Odmiana: Taggiasca, dająca łagodną, migdałową oliwę i czarne oliwki stołowe.
- Oznaczenie: Riviera Ligure DOP z podstrefą Riviera dei Fiori.
- Zbiór: od listopada do lutego, z siatek rozłożonych pod drzewami na tarasach.
- Wydarzenie: Olioliva w Imperii, trzydniowe święto nowej oliwy w listopadzie.
- Muzeum: muzeum oliwy w Oneglii, z 18 salami i ogrodem ze starymi prasami.
- Dojazd: z lotniska w Nicei około 70 km, z Genui około 115 km.
Spis treści
Imperia: dwa miasta i jedna oliwa
Imperia powstała w 1923 roku z połączenia dwóch sąsiednich miast, Oneglii i Porto Maurizio, które przez wieki ze sobą rywalizowały. Porto Maurizio leży na skalistym cyplu, z ogromną neoklasycystyczną bazyliką św. Maurycego i wąskimi uliczkami schodzącymi do morza. Oneglia, po drugiej stronie ujścia rzeki Impero, to miasto portowe i handlowe, od pokoleń związane z obrotem oliwą.
Spacer po Oneglii zaczyna się zwykle od portu i ulic z arkadami, pod którymi mieszczą się sklepy z oliwą, oliwkami w zalewie i pesto. Z centrum do Porto Maurizio jest około 3 km, a między dzielnicami można przejść promenadą wzdłuż morza. Imperia to dobra baza na kilka dni, bo do wszystkich opisanych niżej dolin jedzie się stąd od kwadransa do godziny.
Muzeum oliwy w Oneglii
Muzeum oliwy działa w Oneglii od 1992 roku i zostało założone przez rodzinną firmę oliwną z Imperii. Ma 18 sal, na których zwiedzenie trzeba około godziny. Ekspozycja zaczyna się od skamieniałości drzewa oliwnego sprzed milionów lat i botaniki oliwki, a potem prowadzi przez historię uprawy od Syrii i Palestyny po zachodnie krańce Morza Śródziemnego, kosmetyczne zastosowania oliwy, techniki tłoczenia i handel.
Osobną atrakcją jest kolekcja oliwiarek i lamp oliwnych, gromadzona przez dziesięciolecia, a w ogrodzie stoją dawne dzbany i prasy. Muzeum ma przewodnik audio i jest przystosowane do zwiedzania przez osoby niewidome i słabowidzące. Inne podobne miejsca w całym kraju zebraliśmy w przeglądzie muzeów oliwy we Włoszech.
Olioliva: listopadowe święto nowej oliwy
Olioliva to trzydniowe święto oliwy i produktów regionu, organizowane zwykle w listopadzie, od piątku do niedzieli, przez izbę handlową Riviere di Liguria i gminę Imperia we współpracy ze stowarzyszeniem miast oliwy. Stoiska setek wystawców stają pod arkadami i na placach starej Oneglii oraz na nabrzeżu portowym, a impreza przyciąga tysiące odwiedzających.
Na straganach można próbować i kupować nową oliwę, oliwki, pesto, sery, fasolę i focaccię, a w programie są pokazy kulinarne, warsztaty, koncerty, wystawy i bieg uliczny. Organizatorzy przygotowują też wycieczki do tłoczni, muzeów i gajów oliwnych, a nawet rejs z rybakami połączony z obiadem z połowu. Dla podróżnika to najprostszy sposób, by w jeden weekend poznać wielu producentów z całej Riviery.
Taggiasca: oliwka z klasztoru
Według tradycji pierwsze oliwki przywieźli na to wybrzeże mnisi z wyspy Lérins u brzegów Prowansji, a benedyktyni z Taggii przez stulecia wybierali i szczepili najlepsze drzewa, aż powstała odmiana nazwana od miasteczka. Po francuskiej stronie granicy ta sama oliwka nosi nazwę Cailletier i jest znana jako oliwka z Nicei. Dokładne informacje o drzewie, owocu i oliwie zawiera karta odmiany Taggiasca.
Taggiasca rośnie na tarasach zwanych fasce, które ciągnęły się niegdyś od równiny Albenga aż do granicy z Francją. Zbiór trwa od listopada do lutego: pod drzewami rozkłada się siatki, a owoce strąca się kijami i tyczkami. Oliwki trafiają do tłoczni najczęściej tego samego dnia. Oliwa jest aromatyczna, owocowa, ale niezbyt intensywna, lekko słodka, z posmakiem migdałów, orzeszków piniowych lub surowego karczocha i z delikatną ostrością.
Z tej samej odmiany powstają czarne oliwki stołowe, dojrzewające w solance, a potem sprzedawane w zalewie lub w oliwie, także bez pestek. Jak je wybierać i czym różnią się od innych włoskich oliwek, opisuje tekst o oliwkach stołowych.
Doliny za Imperią: trasa na trzy dni
Wybrzeże jest gęsto zabudowane, ale wystarczy skręcić w głąb lądu, by po kwadransie jechać wąską drogą między tarasami. Każda dolina ma swój charakter, a odległości są małe, choć kręte drogi wydłużają czas jazdy.
| Dolina | Najważniejsze miejscowości | Odległość od Imperii | Co zobaczyć |
|---|---|---|---|
| Argentina | Taggia, Badalucco, Montalto Ligure, Triora | Taggia ok. 20 km, Triora ok. 50 km | mosty, klasztor dominikanów, wioska czarownic |
| Prino | Dolcedo i wioski na stokach | ok. 8 km od Porto Maurizio | kamienne mosty, tarasy nad potokiem |
| Impero | Pontedassio, Chiusavecchia, Borgomaro | 10–20 km | gaje na łagodniejszych stokach |
| San Lorenzo | Pietrabruna | ok. 18 km | wioska na stoku, słodka stroscia |
Dolina Argentina: od Taggii do Triory
Z Imperii do Taggii jest około 20 km, czyli 25 minut jazdy wzdłuż wybrzeża. Taggia ma średniowieczne centrum, kamienny most nad rzeką Argentina i klasztor dominikanów z dziełami malarzy liguryjskich. Dalej droga prowadzi w górę doliny, przez Badalucco z kamiennymi mostami i Montalto Ligure, do Triory, oddalonej od Taggii o około 30 km. Triora, położona już wśród kasztanowców, nazywana jest wioską czarownic, od procesów o czary z lat 1587–1589.
Dolina Prino: Dolcedo
Z Porto Maurizio do Dolcedo jest tylko około 8 km. Miasteczko leży nad potokiem Prino, przez który przerzucono średniowieczne kamienne mosty, a stoki wokół pokrywają tarasy z oliwkami. Jak w wielu liguryjskich dolinach, wzdłuż wody stały tu niegdyś młyny i tłocznie napędzane kołami wodnymi.
Dolina Impero i Pietrabruna
Dolina Impero zaczyna się tuż za Oneglią i prowadzi w stronę Piemontu, przez Pontedassio, Chiusavecchię i Borgomaro, wśród łagodniejszych stoków z gajami. Osobnym przystankiem jest Pietrabruna, wioska na stoku nad doliną San Lorenzo, około 18 km od Imperii. Stąd pochodzi stroscia di Pietrabruna, płaskie, kruche ciasto na dużej ilości oliwy, które tradycyjnie łamie się rękami.
Kiedy jechać
Najwięcej dzieje się w listopadzie, gdy zaczyna się zbiór, a w Imperii odbywa się Olioliva. Grudzień i styczeń to szczyt pracy tłoczni, kiedy wybrzeże jest spokojne, a w słońcu bywa kilkanaście stopni. Ogólny kalendarz oliwnych podróży po Włoszech znajdziesz w tekście kiedy jechać do Włoch na oliwę.
| Okres | W gajach i tłoczniach | Dla podróżnika |
|---|---|---|
| listopad | początek zbioru, pierwsza oliwa | Olioliva w Imperii, łagodna pogoda |
| grudzień i styczeń | szczyt zbioru i tłoczenia | spokojne wybrzeże, krótkie dni |
| luty i marzec | koniec zbioru, przycinanie | kwitnące mimozy, mało turystów |
| kwiecień do czerwca | kwitnienie oliwek | najlepsza pora na wędrówki po dolinach |
| lipiec i sierpień | wzrost owoców | plaże i tłok na wybrzeżu |
Kuchnia Riviery z oliwą i oliwkami
Oliwa z Taggiaski jest łagodna, więc w Ponente używa się jej szczodrze, także do ryb i warzyw. Najbardziej znanym daniem z oliwkami jest królik po liguryjsku, duszony z białym winem, ziołami, orzeszkami piniowymi i czarnymi oliwkami. W Sanremo i okolicach jada się sardenairę, puszysty placek z pomidorami, sardelami, czosnkiem i oliwkami.
W piekarniach i barach na wybrzeżu kupisz farinatę, cienki placek z mąki z ciecierzycy pieczony w miedzianej blasze z dużą ilością oliwy. Zimą pojawia się brandacujun, purée z suszonego dorsza i ziemniaków ubijane z oliwą, a na deser stroscia z Pietrabruny. Do jedzenia białe wino Vermentino albo czerwone Rossese z Dolceacqua.
Jak kupować oliwę i oliwki
Najlepsze oliwy z okolicy noszą oznaczenie Riviera Ligure DOP, zarejestrowane w 1997 roku i podzielone na trzy podstrefy: Riviera dei Fiori w prowincji Imperia, Riviera del Ponente Savonese i Riviera di Levante. W podstrefie Riviera dei Fiori zdecydowanie dominuje Taggiasca. Szerzej o całym regionie piszemy w przewodniku oliwa z Ligurii.
Oliwa z tarasów jest droga w produkcji, bo zbiór odbywa się ręcznie, a plony z hektara są niskie. W tłoczniach litr oliwy DOP kosztuje zwykle 20–35 euro, a słoik oliwek taggiasche kilka do kilkunastu euro, zależnie od wielkości i tego, czy są bez pestek.
Dojazd i poruszanie się
Najbliższe lotnisko to Nicea, skąd do Imperii jest około 70 km autostradą, czyli około godziny jazdy. Z Genui jedzie się około 115 km, mniej więcej półtorej godziny. Linia kolejowa z Genui do Ventimiglii ma stacje w Imperii, Taggii i Sanremo, a wzdłuż wybrzeża, na dawnym torowisku, biegnie ścieżka rowerowa o długości około 24 km, od Ospedaletti po San Lorenzo al Mare.
Do dolin w głębi lądu najlepiej jechać samochodem, bo autobusy kursują rzadko, a drogi są wąskie i kręte. Na noclegi dobrze nadają się Imperia i Taggia na wybrzeżu albo agroturystyki wśród tarasów nad Dolcedo i w dolinie Argentina. Po sezonie wiele obiektów na wybrzeżu działa krócej, ale w Imperii zawsze znajdzie się otwarta trattoria.
Pytania i odpowiedzi
Gdzie rośnie oliwka Taggiasca?
Taggiasca rośnie przede wszystkim w zachodniej Ligurii, w prowincji Imperia, na tarasach dolin Argentina, Prino, Impero i sąsiednich. Nazwę zawdzięcza miasteczku Taggia, gdzie według tradycji wyselekcjonowali ją benedyktyni. Po francuskiej stronie granicy ta sama odmiana nazywa się Cailletier.
Kiedy odbywa się Olioliva w Imperii?
Olioliva odbywa się zwykle w listopadzie i trwa trzy dni, od piątku do niedzieli. Stoiska stają w historycznej Oneglii i na nabrzeżu portowym. Dokładny termin zmienia się co roku, dlatego przed wyjazdem trzeba sprawdzić program bieżącej edycji.
Co można zobaczyć w muzeum oliwy w Imperii?
Muzeum oliwy w Oneglii ma 18 sal poświęconych botanice oliwki, historii uprawy w basenie Morza Śródziemnego, tłoczeniu i handlowi oliwą. Najciekawsze są skamieniałość drzewa oliwnego, kolekcja oliwiarek i lamp oraz ogród z dawnymi prasami i dzbanami. Zwiedzanie trwa około godziny.
Kiedy zbiera się oliwki w Ligurii?
W zachodniej Ligurii oliwki zbiera się zwykle od listopada do lutego, bo Taggiasca dojrzewa późno. Owoce strąca się kijami na siatki rozłożone na tarasach i tłoczy najczęściej tego samego dnia. Szczyt pracy tłoczni przypada na grudzień i styczeń.
Czym smakuje oliwa z Taggiaski?
Oliwa z Taggiaski jest łagodna, owocowa i lekko słodka, z posmakiem migdałów, orzeszków piniowych i surowego karczocha. Ma bardzo delikatną goryczkę i ostrość, dlatego dobrze pasuje do ryb, warzyw, pesto i deserów. To jedna z najłagodniejszych oliw we Włoszech.
Czy doliny za Imperią można zwiedzać bez samochodu?
Wybrzeże zwiedzisz bez samochodu, korzystając z pociągu i ścieżki rowerowej wzdłuż morza. Do dolin w głębi lądu kursują autobusy, ale rzadko, więc na wycieczkę do Triory czy Dolcedo lepiej wynająć samochód. Część gospodarstw agroturystycznych organizuje też wycieczki do tłoczni dla gości.
Jak rozpoznać prawdziwe oliwki taggiasche z Ligurii?
Nazwa odmiany na słoiku nie gwarantuje, że oliwki wyrosły w Ligurii, dlatego trzeba sprawdzić informację o pochodzeniu i adres producenta. Najpewniej kupować je bezpośrednio w tłoczniach i gospodarstwach w prowincji Imperia. Prawdziwe taggiasche są małe, w kolorach od zielonofioletowego do ciemnobrązowego, o delikatnym, lekko owocowym smaku.
