Magazyn o oliwie z Italii
DOP i IGP

Lametia DOP: oliwa z Carolei znad Zatoki Świętej Eufemii

Lametia DOP to oliwa z dziewięciu gmin wokół Lamezia Terme, w co najmniej 90% z odmiany Carolea, o łagodnym owocu i polifenolach powyżej 170 mg/kg

Lametia DOP: ilustracja

Lametia DOP to Chroniona Nazwa Pochodzenia (ChNP) dla oliwy extra vergine z dziewięciu gmin wokół Lamezia Terme w środkowej Kalabrii, zarejestrowana w Unii Europejskiej w 1999 roku. Co najmniej 90% oliwek musi pochodzić z odmiany Carolea, więc Lametia jest w praktyce oliwą niemal jednoodmianową, o łagodnej owocowości z nutą trawy i migdała.

Strefa leży w najwęższym miejscu Półwyspu Apenińskiego, gdzie od Zatoki Świętej Eufemii nad Morzem Tyrreńskim do Zatoki Squillace nad Morzem Jońskim jest zaledwie około 30 km. Ciepłe powietrze znad Tyrrenu, osłonięte od północy górami, i żyzna równina nadbrzeżna tworzą jedno z najlepszych w Kalabrii miejsc do uprawy Carolei.

Oznaczenie
Lametia DOP
Typ
Denominazione di Origine Protetta, po polsku Chroniona Nazwa Pochodzenia (ChNP)
Region
Kalabria
Obszar
dziewięć gmin wokół Lamezia Terme w prowincji Catanzaro i na jej granicy z prowincją Vibo Valentia
Odmiany
Carolea (min. 90%), inne odmiany z gajów strefy do 10%
Rejestracja w UE
1999

W skrócie

  • Obszar: Lamezia Terme, Curinga, Maida, San Pietro a Maida, Gizzeria, Feroleto Antico, Pianopoli, Filadelfia i Francavilla Angitola.
  • Odmiana: Carolea co najmniej 90%, pozostałe odmiany obecne w gajach do 10%.
  • Zbiór: od początku przebarwiania owoców do 15 stycznia, prosto z drzewa.
  • Plony: do 13 000 kg oliwek z hektara w gajach specjalistycznych, wydajność oliwy do 20%.
  • Parametry: kwasowość do 0,5%, polifenole ponad 170 mg/kg, panel co najmniej 6,5 punktu.
  • Rejestracja: 1999 rok; konsorcjum ochrony działa od 2000 roku.
Spis treści
  1. Dziewięć gmin nad Zatoką Świętej Eufemii
  2. Carolea, czyli Nicastrese
  3. Zasady dyscyplinarza w jednej tabeli
  4. Kalendarz zbioru i praca tłoczni
  5. Nicastro, Sambiase i Sant’Eufemia
  6. Jak smakuje Lametia
  7. Etykieta i plomba gwarancyjna
  8. Konsorcjum i skala produkcji
  9. Lametia na kalabryjskim stole
  10. Pytania i odpowiedzi

Dziewięć gmin nad Zatoką Świętej Eufemii

Sercem strefy jest Piana di Sant’Eufemia, równina nad zatoką o tej samej nazwie, i otaczające ją wzgórza. Największym miastem jest Lamezia Terme, siedziba głównego lotniska Kalabrii, które dla wielu podróżnych jest pierwszym kontaktem z regionem. Na północy strefa obejmuje Gizzerię nad morzem oraz Feroleto Antico i Pianopoli na wzgórzach u stóp gór.

Na południe od Lamezii leżą Maida i San Pietro a Maida na wzgórzach nad równiną oraz Curinga, schodząca od pagórków aż do morza. Dwie ostatnie gminy, Filadelfia i Francavilla Angitola, należą administracyjnie do prowincji Vibo Valentia, ale krajobrazowo i historycznie są częścią tej samej, lamezyjskiej strefy oliwnej. Łącznie gaje oliwne zajmują w tych gminach kilkanaście tysięcy hektarów.

Klimat jest śródziemnomorski: łagodne, wilgotne zimy i gorące, suche lata, z wyraźnym wpływem morza na równinie. Gleby równiny są głębokie i żyzne, na wzgórzach płytsze i bardziej kamieniste. Nie przypadkiem właśnie tu Carolea osiąga duże, regularne plony.

Carolea, czyli Nicastrese

Carolea to najważniejsza odmiana środkowej Kalabrii, uprawiana we wszystkich pięciu prowincjach regionu, ale najliczniej w prowincji Catanzaro. W okolicach Lamezii od dawna nazywa się ją Nicastrese, od Nicastro, jednego z trzech miast, z których powstała Lamezia Terme. W innych częściach regionu znana jest jako Cumugnana, Catanzarese, Olivona albo po prostu Calabrese.

Drzewo ma średnią siłę wzrostu i wzniesiony pokrój, kwitnie wcześnie, a owoce dojrzewają późno. Odmiana dobrze znosi chłody jak na południowe warunki. Owoce są duże, eliptyczne i lekko asymetryczne, ważą zwykle 4–8 g, dlatego Carolea ma podwójne przeznaczenie: na oliwę i na oliwki stołowe.

Oliwa z Carolei ma owocowość średnią lub średnio intensywną, wyczuwalną zarówno w nosie, jak i w ustach, oraz zrównoważoną gorycz i ostrość. W tle pojawiają się nuty ziół, świeżego migdała, karczocha i pomidora. Ponieważ Lametia dopuszcza tylko 10% innych odmian, to właśnie te cechy decydują o charakterze oznaczenia. O tym, czym różni się kupaż od oliwy jednoodmianowej, piszemy w tekście kupaż czy monovarietale.

Lametia to niemal oliwa jednoodmianowa: dziewięć na dziesięć oliwek w butelce to Carolea.

Zasady dyscyplinarza w jednej tabeli

Dyscyplinarz Lametia jest krótki i konkretny. Oprócz składu odmianowego reguluje plony, termin zbioru, parametry chemiczne i oznakowanie.

Parametr Wymóg dyscyplinarza Lametia DOP
Obszar dziewięć gmin wokół Lamezia Terme
Odmiany Carolea min. 90%, inne do 10%
Termin zbioru od początku przebarwiania do 15 stycznia
Sposób zbioru z drzewa, ręcznie lub mechanicznie
Plon oliwek do 13 000 kg/ha w gajach specjalistycznych
Wydajność oliwy do 20%
Kwasowość do 0,5%
Liczba nadtlenkowa poniżej 14 meq O2/kg
K232 / K270 do 2,0 / do 0,20
Polifenole ogółem ponad 170 mg/kg
Ocena panelu co najmniej 6,5 punktu
Barwa od zielonej do słomkowożółtej
Aromat i smak lekko owocowy aromat, delikatnie owocowy smak
Opakowanie szkło lub blacha ocynowana, do 5 l

Próg polifenoli powyżej 170 mg/kg wymusza zbiór w odpowiednim momencie, zanim owoce w pełni dojrzeją, i szybkie tłoczenie. Wśród kalabryjskich DOP wyżej ustawia go tylko Bruzio, z progiem 200 mg/kg.

Kalendarz zbioru i praca tłoczni

Zbiór może się zacząć wraz z pierwszymi oznakami przebarwiania owoców i musi się skończyć do 15 stycznia. Tradycyjnie oliwki z Carolei zbierano w listopadzie i grudniu, ręcznie lub przy pomocy prostych narzędzi. W cieplejszych sezonach coraz częściej zaczyna się już w połowie października, by zachować w oliwie więcej świeżości i polifenoli.

W gajach strefy pracuje się zarówno ręcznie, jak i z wstrząsaczami pni i siatkami rozkładanymi pod drzewami. Oliwki trafiają do tłoczni pracujących w systemie ciągłym, a producenci zrzeszeni w konsorcjum deklarują ekstrakcję na zimno, w temperaturze poniżej 27°C. Konsorcjum zaleca zużycie oliwy w ciągu około 18 miesięcy od tłoczenia, przy przechowywaniu w chłodnym, suchym miejscu bez dostępu światła.

Nicastro, Sambiase i Sant’Eufemia

Uprawa oliwek na równinie sięga czasów greckiej kolonizacji, która od VIII wieku p.n.e. objęła wybrzeża Kalabrii. W średniowieczu centrami gospodarczymi okolicy były trzy miasta: Nicastro na wzgórzach, Sambiase i Sant’Eufemia Lamezia bliżej morza. Wokół nich rozwijały się gaje oliwne, a oliwa była jednym z głównych towarów wymiany.

W 1968 roku trzy miasta połączono w jedną gminę, Lamezia Terme, której nazwa nawiązuje do starożytnej nazwy okolicy i do źródeł termalnych. Nazwa oznaczenia, Lametia, pochodzi od tego samego, starożytnego określenia terenu. Pobliska Maida dała nazwę bitwie z 1806 roku między wojskami brytyjskimi i francuskimi, upamiętnionej w nazwie londyńskiej dzielnicy Maida Vale.

Po drugiej wojnie światowej mechanizacja i specjalizacja gospodarstw uczyniły oliwkę jedną z głównych upraw strefy, a od lat sześćdziesiątych nowoczesne metody uprawy wyraźnie zwiększyły plony. Chroniona nazwa pochodzenia, przyznana w 1999 roku, miała z tego wzrostu ilości zrobić wzrost jakości.

Jak smakuje Lametia

Dyscyplinarz opisuje oliwę Lametia jako lekko owocową w aromacie i delikatnie owocową w smaku. Barwa jest od intensywnie zielonej w oliwach z wczesnego zbioru do słomkowożółtej w tych z grudnia. W nosie dominują świeżo skoszona trawa i migdał, w ustach wyraźna nuta oliwki, z gorzką i pikantną nutą na średnim poziomie, harmonijną i długą.

To oliwa zrównoważona, bez ekstremów. Nie ma ostrości oliw z Moraiolo ani Coratiny, ale też nie jest płaska. Jeśli chcesz nauczyć się rozpoznawać owocowość, gorycz i ostrość, dobrym ćwiczeniem jest porównanie Lametii z mocniejszą oliwą z Apulii; metodę opisujemy w tekście jak degustować oliwę.

Etykieta i plomba gwarancyjna

Etykieta musi zawierać nazwę Lametia z dopiskiem DOP, unijny symbol ChNP i rok zbioru, a każde opakowanie ma plombę z niepowtarzalnym kodem, która pozwala prześledzić partię oliwy aż do gaju.

Konsorcjum prowadzi też wspólną markę, pod którą część producentów sprzedaje oliwę; jej grafika nawiązuje do Wielkiej Grecji. Oliwa jest dostępna w wersji konwencjonalnej i ekologicznej, zwykle w butelkach 250 i 500 ml oraz w puszkach 5 l.

Konsorcjum i skala produkcji

Konsorcjum ochrony oliwy Lametia DOP powstało w 2000 roku, a w 2011 roku uzyskało uznanie włoskiego ministerstwa rolnictwa. Ma siedzibę w Lamezia Terme i zrzesza ponad dwudziestu producentów, tłocznie i rozlewnie. Certyfikację prowadzi niezależna jednostka kontrolna zatwierdzona przez ministerstwo.

Skala oznaczenia jest niewielka. W 2020 roku do systemu DOP zgłoszonych było około 580 ha gajów, czyli 1,4% powierzchni oliwnej prowincji Catanzaro. Ilość certyfikowanej oliwy spadła z około 68 tys. kg w 2001 roku do około 31 tys. kg w 2019 roku i poniżej 10 tys. kg w latach 2021–2023. Większość oliwy ze strefy trafia do sprzedaży jako Olio di Calabria IGP albo bez oznaczenia.

Lametia jest jedną z trzech kalabryjskich DOP, obok Bruzio z prowincji Cosenza i Alto Crotonese z prowincji Crotone. Porównanie wszystkich trzech oznaczeń i regionalnej IGP znajdziesz w przewodniku oliwa z Kalabrii.

Lametia na kalabryjskim stole

Łagodna, migdałowa oliwa z Carolei dobrze pasuje do zup i dań jarskich. Licurdia, zupa z czerwonej cebuli z Tropei i warzyw podawana na grzance, potrzebuje oliwy, która podkreśli słodycz cebuli, a nie przykryje jej goryczą. Lametia sprawdza się tu lepiej niż mocniejsze oliwy z południa regionu.

Do stocco di Mammola, sztokfisza duszonego z ziemniakami, pomidorami i oliwkami, oliwa Lametia nadaje się zarówno do duszenia, jak i do skropienia talerza. Z kolei w pasta ca’ muddica e alici anchois rozpuszcza się w oliwie, a prażona bułka chłonie jej smak, więc liczy się oliwa świeża, z wyraźną nutą trawy.

Vrasciuli, smażone kotleciki z bakłażana, smaży się w domach na zwykłej oliwie, ale Lametię warto mieć pod ręką do skropienia gotowych kotlecików i do sałatki z pomidorów, którą się je podaje. Butelka 0,5 l kosztuje we Włoszech zwykle od około 10 do 15 euro.

Pytania i odpowiedzi

Skąd pochodzi oliwa Lametia DOP?

Oliwa Lametia DOP pochodzi z dziewięciu gmin wokół Lamezia Terme w środkowej Kalabrii: Lamezii Terme, Curingi, Maidy, San Pietro a Maida, Gizzerii, Feroleto Antico, Pianopoli, Filadelfii i Francavilli Angitoli. Strefa leży nad Zatoką Świętej Eufemii nad Morzem Tyrreńskim. Nazwa jest chroniona w Unii Europejskiej od 1999 roku.

Z jakiej odmiany jest oliwa Lametia?

Oliwa Lametia DOP musi powstać w co najmniej 90% z odmiany Carolea. Pozostałe 10% mogą stanowić inne odmiany obecne w gajach strefy. Carolea jest najważniejszą odmianą środkowej Kalabrii, nazywaną w okolicy Nicastrese.

Jak smakuje oliwa Lametia DOP?

Lametia ma lekko owocowy aromat i delikatnie owocowy smak, z nutami świeżo skoszonej trawy i migdała. Gorycz i ostrość są na średnim poziomie, zrównoważone i długie. Barwa waha się od zielonej do słomkowożółtej.

Jaka jest kwasowość oliwy Lametia?

Kwasowość oliwy Lametia DOP nie może przekraczać 0,5%, podczas gdy ogólny limit dla oliwy extra vergine wynosi 0,8%. Oliwa musi też zawierać ponad 170 mg/kg polifenoli. Ocena panelu degustacyjnego musi wynosić co najmniej 6,5 punktu.

Kiedy zbiera się oliwki w strefie Lametia?

Zbiór zaczyna się wraz z przebarwianiem owoców, tradycyjnie w listopadzie, a coraz częściej już w połowie października. Dyscyplinarz wymaga zakończenia zbioru do 15 stycznia. Oliwki zrywa się z drzewa ręcznie lub mechanicznie.

Co oznacza nazwa Lametia?

Lametia to starożytne określenie okolicy dzisiejszej Lamezii Terme, równiny nad Zatoką Świętej Eufemii. To samo określenie dało nazwę miastu powstałemu w 1968 roku z połączenia Nicastro, Sambiase i Sant’Eufemii Lamezii. Oznaczenie DOP przejęło je jako nazwę strefy oliwnej.

Czym Lametia DOP różni się od Olio di Calabria IGP?

Lametia DOP obejmuje tylko dziewięć gmin i wymaga co najmniej 90% Carolei, a Olio di Calabria IGP cały region i osiem odmian w dowolnych proporcjach. IGP stawia wyższy próg polifenoli, 200 mg/kg, i wymaga tłoczenia w ciągu 24 godzin. Lametia jest więc bardziej lokalna, IGP bardziej rygorystyczna technologicznie.

Do czego używać oliwy Lametia?

Oliwa Lametia najlepiej pasuje do zup jarzynowych, ryb, warzyw z grilla i sałatek, w których mocna oliwa przykryłaby inne smaki. Sprawdza się też w kalabryjskich daniach z anchois i prażoną bułką. Do smażenia na głębokim tłuszczu wystarczy tańsza oliwa.

Redakcja Oliwa Włoska
Piszemy o oliwie z Włoch: o regionach, odmianach, oznaczeniach pochodzenia, kuchni i tłoczniach. Każdy tekst opiera się na sprawdzonych faktach i praktyce.

Z tego samego regionu