Magazyn o oliwie z Italii
Kuchnia

Maccheroni con lu ceppe: makaron nawijany na patyczek z Teramo

Maccheroni con lu ceppe z Abruzji: ręcznie zwijany makaron z ciasta jajecznego z oliwą, podany z ragù z jagnięciny i pecorino. Przepis krok po kroku

Maccheroni con lu ceppe: ilustracja

Maccheroni con lu ceppe to ręcznie robiony makaron z prowincji Teramo w Abruzji: paski ciasta jajecznego z dodatkiem oliwy nawija się na cienki patyczek, zwany w dialekcie „lu ceppe”, i zsuwa jako długie, puste w środku rurki. Podaje się je najczęściej z ragù z jagnięciny i obficie startym pecorino, jako niedzielne albo świąteczne pierwsze danie.

Oliwa pojawia się tu trzy razy. Łyżka w cieście czyni je elastycznym i gładkim, dzięki czemu paski owijają się wokół patyczka bez pęknięć. Kilka łyżek na dnie garnka służy do obsmażenia jagnięciny i jest bazą ragù, a odrobina surowej oliwy na talerzu podkreśla smak owczego sera i mięsa.

Przygotowanie1 godz.
Razem3 godz.
Trudnośćśredni
Porcje4
Oliwaśrednio owocowa z Abruzji, np. Pretuziano delle Colline Teramane DOP

W skrócie

  • Region: Abruzja, prowincja Teramo i wzgórza między Gran Sasso a Adriatykiem.
  • Główne składniki: mąka z pszenicy twardej i miękkiej, jajka, oliwa, jagnięcina, pomidory, pecorino.
  • Rola oliwy: ciasto z oliwą; oliwa uelastycznia ciasto, jest bazą ragù i wykończeniem dania.
  • Najlepsza oliwa: średnio owocowa oliwa z Abruzji, np. Pretuziano delle Colline Teramane DOP z Teramo.
  • Czas przygotowania: 60 minut pracy przy cieście i formowaniu, około 3 godzin łącznie z ragù.
  • Poziom trudności: średni; zwijanie wymaga wprawy, ale po kilkunastu sztukach idzie szybko.
Spis treści
  1. Skąd się wzięło
  2. Rodzina makaronów zwijanych na pręcikach
  3. Składniki
  4. Przygotowanie
  5. Jaka oliwa
  6. Na co uważać
  7. Warianty
  8. Do stołu
  9. Pytania i odpowiedzi

Skąd się wzięło

Teramo i jego okolice mają jedną z najbogatszych tradycji domowego makaronu w środkowych Włoszech. Obok spaghetti alla chitarra, krojonych na strunach drewnianej ramy, i naleśników scrippelle do zapiekanek, gospodynie robiły tu makarony zwijane ręcznie na patyczkach i drutach. Maccheroni con lu ceppe należą do tej rodziny: to makaron świąteczny, przygotowywany na niedziele, wesela i ważne rodzinne okazje.

Nazwa pochodzi od narzędzia. „Lu ceppe” to w dialekcie teramskim cienki pręcik, dawniej najczęściej łodyga trzciny, gałązka albo wysuszony pręt z miotły, później także metalowy drut albo drut do dziergania. Słowo „maccheroni” w wielu dialektach południa oznaczało po prostu makaron rurkowy, a nie konkretny kształt znany z fabrycznych paczek.

Technika zwijania ciasta na pręcikach jest bardzo stara i rozpowszechniona w całych południowych Włoszech, od Abruzji po Sycylię. Dokładnego momentu, w którym pojawiła się w Teramo, nie da się ustalić, a opowieści o bardzo dawnych korzeniach tego konkretnego makaronu trzeba traktować ostrożnie, bo nie mają oparcia w dokumentach. Pewne jest natomiast, że przez pokolenia przekazywano tę umiejętność z matki na córkę i że w wielu domach w okolicach Teramo nadal zwija się te makarony na święta.

Rodzina makaronów zwijanych na pręcikach

Makaron nawijany na patyczek lub drut zna wiele regionów południa i każdy nadaje mu własny kształt. Różnice dotyczą grubości narzędzia, długości ciasta i sposobu zwijania: w Teramo z paska powstaje gładka, długa rurka, gdzie indziej skręcona spirala. Podobną rodzinę makaronów ręcznie wałkowanych tworzą bazylickie strascinati i toskańskie pici, choć te formuje się bez pręcika.

Makaron Region Narzędzie Kształt
Maccheroni con lu ceppe Abruzja, Teramo cienki patyczek gładka rurka długości 10–15 cm
Busiate Sycylia, okolice Trapani łodyga trawy lub drut luźna spirala
Fileja Kalabria, okolice Vibo Valentia drut skręcona rurka
Fusilli al ferretto Bazylikata, Kalabria drut krótka rurka z jednego wałeczka

Składniki

Na 4 porcje:

Na ciasto

  • 200 g mąki z pszenicy twardej (semola rimacinata)
  • 200 g mąki pszennej typu 00
  • 3 jajka rozmiaru L
  • 15 ml oliwy extra vergine (1 łyżka)
  • 40–60 ml letniej wody
  • 1 szczypta soli
  • 50 g semoliny do podsypywania

Na ragù z jagnięciny

  • 700 g jagnięciny z kością (łopatka lub karkówka) w kawałkach 4–5 cm
  • 60 ml oliwy extra vergine
  • 1 cebula
  • 2 ząbki czosnku
  • 1 liść laurowy
  • 1 gałązka rozmarynu
  • 1 mała suszona papryczka
  • 150 ml wytrawnego białego wina, np. Trebbiano d’Abruzzo
  • 700 g przecieru pomidorowego (passata)
  • 200 ml wody
  • sól do smaku

Do podania

  • 60 g startego pecorino abruzzese lub pecorino romano
  • 2 łyżki świeżej oliwy extra vergine do skropienia
  • 40 g soli do wody na makaron

Przygotowanie

  1. Zacznij od ragù, bo potrzebuje najwięcej czasu. W ciężkim garnku rozgrzej 60 ml oliwy na średnim ogniu, aż zacznie lekko falować, i obsmażaj jagnięcinę partiami po 4–5 minut z każdej strony, aż mięso zbrązowieje i odejdzie od dna bez przywierania. Dodaj posiekaną cebulę i czosnek, smaż 4 minuty do zeszklenia, a potem wlej wino i odparowuj 3 minuty, zeskrobując osad z dna.
  2. Wlej przecier i wodę, dodaj liść laurowy, rozmaryn, papryczkę i łyżeczkę soli. Przykryj, zostawiając szparę, i gotuj na bardzo małym ogniu 2 godziny, mieszając co 20 minut. Ragù jest gotowe, gdy mięso samo odchodzi od kości, a sos jest gęsty, ciemnoczerwony, z warstewką oliwy na powierzchni.
  3. W tym czasie zrób ciasto. Wymieszaj obie mąki z solą, usyp kopczyk z dołkiem, wbij jajka, wlej oliwę i mieszaj widelcem od środka, stopniowo zagarniając mąkę. Dolewaj letnią wodę po łyżce, aż powstanie zwarta grudka, a potem zagniataj dłońmi 10 minut. Ciasto jest gotowe, gdy jest gładkie, elastyczne i po naciśnięciu palcem powoli wraca do kształtu.
  4. Owiń ciasto folią i zostaw na 30 minut w temperaturze pokojowej, żeby gluten odpoczął. Po tym czasie ciasto będzie wyraźnie miększe i łatwiej się rozwałkuje. Nie wkładaj go do lodówki, bo zimne ciasto pęka przy zwijaniu.
  5. Podziel ciasto na 4 części; trzy z nich trzymaj pod folią, żeby nie obsychały. Rozwałkuj pierwszą na blacie oprószonym semoliną na płat grubości około 2 mm albo przepuść przez maszynkę do makaronu do średniej grubości. Pokrój płat na paski szerokości 1,5 cm i długości 10–12 cm.
  6. Połóż cienki patyczek o średnicy 2–3 mm wzdłuż krawędzi paska i zwiń ciasto wokół niego, tocząc go dłonią po blacie z lekkim naciskiem, aż brzegi zachodzą na siebie i się skleją. Zsuń rurkę z patyczka jednym ruchem i połóż na tacy oprószonej semoliną. Dobrze zwinięty makaron ma równy otwór na całej długości i nie rozwija się po zsunięciu.
  7. Zostaw gotowy makaron na tacy na 20–30 minut, żeby lekko przesechł z wierzchu i nie skleił się w garnku. Wyjmij mięso z ragù na talerz i trzymaj je w cieple; część możesz oddzielić od kości i wrzucić z powrotem do sosu.
  8. Zagotuj 4 l wody z 40 g soli i wrzuć makaron. Gotuj 5–7 minut od ponownego zawrzenia, aż rurki wypłyną, a przegryziona sztuka nie będzie miała twardego, białego środka. Odcedź łyżką cedzakową, zostawiając szklankę wody z gotowania.
  9. Przełóż makaron do szerokiego rondla z 2–3 chochlami ragù i podgrzewaj 1–2 minuty, potrząsając naczyniem i dolewając odrobinę wody z gotowania, aż sos oblepi każdą rurkę. Nałóż na talerze, posyp obficie pecorino i skrop łyżką surowej oliwy. Mięso z ragù podaj osobno jako drugie danie.
Łyżka oliwy w cieście sprawia, że pasek makaronu owija się wokół patyczka gładko, bez pęknięć.

Jaka oliwa

W cieście oliwa nie ma dominować smakiem, tylko zmienić strukturę. Łyżka oliwy na 400 g mąki otacza cząsteczki skrobi i glutenu cienką warstwą tłuszczu, przez co ciasto staje się gładsze, mniej lepkie i nie pęka przy owijaniu wokół patyczka. Wystarczy tu oliwa średnio owocowa, bez silnej goryczki, bo w małej ilości i tak da tylko delikatny posmak.

Do ragù oliwa pełni rolę tłuszczu do obsmażenia mięsa i bazy sosu, w której przez dwie godziny duszą się jagnięcina, cebula, rozmaryn i pomidory. Najlepsza jest oliwa z Abruzji, a w przypadku dania z Teramo naturalnym wyborem jest Pretuziano delle Colline Teramane DOP, oznaczenie obejmujące wzgórza tej prowincji. Kupaże z tych stron opierają się zwykle na Leccino, Frantoio i rodzimej odmianie Dritta, dając oliwy średnio owocowe, z nutą trawy, karczocha i lekką pikantnością, która dobrze współgra z jagnięciną.

Do skropienia gotowego makaronu wybierz oliwę z ostatniego zbioru, możliwie świeżą. Jej zielony aromat i pieprzny finisz przełamują tłustość ragù i słoność pecorino. Jeśli robisz to danie zimą, możesz sięgnąć po olio nuovo, które w Abruzji pojawia się od listopada.

Na co uważać

Za suche ciasto. Ciasto z dużym udziałem semoliny łatwo przesuszyć, a wtedy paski pękają przy zwijaniu i rurki się rozklejają. Dolewaj wodę po łyżce, aż ciasto będzie gładkie i lekko wilgotne w dotyku. Trzymaj nieużywane części zawsze pod folią.

Za gruby płat. Ciasto grubsze niż 2–2,5 mm tworzy po zwinięciu rurki o podwójnej grubości ścianki, które gotują się nierówno i pozostają twarde w środku. Lepiej rozwałkować płat cieńszy i zrobić więcej sztuk.

Patyczek przyklejający się do ciasta. Jeśli makaron nie chce zsunąć się z patyczka, ciasto jest za wilgotne albo patyczek nieoprószony. Przed każdym zwinięciem obtocz go w semolinie i zsuwaj rurkę od razu, póki ciasto nie zdążyło się do niego przykleić.

Mięso pokrojone za drobno. Jagnięcina w małych kawałkach szybko wysycha i rozpada się na włókna. W tradycyjnym ragù z Abruzji mięso duszy się w dużych kawałkach z kością, która oddaje sosowi smak i żelatynę, a potem podaje się je osobno.

Warianty

W wielu domach w Teramo zamiast samej jagnięciny robi się ragù mieszane, z kawałkami wieprzowiny, cielęciny i jagnięciny, czasem z dodatkiem kiełbasy. Inną popularną wersją jest sos z baraniny, intensywniejszy w smaku, duszony nawet trzy godziny. W okresie wiosennym makaron podaje się też z prostym sosem pomidorowym z bazylią i ricottą albo z sosem z grzybów.

Część gospodyń robi ciasto bez jajek, tylko z semoliny, wody i oliwy, zwłaszcza w piątki i w czasie postu. Taki makaron jest twardszy, bardziej zwarty i lepiej trzyma kształt, ale wymaga więcej siły przy zagniataniu. Inni zamiast pasków formują z ciasta wałeczki grubości ołówka, kroją je na kawałki długości 4–5 cm i wciskają w nie patyczek, tocząc dłonią, jak przy kalabryjskich makaronach na drucie.

Do stołu

Maccheroni con lu ceppe podaje się na gorąco jako pierwsze danie, obficie posypane pecorino, a mięso z ragù jako drugie, z prostą sałatą lub warzywami duszonymi na oliwie. Na dłuższy niedzielny obiad dobrym wstępem będą pallotte cacio e ova, kulki z sera i jajek w pomidorach z tej samej kuchni.

Do jagnięcego ragù najlepiej pasuje czerwone Montepulciano d’Abruzzo, a w Teramo jego wersja Colline Teramane z własnym oznaczeniem DOCG, podawane w temperaturze 16–18°C. Jego taniny i owocowość dobrze równoważą tłuszcz jagnięciny i ostrość pecorino.

Surowy makaron możesz przygotować dzień wcześniej i zostawić do wyschnięcia na tacy w suchym miejscu, przykryty ściereczką. Można go też zamrozić na tacy, a potem przesypać do woreczka i przechowywać do miesiąca; gotuje się go wtedy prosto z zamrażarki o 1–2 minuty dłużej. Ragù smakuje jeszcze lepiej następnego dnia i można je trzymać w lodówce do 3 dni.

Pytania i odpowiedzi

Czym są maccheroni con lu ceppe?

Maccheroni con lu ceppe to ręcznie zwijany makaron z prowincji Teramo w Abruzji, robiony z ciasta jajecznego z dodatkiem oliwy. Paski ciasta nawija się na cienki patyczek, zwany w dialekcie „lu ceppe”, i zsuwa jako długie rurki. Podaje się je zwykle z ragù z jagnięciny i pecorino.

Czym zastąpić patyczek do makaronu?

Patyczek do maccheroni con lu ceppe można zastąpić cienkim drutem do robienia na drutach, metalowym szpikulcem do szaszłyków albo patyczkiem bambusowym o średnicy 2–3 mm. Ważne, żeby był gładki i prosty na całej długości. Przed zwijaniem warto obtoczyć go w semolinie.

Dlaczego do ciasta na makaron dodaje się oliwę?

Oliwa sprawia, że ciasto na makaron jest bardziej elastyczne, gładkie i mniej lepkie, dzięki czemu łatwiej je zwijać bez pęknięć. W małej ilości, około łyżki na 400 g mąki, nie zmienia wyraźnie smaku. Najlepiej użyć średnio owocowej oliwy extra vergine.

Jak długo gotować domowy makaron zwijany na patyczku?

Świeży makaron zwijany na patyczku gotuje się 5–7 minut od ponownego zawrzenia wody. Jest gotowy, gdy rurki wypłyną na powierzchnię, a przegryziona sztuka nie ma twardego, białego środka. Makaron mrożony gotuje się o 1–2 minuty dłużej.

Jaki sos do maccheroni con lu ceppe?

Najbardziej tradycyjny sos do maccheroni con lu ceppe to ragù z jagnięciny duszonej w dużych kawałkach z pomidorami, białym winem i rozmarynem. W Teramo popularne jest też ragù mieszane z wieprzowiny, cielęciny i jagnięciny. Danie zawsze posypuje się pecorino.

Czy maccheroni con lu ceppe można przygotować wcześniej?

Tak, surowy makaron można zrobić dzień wcześniej i zostawić do wyschnięcia na tacy oprószonej semoliną albo zamrozić do miesiąca. Ragù również można ugotować z wyprzedzeniem, bo następnego dnia smakuje jeszcze lepiej. Przed podaniem wystarczy ugotować makaron i podgrzać sos.

Redakcja Oliwa Włoska
Piszemy o oliwie z Włoch: o regionach, odmianach, oznaczeniach pochodzenia, kuchni i tłoczniach. Każdy tekst opiera się na sprawdzonych faktach i praktyce.

Z tego samego regionu