Magazyn o oliwie z Italii
Kuchnia

Pipi e patati: kalabryjska papryka z ziemniakami smażona w oliwie

Pipi e patati, papryka z ziemniakami obecna w każdym kalabryjskim domu: ile oliwy, w jakiej kolejności smażyć i jak zrobić z nich panino na wynos

Pipi e patati: ilustracja

Pipi e patati to kalabryjska papryka z ziemniakami: kawałki ziemniaków i paski słodkiej papryki smażone z czerwoną cebulą w obfitej oliwie extra vergine, aż ziemniaki się zarumienią, a papryka zmięknie i zacznie się karmelizować. „Pipi” to w dialekcie papryka, „patati” ziemniaki. Danie przygotowuje się w niemal każdym domu w regionie, od wybrzeża po góry, latem i wczesną jesienią, gdy papryka jest najtańsza i najsłodsza.

Pipi e patati je się na ciepło jako dodatek, w temperaturze pokojowej jako przekąskę, a przede wszystkim w kanapce: kromka chleba z papryką i ziemniakami to klasyczny kalabryjski prowiant do pracy w polu, na plażę i na wycieczkę. Przepis poniżej smaży ziemniaki i paprykę po kolei, w tej samej oliwie, żeby każdy składnik zachował swoją strukturę.

Przygotowanie20 min
Razem1 godz.
Trudnośćłatwy
Porcje4
Oliwaśrednio owocowa kalabryjska, np. Carolea lub Ottobratica

W skrócie

  • Region: cała Kalabria, danie domowe znane od prowincji Cosenza po Reggio Calabria.
  • Główne składniki: ziemniaki, słodka papryka czerwona i żółta, czerwona cebula z Tropei, oliwa extra vergine, sól.
  • Rola oliwy: płytkie smażenie w 160–175°C; oliwa, która zostaje na patelni, staje się sosem do maczania chleba.
  • Najlepsza oliwa: średnio owocowa kalabryjska z odmiany Carolea albo łagodniejsza Ottobratica.
  • Czas przygotowania: 20 minut krojenia i około 40 minut smażenia.
  • Poziom trudności: łatwy.
Spis treści
  1. Skąd się wzięło
  2. Papryka do smażenia
  3. Składniki
  4. Przygotowanie
  5. Panino z pipi e patati
  6. Jaka oliwa
  7. Na co uważać
  8. Warianty
  9. Do stołu
  10. Pytania i odpowiedzi

Skąd się wzięło

Papryka przypłynęła do Europy z Ameryk w XVI wieku, a na południu Włoch, w ciepłym i suchym klimacie, przyjęła się szybko i na dobre. W Kalabrii stała się warzywem codziennym: ostrą suszy się na sznurach i miele, słodką smaży, nadziewa i konserwuje w oliwie. Ziemniak dołączył później, ale gdy już się upowszechnił, połączenie obu warzyw na jednej patelni było naturalne, bo oba rosły w każdym przydomowym ogrodzie.

Pipi e patati nie mają jednego miejsca pochodzenia ani autora. To danie ludowe w najprostszym sensie: potrzeba do niego warzyw z ogrodu, oliwy z rodzinnego gaju i patelni. W rodzinach chłopskich przygotowywano je rano, zawijano w chleb i zabierano na cały dzień do pracy przy żniwach, winobraniu albo zbiorze oliwek. Oliwa wsiąkała w chleb, a kanapka nie wysychała przez wiele godzin.

Zwyczaj przetrwał zmianę stylu życia. Kanapka z papryką i ziemniakami towarzyszy Kalabryjczykom w Poniedziałek Wielkanocny, na plaży w sierpniu i w podróży pociągiem na północ. Wielu emigrantów z regionu wspomina ją jako smak domu, a w kalabryjskich barach i rosticceriach można kupić ją na wynos, zawiniętą w papier.

Danie jest tak powszechne, że każda rodzina robi je inaczej. Jedni smażą wszystko razem pod przykryciem, inni po kolei. Jedni dodają czosnek, inni cebulę, jeszcze inni pomidory na ostatnie minuty. Opisany niżej sposób łączy najczęstsze elementy i daje wynik, w którym ziemniaki są chrupiące, a papryka miękka, ale nie rozgotowana.

Papryka do smażenia

W Kalabrii do pipi e patati używa się słodkiej papryki o cienkich ściankach, często podłużnej, w kształcie rogu. Taka papryka smaży się szybko, skórka marszczy się i przypieka w kilka minut, a miąższ słodnieje. W Polsce najbliżej jej do podłużnych papryk typu ramiro albo cienkościennych papryk czerwonych i żółtych. Gruba, mięsista papryka sałatkowa też się nada, ale potrzebuje dłuższego smażenia i puszcza więcej wody.

Zielona papryka jest niedojrzała i ma gorzkawy, trawiasty smak. W Kalabrii używa się jej czasem dla kontrastu, ale zawsze w mniejszości. Papryki się nie obiera: przypieczona w oliwie skórka daje lekko dymny smak, a jej ewentualne odstawanie nikomu nie przeszkadza.

Składniki

Na 4 porcje:

  • 700 g ziemniaków o zwartym miąższu
  • 600 g słodkiej papryki (2 czerwone i 1 żółta albo 4 podłużne papryki typu ramiro)
  • 1 duża czerwona cebula (około 180 g), najlepiej z Tropei
  • 150 ml oliwy extra vergine
  • 1 łyżeczka soli (około 6 g)
  • 1 suszona papryczka chili (opcjonalnie)
  • 1 ząbek czosnku (opcjonalnie)

Przygotowanie

  1. Obierz ziemniaki i pokrój je w nieregularne kawałki wielkości 2–2,5 cm. Opłucz je pod zimną wodą, żeby usunąć nadmiar skrobi, i bardzo dokładnie osusz ściereczką. Ziemniaki są gotowe do smażenia, gdy nie lśnią już od wody.
  2. Umyj paprykę, usuń gniazda nasienne i białe błony, a miąższ pokrój w paski szerokości 1,5–2 cm. Osusz je, bo krople wody w gorącej oliwie pryskają i obniżają jej temperaturę. Cebulę pokrój w grube piórka, około 5 mm.
  3. Wlej 150 ml oliwy na patelnię o średnicy 30 cm z wysokim brzegiem i rozgrzewaj na średnio-wysokim ogniu przez 3–4 minuty, do około 170°C. Oliwa jest gotowa, gdy wrzucony kawałek ziemniaka natychmiast otacza się wianuszkiem drobnych bąbelków. Oliwa nie może dymić.
  4. Wyłóż ziemniaki na patelnię jedną warstwą i smaż 12–15 minut, obracając je co 3–4 minuty. Są gotowe, gdy mają złotą skórkę ze wszystkich stron, a nóż wchodzi do środka z lekkim oporem. Wyjmij je łyżką cedzakową na talerz, zostawiając oliwę na patelni.
  5. Zmniejsz ogień do średniego (około 160°C) i wrzuć do tej samej oliwy paski papryki. Smaż 10–12 minut, mieszając co 2 minuty. Papryka jest gotowa, gdy skórka się marszczy i w kilku miejscach przypieka, a paski są miękkie, ale trzymają kształt.
  6. Dodaj cebulę, pokruszoną papryczkę i ewentualnie rozgnieciony ząbek czosnku. Smaż 5–6 minut, mieszając. Cebula jest gotowa, gdy jest szklista, a jej brzegi zaczynają się złocić; czosnek wyjmij, zanim zbrązowieje.
  7. Przełóż ziemniaki z powrotem na patelnię, posól całość i delikatnie wymieszaj szeroką łopatką, nie rozgniatając ziemniaków. Przykryj patelnię i trzymaj ją 3 minuty na małym ogniu, żeby smaki się połączyły. Pod pokrywką ziemniaki wchłaniają część soku z papryki.
  8. Zdejmij pokrywkę i smaż jeszcze 2–3 minuty na średnim ogniu, żeby odparować wilgoć. Spróbuj i dosól, jeśli trzeba. Danie jest gotowe, gdy na dnie patelni zostaje czerwonawa, klarowna oliwa, a nie wodnisty sok.
  9. Zdejmij patelnię z ognia i odstaw na 5 minut przed podaniem. W tym czasie papryka oddaje jeszcze trochę soku, który łączy się z oliwą w sos. Podawaj ciepłe albo zostaw do ostygnięcia, jeśli robisz kanapki.
Oliwa, która zostaje na dnie patelni, zabarwiona papryką, jest tu tak samo ważna jak warzywa: zbiera się ją chlebem.

Panino z pipi e patati

Kanapka z papryką i ziemniakami to druga natura tego dania i w wielu domach jedyny powód, dla którego się je smaży. Potrzebny jest chleb o zwartym miąższu i twardej skórce, który nie rozmięknie od oliwy: kalabryjski chleb domowy, bochenek z pszenicy durum albo dobra bułka typu ciabatta. Przekrój chleb wzdłuż, skrop miąższ obu połówek oliwą z patelni i wyłóż grubą warstwę letnich warzyw.

Kanapkę zawija się ciasno w papier śniadaniowy albo w czystą ściereczkę i zostawia na co najmniej pół godziny. W tym czasie oliwa i sok z papryki wsiąkają w miąższ, a kanapka staje się zwarta i łatwa do jedzenia w ręku. Tak przygotowana wytrzymuje bez lodówki 5–6 godzin, jeśli nie stoi w pełnym słońcu.

Jaka oliwa

Pipi e patati smaży się wyłącznie na oliwie extra vergine, a jej ilość, 150 ml na 4 porcje, może zaskoczyć tylko kogoś spoza południa Włoch. Oliwa robi tu dwie rzeczy: smaży ziemniaki i paprykę w temperaturze 160–175°C, a potem zostaje na patelni jako aromatyczny tłuszcz, nasycony słodyczą papryki i cebuli. Tę oliwę zbiera się chlebem albo wylewa na kanapkę, więc musi smakować dobrze.

Najlepiej sprawdza się oliwa średnio owocowa, o umiarkowanej goryczce, która nie zdominuje słodkiej papryki. W Kalabrii to zwykle oliwa z odmiany Carolea, z nutą migdała i karczocha, albo z łagodniejszej odmiany Ottobratica, która ma więcej słodyczy i mniej pieprzu. Oliwy z Carolei z okolic Lamezia Terme sprzedawane są także pod oznaczeniem Lametia DOP.

Kalabryjskie rodziny kupują oliwę na cały rok w pięcio- i dziesięciolitrowych kanistrach prosto z tłoczni, o czym piszemy w tekście o oliwie w kanistrach. Przy daniu, które wymaga 150 ml oliwy, to najrozsądniejszy sposób, bo pozwala smażyć na dobrej oliwie extra vergine bez liczenia każdej łyżki. Oliwa po smażeniu nadaje się do ponownego użycia raz, jeśli nie była przegrzana, ale najlepiej zużyć ją od razu jako sos. Przewodnik Oliwa z Kalabrii opisuje odmiany i oznaczenia regionu.

Na co uważać

Wszystko naraz na zimnej patelni. Ziemniaki, papryka i cebula wrzucone razem do nierozgrzanej oliwy puszczają wodę i duszą się zamiast smażyć. Wychodzi miękka, jednolita masa bez chrupkości. Rozgrzej oliwę i smaż składniki po kolei.

Mokre warzywa. Woda na ziemniakach i papryce gwałtownie obniża temperaturę oliwy i powoduje pryskanie. Osuszaj warzywa ściereczką, zwłaszcza ziemniaki po opłukaniu. To zajmuje minutę, a robi dużą różnicę.

Za wcześnie dodana sól. Sól wyciąga wodę z papryki, która zaczyna się dusić we własnym soku. Sól dodawaj dopiero po połączeniu składników, na ostatnie minuty smażenia.

Przegrzana oliwa. Smażenie w dymiącej oliwie niszczy jej aromat i daje gorzki, przypalony smak. Utrzymuj ogień na średnim poziomie, a jeśli oliwa zaczyna dymić, zdejmij patelnię na chwilę z palnika.

Tylko zielona papryka. Zielona papryka ma gorzkawy smak i nie karmelizuje się tak jak dojrzała. Jeśli chcesz ją dodać, niech stanowi najwyżej jedną trzecią całej papryki.

Warianty

Najpopularniejszy wariant to pipi, patati e ova, czyli papryka z ziemniakami i jajkami: na koniec smażenia wbija się 3–4 roztrzepane jajka i miesza, aż się zetną. Bogatsza wersja to patati, pipi e sozizzu z kawałkami kalabryjskiej kiełbasy, a uboższa, bez papryki, to patate ’mpacchiuse. W sierpniu wiele rodzin dodaje kilka pomidorków koktajlowych na ostatnie 5 minut, co daje lekko kwaskowy sos.

Z bakłażanem i cukinią danie zbliża się do potrawy ciambotta lucana, duszonej mieszanki warzyw z sąsiedniej Bazylikaty. Inny charakter ma peperonata, w której papryka dusi się z pomidorami i octem. Kto lubi ostrość, może zamiast suszonej papryczki dodać łyżeczkę ostrej pasty z chili albo skropić gotowe danie oliwą z papryczkami.

Do stołu

Pipi e patati podawaj ciepłe jako dodatek do grillowanego mięsa, kiełbasy albo ryby, albo jako samodzielne danie z chlebem. Wiele osób uważa, że najlepiej smakują po godzinie, w temperaturze pokojowej, kiedy papryka oddała sok, a ziemniaki go wchłonęły. Do picia pasuje schłodzone Cirò Rosato albo lekkie czerwone wino z Kalabrii, a w upalne dni zimne piwo.

Danie możesz przygotować kilka godzin wcześniej i trzymać przykryte w chłodnym miejscu. W lodówce przechowuj je do 2 dni, w szczelnym pojemniku. Odgrzewaj na patelni na średnim ogniu przez 5 minut, bez dodawania oliwy, bo ta, która jest w daniu, wystarczy. Na kanapkę możesz użyć warzyw prosto z lodówki, ale wyjmij je 20 minut wcześniej, żeby oliwa zdążyła się upłynnić.

Pytania i odpowiedzi

Co to są pipi e patati?

Pipi e patati to kalabryjskie danie z papryki i ziemniaków smażonych z cebulą w obfitej oliwie extra vergine. Nazwa w dialekcie znaczy po prostu „papryka i ziemniaki”. Podaje się je jako dodatek, przekąskę albo w kanapce.

Czy paprykę do pipi e patati trzeba obierać?

Nie, papryki się nie obiera. Przypieczona w oliwie skórka daje lekko dymny smak, a odstające kawałki nie przeszkadzają w jedzeniu. Wystarczy usunąć gniazda nasienne i białe błony.

Jaką paprykę wybrać do pipi e patati?

Najlepsza jest słodka papryka o cienkich ściankach, czerwona i żółta, najlepiej podłużna. Smaży się szybko i dobrze karmelizuje. Zielona papryka jest gorzkawa i może stanowić najwyżej jedną trzecią całości.

Ile oliwy potrzeba do smażenia papryki z ziemniakami?

Na 4 porcje, czyli około 1,3 kg warzyw, potrzeba około 150 ml oliwy extra vergine. To dużo, ale oliwa zostaje na patelni jako sos, który zbiera się chlebem. Przy mniejszej ilości warzywa przywierają i przypalają się.

Czy pipi e patati je się na ciepło czy na zimno?

Pipi e patati je się zarówno na ciepło, jak i w temperaturze pokojowej. Na ciepło podaje się je jako dodatek do mięsa, a w temperaturze pokojowej w kanapce albo jako przekąskę. Nie podaje się ich prosto z lodówki, bo zimna oliwa gęstnieje.

Czym różnią się pipi e patati od peperonaty?

Pipi e patati to papryka i ziemniaki smażone w oliwie bez pomidorów, z wyraźnie przypieczonymi brzegami. Peperonata to papryka duszona z cebulą i pomidorami, często z odrobiną octu, bez ziemniaków. Pierwsze danie jest kalabryjskie, drugie znane w całych Włoszech.

Jak przygotować kanapkę z pipi e patati?

Przekrój chleb o zwartym miąższu, skrop go oliwą z patelni i wyłóż grubą warstwę letnich warzyw. Zawiń kanapkę ciasno w papier i odstaw na co najmniej 30 minut, żeby oliwa wsiąkła w chleb. Tak przygotowana wytrzymuje bez lodówki kilka godzin.

Redakcja Oliwa Włoska
Piszemy o oliwie z Włoch: o regionach, odmianach, oznaczeniach pochodzenia, kuchni i tłoczniach. Każdy tekst opiera się na sprawdzonych faktach i praktyce.

Z tego samego regionu