Terre Tarentine DOP to chroniona nazwa pochodzenia oliwy extra vergine z zachodniej części prowincji Taranto, między wąwozami Murgii a wybrzeżem Morza Jońskiego. Unia Europejska zarejestrowała ją w październiku 2004 roku, co czyni ją najmłodszą z pięciu apulijskich DOP, a w 2017 roku zatwierdziła zmiany w jej dyscyplinarzu.
Oliwa powstaje z czterech odmian: Leccino, Coratiny, Ogliaroli i Frantoio, które osobno lub razem muszą stanowić co najmniej 80% oliwek. To połączenie dwóch tradycji, toskańskiej i apulijskiej, daje oliwę owocową, harmonijną, ze średnią goryczą i lekką pikantnością.
- Oznaczenie
- Terre Tarentine DOP
- Typ
- Denominazione di Origine Protetta, po polsku Chroniona Nazwa Pochodzenia (ChNP)
- Region
- Apulia
- Obszar
- Zachodnia część prowincji Taranto: m.in. Ginosa, Laterza, Castellaneta, Mottola, Massafra, Palagiano, Palagianello, Crispiano, Statte i część Tarentu
- Odmiany
- Leccino, Coratina, Ogliarola, Frantoio (min. 80% łącznie)
- Rejestracja w UE
- 2004
W skrócie
- Typ oznaczenia: DOP, po polsku Chroniona Nazwa Pochodzenia, w rejestrze UE od 2004 roku, ze zmianami z 2017 roku.
- Obszar: zachodnia część prowincji Taranto, m.in. Ginosa, Laterza, Castellaneta, Mottola, Massafra, Palagiano, Palagianello, Crispiano i Statte.
- Odmiany: Leccino, Coratina, Ogliarola i Frantoio, osobno lub razem, co najmniej 80%.
- Kwasowość: nie więcej niż 0,6%.
- Klimat i gleby: gorący i suchy klimat śródziemnomorski, głębokie, piaszczyste gleby o czerwonobrązowej barwie.
- Smak: owocowy, harmonijny, ze średnią goryczą i lekką ostrością.
- Konsorcjum: konsorcjum ochrony oliwy Terre Tarentine z siedzibą w Tarencie.
Spis treści
Najmłodsza DOP Apulii
Cztery pozostałe apulijskie nazwy pochodzenia zarejestrowano w latach 1996–1998. Terre Tarentine dołączyła do nich dopiero w 2004 roku, a jej dyscyplinarz odzwierciedla nowszy krajobraz oliwny: obok odmian apulijskich wymienia toskańskie Leccino i Frantoio. W 2017 roku Komisja Europejska zatwierdziła zmiany w tym dyscyplinarzu.
Nazwa „Terre Tarentine”, czyli ziemie tarenckie, odwołuje się do Tarentu, założonego, jak głosi tradycja, w 706 roku p.n.e. przez kolonistów ze Sparty jako Taras. Miasto było jednym z najbogatszych ośrodków Wielkiej Grecji, a oliwka towarzyszyła tutejszemu rolnictwu od czasów greckich. Nazwą opiekuje się konsorcjum ochrony z siedzibą w Tarencie, które zrzesza rolników, tłocznie i rozlewnie z obszaru DOP.
Między gravinami a Morzem Jońskim
Obszar DOP obejmuje zachodnią część prowincji: gminy Ginosa, Laterza, Castellaneta, Palagianello, Palagiano, Mottola, Massafra, Crispiano i Statte oraz fragment terytorium samego Tarentu. Wschodnia część prowincji należy do sąsiedniej Terra d’Otranto DOP, więc granica między dwoma oznaczeniami biegnie mniej więcej przez sam Tarent.
Krajobraz ma tu trzy piętra. Najwyżej leżą wapienne płaskowyże ostatnich wzgórz Murgii, wokół Mottoli i Crispiano. Niżej teren przecinają gravine, głębokie krasowe wąwozy, w których przez stulecia mieszkali ludzie: w ich ścianach wykuto całe wioski, magazyny i kościoły z bizantyjskimi freskami, m.in. w Massafrze, Mottoli, Ginosie i Laterzy. Część wąwozów chroni regionalny park przyrodniczy Terra delle Gravine. Najniżej rozciąga się łuk jońskiego wybrzeża z sosnowymi lasami i piaszczystymi plażami, od Ginosa Marina po Castellaneta Marina.
Gaje oliwne mieszają się z sadami cytrusów, winnicami winogron stołowych i polami warzyw. Okolice Palagiano, Massafry i Castellanety słyną z klementynek, chronionych osobnym oznaczeniem Clementine del Golfo di Taranto IGP. Oliwa jest tu więc jedną z wielu upraw, a nie monokulturą jak w Salento czy na równinie pod Bari.
Gorący klimat, głębokie gleby
Klimat okolic Tarentu jest śródziemnomorski, gorący i suchy, z długim latem i łagodną zimą. Gaje rosną w dużej części na głębokich, piaszczystych glebach o czerwonobrązowej barwie, łatwo przepuszczających wodę. Takie warunki zmuszają drzewa do wysiłku w okresie suszy, a owoce gromadzą wtedy więcej związków fenolowych.
Wysoką zawartość polifenoli w tutejszych oliwach wiąże się właśnie z tymi warunkami. Polifenole odpowiadają za gorycz i ostrość oliwy, a także za jej odporność na utlenianie, więc dobrze przechowywana Terre Tarentine długo zachowuje świeżość. Jak o to zadbać w domu, wyjaśniamy w tekście jak przechowywać włoską oliwę.
Cztery odmiany z dwóch tradycji
Dyscyplinarz wymienia cztery odmiany, które razem muszą stanowić co najmniej 80% oliwek, a w jakich proporcjach, decyduje producent. Pozostałe 20% mogą pochodzić z innych odmian rosnących w gajach. Ta swoboda sprawia, że oliwy z tym oznaczeniem bywają bardzo różne: od łagodnych, z przewagą Leccino, po intensywne, z wyraźnym udziałem Coratiny.
Leccino to odmiana toskańska, dająca oliwę łagodną, migdałową i owocową, z delikatną goryczą. Drzewa dobrze znoszą chłód i są tolerancyjne wobec bakterii Xylella fastidiosa, co w prowincji, przez którą przesuwa się strefa zakażeń, ma praktyczne znaczenie. Frantoio, druga odmiana z Toskanii, wnosi zielone, trawiaste tony i wyraźną pikantność.
Z Apulii pochodzą Coratina, odmiana z okolic Corato o wysokiej zawartości polifenoli i mocnej goryczy, oraz Ogliarola, łagodna, z nutą migdała i trawy. Kupaż czterech odmian pozwala zrównoważyć gwałtowność Coratiny miękkością Leccino i Ogliaroli. Więcej o zaletach kupaży i oliw jednoodmianowych w tekście kupaż czy monovarietale.
Co ustala dyscyplinarz
Dyscyplinarz Terre Tarentine określa skład odmianowy, obszar, cechy chemiczne i sensoryczne oliwy, a także zasady uprawy, zbioru i tłoczenia. Jak w każdej oliwie extra vergine, ekstrakcja może się odbywać wyłącznie metodami mechanicznymi, bez rozpuszczalników i rafinacji. Oliwa musi mieć kwasowość nie wyższą niż 0,6%, czyli wyraźnie niższą od ogólnej granicy dla extra vergine, wynoszącej 0,8%.
| Parametr | Terre Tarentine DOP |
|---|---|
| Rejestracja w UE | 2004, zmiana dyscyplinarza w 2017 |
| Obszar | zachodnia część prowincji Taranto: Ginosa, Laterza, Castellaneta, Palagianello, Palagiano, Mottola, Massafra, Crispiano, Statte, część Tarentu |
| Skład odmianowy | Leccino, Coratina, Ogliarola, Frantoio min. 80%, inne odmiany do 20% |
| Kwasowość | maks. 0,6% |
| Barwa | żółtozielona |
| Zapach | owocowy |
| Smak | owocowy, z goryczą od lekkiej do średniej i lekką ostrością |
| Klimat | śródziemnomorski, gorący i suchy |
| Gleby | głębokie, piaszczyste, czerwonobrązowe |
| Ochrona nazwy | konsorcjum z siedzibą w Tarencie |
W praktyce zbiór w okolicach Tarentu trwa zwykle od października do grudnia, a dobre tłocznie starają się przerabiać oliwki w ciągu doby od zerwania. Na ciepłym wybrzeżu jońskim owoce dojrzewają zwykle szybciej niż na wzgórzach Murgii, więc zbiór zaczyna się tam wcześniej.
Profil smaku
Oliwa Terre Tarentine ma barwę żółtozieloną i jest stosunkowo płynna, lekka w ustach. W zapachu dominuje owocowość, czasem z nutą świeżo skoszonej trawy, liścia i zielonego migdała. W smaku jest harmonijna: owocowa, ze średnią goryczą i lekką pikantnością, która pojawia się w gardle po kilku sekundach.
Na charakter konkretnej butelki największy wpływ ma udział Coratiny. Gdy jest jej dużo, oliwa staje się bardziej gorzka, pikantna i zielona, z nutą karczocha. Kupaże z przewagą Leccino i Ogliaroli są miękkie, migdałowe i łatwe w odbiorze, dobre na co dzień. Oliwa z października będzie ostrzejsza niż ta sama oliwa z grudniowego zbioru.
Żeby poznać styl konkretnego producenta, nalej łyżkę oliwy do małego kieliszka, ogrzej go w dłoni i powąchaj, zanim spróbujesz. Potem weź niewielki łyk, przepuść go po języku i wciągnij powietrze przez zęby. Gorycz poczujesz z tyłu języka, ostrość w gardle; w dobrej Terre Tarentine oba wrażenia są wyraźne, ale nie dominują nad owocem.
Terre Tarentine na tle sąsiadów
Prowincja Taranto jest podzielona między dwie nazwy pochodzenia. Zachodnia część należy do Terre Tarentine, wschodnia do Terra d’Otranto, która opiera się na odmianach z Salento: Cellinie di Nardò i Ogliaroli, uzupełnianych odmianami tolerancyjnymi na Xylellę. Cała prowincja mieści się też w obszarze regionalnego Olio di Puglia IGP, więc oliwa z Massafry czy Mottoli może trafić na rynek pod dowolnym z tych oznaczeń, jeśli spełnia odpowiedni dyscyplinarz.
Terre Tarentine wyróżnia się na tym tle udziałem odmian toskańskich i stylem bardziej zbalansowanym niż oliwy z czystej Coratiny z prowincji Bari. Jest też oznaczeniem stosunkowo niewielkim, a oliwa z tą nazwą trafia na rynek w mniejszych ilościach niż oliwy z Terra di Bari. Szerszy obraz regionu daje przewodnik Oliwa z Apulii.
Jak rozpoznać oryginał
Na etykiecie oliwy Terre Tarentine DOP powinna się znaleźć pełna nazwa oznaczenia i unijny znak Chronionej Nazwy Pochodzenia. Nie wystarczy napis „olio tarantino” czy „prodotto a Taranto”, bo takie określenia nie gwarantują ani składu odmianowego, ani kontroli. Ogólne zasady czytania etykiet opisujemy w tekście jak czytać oznaczenia DOP i IGP.
Do kuchni tarenckiej
Kuchnia Tarentu łączy morze i ląd. Miasto słynie z małży hodowanych w Mar Piccolo, wewnętrznej lagunie, a oliwa Terre Tarentine jest naturalnym partnerem dla dań z nimi. Owocowa, harmonijna oliwa pasuje do impepaty, czyli małży z pieprzem, do cavatelli z małżami i do zup rybnych. Kilka kropli surowej oliwy dodanych na końcu podkreśla jodowy smak owoców morza.
Na lądzie króluje makaron z warzywami. Kupaż z większym udziałem Coratiny sprawdzi się w orecchiette z cime di rapa, gdzie gorzkawa rzepa potrzebuje oliwy o wyraźnym charakterze. Łagodniejsza oliwa z przewagą Leccino pasuje do sałatek, warzyw z grilla, świeżych serów i pieczonych ryb, a także do sałatki z klementynek, kopru włoskiego i oliwek.
Do smażenia możesz użyć tej samej oliwy, bo dobrze znosi temperaturę 170–180 °C. Najświeższą butelkę z ostatniego zbioru zachowaj jednak do polewania potraw na surowo, a po otwarciu zużyj ją w ciągu dwóch, trzech miesięcy.
Pytania i odpowiedzi
Co to jest oliwa Terre Tarentine DOP?
Terre Tarentine DOP to oliwa extra vergine z chronioną nazwą pochodzenia z zachodniej części prowincji Taranto w Apulii. Powstaje z odmian Leccino, Coratina, Ogliarola i Frantoio, które łącznie muszą stanowić co najmniej 80% oliwek. Nazwa została zarejestrowana w UE w 2004 roku.
Z jakich gmin pochodzi oliwa Terre Tarentine?
Obszar obejmuje m.in. gminy Ginosa, Laterza, Castellaneta, Palagianello, Palagiano, Mottola, Massafra, Crispiano i Statte oraz część Tarentu. To teren między wzgórzami Murgii a wybrzeżem Morza Jońskiego. Wschodnia część prowincji należy do Terra d’Otranto DOP.
Jak smakuje oliwa Terre Tarentine DOP?
Oliwa jest owocowa i harmonijna, ze średnią goryczą i lekką ostrością. Ma barwę żółtozieloną i stosunkowo lekką konsystencję. Kupaże z większym udziałem Coratiny są bardziej gorzkie i pikantne, a z przewagą Leccino łagodniejsze.
Dlaczego w oliwie z Apulii są toskańskie odmiany?
Leccino i Frantoio rosną w gajach wielu regionów Włoch, także w Apulii, i dyscyplinarz Terre Tarentine uwzględnia je obok apulijskich Coratiny i Ogliaroli. Dają oliwę łagodniejszą, która równoważy intensywność Coratiny. Leccino jest dodatkowo tolerancyjne wobec bakterii Xylella fastidiosa.
Jaka jest maksymalna kwasowość oliwy Terre Tarentine?
Kwasowość oliwy Terre Tarentine DOP nie może przekraczać 0,6%. To wyraźnie mniej niż ogólna norma dla oliwy extra vergine, która wynosi 0,8%. Dobrze prowadzone tłocznie osiągają zwykle wartości jeszcze niższe.
Kiedy powstała DOP Terre Tarentine?
Unia Europejska zarejestrowała Terre Tarentine jako DOP w październiku 2004 roku, a w 2017 roku zatwierdziła zmianę jej dyscyplinarza. To najmłodsza z pięciu apulijskich nazw pochodzenia oliwy. Młodsze jest tylko regionalne Olio di Puglia IGP z 2019 roku.
Do czego najlepiej pasuje oliwa Terre Tarentine?
Najlepiej do owoców morza, zwłaszcza tarenckich małży, a także do makaronu z warzywami, sałatek i pieczonych ryb. Wersje z większym udziałem Coratiny sprawdzają się w daniach z gorzkimi warzywami, takimi jak cime di rapa. Do smażenia wystarczy oliwa z poprzedniego zbioru.
