Magazyn o oliwie z Italii
Kuchnia

Pizza marinara: neapolitańska pizza z pomidorem, czosnkiem i oliwą

Pizza marinara to klasyka Neapolu: pomidor, czosnek, oregano i oliwa, bez sera. Przepis na ciasto, wypiek w domowym piekarniku i dobór oliwy z Kampanii

Pizza marinara: ilustracja

Pizza marinara to neapolitańska pizza bez sera, przykryta wyłącznie pomidorami, plasterkami czosnku, oregano i strużką oliwy extra vergine. Obok margherity jest jedną z dwóch klasycznych pizz, które Neapol uznaje za wzorcowe, i jedną z najstarszych pizz z pomidorem w ogóle.

Wbrew nazwie nie ma w niej owoców morza. Jest za to oliwa, która na marinarze gra rolę zarezerwowaną gdzie indziej dla mozzarelli: wiąże smaki, łagodzi kwasowość pomidora i daje wierzchowi połysk. Dlatego jej wybór ma tu większe znaczenie niż na jakiejkolwiek innej pizzy.

Przygotowanie40 min
Razem10 godz.
Trudnośćśredni
Porcje4
Oliwaśrednio owocowa z Kampanii, np. Colline Salernitane DOP lub Penisola Sorrentina DOP

W skrócie

  • Region: Kampania, Neapol; pizza objęta tradycją chronionej pizzy neapolitańskiej.
  • Główne składniki: ciasto z mąki pszennej typu 00, pomidory pelati, czosnek, suszone oregano, sól, oliwa extra vergine.
  • Rola oliwy: polanie surowej pizzy przed pieczeniem i opcjonalnie kilka kropli po wyjęciu z pieca; to jedyny tłuszcz na wierzchu.
  • Najlepsza oliwa: średnio owocowa z Kampanii, np. z oznaczeniem Colline Salernitane DOP, Penisola Sorrentina DOP lub Cilento DOP.
  • Czas przygotowania: 40 minut pracy, ok. 10 godzin łącznie z fermentacją ciasta.
  • Poziom trudności: średni, głównie ze względu na formowanie i wypiek w domu.
Spis treści
  1. Skąd się wzięło
  2. Pizzeria a domowy piekarnik
  3. Składniki
  4. Przygotowanie
  5. Jaka oliwa
  6. Na co uważać
  7. Warianty
  8. Do stołu
  9. Pytania i odpowiedzi

Skąd się wzięło

Pizza w Neapolu była przez wieki jedzeniem ulicy: płaskim plackiem z ciasta chlebowego, posmarowanym tym, co tanie, sprzedawanym na kawałki lub złożonym na czworo. Najprostsze wersje miały tylko czosnek, oliwę i sól, inne smalec, ser albo drobne rybki. Pomidor, przywieziony z Ameryki, trafił na pizzę dopiero wtedy, gdy na dobre zadomowił się w kuchni neapolitańskiej, czyli w XVIII wieku. Połączenie pomidora, czosnku, oregano i oliwy dało pizzę, którą nazwano marinara.

Skąd nazwa, nie wiadomo na pewno. Najczęściej powtarza się, że była to pizza marynarzy: składniki nie psuły się na łodziach, a żony rybaków piekły ją mężom wracającym z połowu. Brzmi to przekonująco, ale żaden dokument tego nie rozstrzyga i warto traktować tę historię jako tradycję, nie fakt. Pewne jest jedno: nazwa nie ma nic wspólnego z owocami morza, choć poza Włochami bywa tak rozumiana.

Margherita, z mozzarellą i bazylią, jest młodsza. Opowieść o tym, że w 1889 roku neapolitański pizzaiolo nazwał ją na cześć królowej Małgorzaty Sabaudzkiej, to jedna z najsłynniejszych legend kulinarnych Włoch, a historycy od dawna kwestionują jej szczegóły. Marinara obywała się bez takiej historii, bo była po prostu codziennym jedzeniem.

W 2010 roku Unia Europejska zarejestrowała Pizza Napoletana jako Gwarantowaną Tradycyjną Specjalność (STG), a zasady obejmują właśnie marinarę i margheritę. W 2017 roku UNESCO wpisało sztukę neapolitańskiego pizzaiolo na listę niematerialnego dziedzictwa ludzkości.

Pizzeria a domowy piekarnik

Klasyczna pizza neapolitańska piecze się w piecu opalanym drewnem, w temperaturze dochodzącej do ok. 485°C, przez 60–90 sekund. W tym czasie brzeg ciasta, cornicione, wyrasta i plamkami się przypieka, pomidor odparowuje, a czosnek mięknie, ale nie czernieje. Domowy piekarnik osiąga najwyżej 250–300°C, więc wypiek trwa kilka razy dłużej, a ciasto bardziej wysycha.

Parametr Piec neapolitański Domowy piekarnik
Temperatura ok. 430–485°C 250–300°C plus grill
Czas pieczenia 60–90 sekund 5–7 minut
Średnica pizzy do ok. 35 cm 28–30 cm
Brzeg (cornicione) 1–2 cm, wyrośnięty 1,5–2 cm
Kula ciasta ok. 200–250 g ok. 250 g

Różnicę zmniejsza kamień do pizzy albo stalowa płyta, nagrzewana co najmniej 45 minut, oraz włączenie grilla na ostatnią minutę. Ciasto o nieco niższej hydratacji (65%) i dłuższej fermentacji lepiej znosi dłuższe pieczenie.

Składniki

Na 4 porcje (4 pizze):

Na ciasto

  • 600 g mąki pszennej typu 00 do pizzy (ok. 12% białka)
  • 390 ml wody o temperaturze 20°C
  • 17 g soli
  • 2 g świeżych drożdży
  • 50 g semoli rimacinata do podsypywania

Na wierzch

  • 400 g pomidorów pelati, najlepiej San Marzano dell’Agro Sarnese-Nocerino DOP
  • 3 g soli do pomidorów
  • 4 ząbki czosnku
  • 2 łyżeczki suszonego oregano
  • 4 łyżki oliwy extra vergine (1 na pizzę)
  • 4 liście bazylii (opcjonalnie)

Przygotowanie

  1. Rozpuść drożdże w wodzie, dodaj ok. 60 g mąki i wymieszaj na gładką masę. Stopniowo dosypuj resztę mąki, a gdy ciasto zacznie się łączyć, dodaj sól. Wyrabiaj ręcznie 12–15 minut, aż będzie gładkie, elastyczne, przestanie się kleić do dłoni i osiągnie temperaturę 23–25°C.
  2. Przykryj ciasto miską i zostaw na 2 godziny w 20–22°C. Nie musi wyraźnie urosnąć; ma się rozluźnić i nabrać gładkości. Po tym czasie odciśnięty palec zostawia płytkie wgłębienie, które powoli się wyrównuje.
  3. Podziel ciasto na 4 kawałki po ok. 250 g i uformuj ciasne kule, podwijając brzegi pod spód, aż powierzchnia będzie napięta. Ułóż je w naoliwionym pojemniku, co najmniej 6 cm od siebie, i szczelnie przykryj.
  4. Zostaw kule na 6–8 godzin w 20–22°C (albo na 18–24 godziny w lodówce i 3 godziny w temperaturze pokojowej przed pieczeniem). Są gotowe, gdy podwoiły objętość, rozpłaszczyły się i na spodzie widać pęcherzyki.
  5. Pomidory zgnieć dłonią lub widelcem w misce, nie miksuj, bo zmiksowane jaśnieją i robią się gorzkawe od rozbitych pestek. Dopraw 3 g soli i odsącz na sitku przez 10 minut, żeby pozbyć się nadmiaru wody. Czosnek pokrój w plasterki grubości 2 mm.
  6. Na 45–60 minut przed pieczeniem nagrzej piekarnik do maksymalnej temperatury (250–300°C) z kamieniem lub stalową płytą na drugim poziomie od góry, ok. 10–12 cm pod grzałką. Płyta jest gotowa, gdy kropla wody odbija się od niej i znika w sekundę.
  7. Kulę połóż na blacie podsypanym semolą. Opuszkami palców rozpłaszczaj ją od środka na zewnątrz, zostawiając nietknięty brzeg szerokości 1,5 cm, a potem rozciągnij dłońmi do średnicy 28–30 cm. Nie używaj wałka, bo wyciska gaz z brzegu.
  8. Rozprowadź na środku 90–100 g pomidorów ruchem spiralnym grzbietem łyżki, nie zahaczając o brzeg. Rozłóż plasterki czosnku, posyp oregano i polej łyżką oliwy, prowadząc strużkę spiralą od środka. Oliwa powinna utworzyć cienkie, błyszczące nitki na pomidorze, a nie kałużę.
  9. Przenieś pizzę na płytę łopatą lub odwróconą blachą i piecz 4–5 minut. Potem włącz grill na pełną moc na 1–2 minuty. Pizza jest gotowa, gdy brzeg jest wyrośnięty i ma ciemne plamki, pomidor bulgocze i lekko zgęstniał, czosnek jest miękki i złocisty, a spód w kilku miejscach brązowy.
  10. Wyjmij pizzę, połóż na wierzchu liść bazylii, jeśli lubisz, i podawaj od razu. Pozostałe pizze piecz kolejno, odczekując 5 minut między nimi, żeby płyta odzyskała temperaturę.
Marinara nie ma sera, za którym można by schować słabą oliwę.

Jaka oliwa

Na marinarze oliwa nie ma partnera w postaci tłustego sera, więc jest dobrze wyczuwalna. Potrzebna jest oliwa średnio owocowa, z zapachem świeżej trawy lub liścia pomidora, z umiarkowaną goryczką. Zbyt intensywna, bardzo pikantna oliwa w połączeniu z surowym czosnkiem i kwasowością pomidora potrafi zdominować pizzę, a zbyt łagodna zniknie w piecu.

Kampania daje kilka dobrych wyborów. Colline Salernitane DOP to oliwy ze wzgórz prowincji Salerno, w których ważną rolę gra odmiana Rotondella, dająca oliwę zieloną, z nutą karczocha i pomidora. Penisola Sorrentina DOP to oliwy z półwyspu sorrentyńskiego, delikatniejsze, owocowe, dobrze pasujące do pomidora. Pełniejsze, bardziej trawiaste oliwy daje Cilento DOP. Szerzej o regionalnych stylach piszemy w przewodniku po oliwie z Kampanii.

Oliwę wylewa się na surową pizzę. W piecu neapolitańskim przez 90 sekund zdąży się tylko rozgrzać i połączyć z sokiem pomidorów, w domowym piekarniku przez 6 minut traci więcej świeżych aromatów. Dlatego w domu warto podzielić porcję: dwie trzecie przed pieczeniem, resztę, kilka kropli, na gorącą pizzę tuż po wyjęciu. Na marinarę nie nadaje się olej rafinowany ani oliwa najniższej klasy: na etykiecie szukaj napisu extra vergine, o którym więcej w tekście o klasach oliwy na etykiecie.

Na co uważać

Ser „dla pewności”. Odrobina mozzarelli zmienia marinarę w inną pizzę i zakrywa smak pomidora, czosnku i oliwy. Jeśli brakuje ci sera, upiecz margheritę; marinara ma być czysta.

Gotowany sos. W Neapolu pomidorów na pizzę nie gotuje się wcześniej. Sos z garnka, zredukowany i doprawiony, w piecu jeszcze gęstnieje i robi się ciężki. Surowe, zgniecione pelati z solą pieką się na pizzy i zachowują świeżość.

Spalony czosnek. W domowym piekarniku czosnek na wierzchu ma 6 minut, a nie 90 sekund, i łatwo czernieje. Krój plasterki grubsze, 2 mm, i wciśnij je lekko w pomidor albo skrop oliwą, zanim pizza trafi do pieca.

Za zimna płyta. Kamień nagrzewany 15 minut ma może 200°C, a nie 280°C. Spód będzie blady, a ciasto wyschnie, zanim brzeg wyrośnie. Daj płycie co najmniej 45 minut.

Oliwa trzymana przy piekarniku. Butelka stojąca na blacie obok piekarnika i kuchenki przez kilka tygodni traci aromat i szybciej jełczeje. Trzymaj oliwę w ciemnej szafce, z dala od ciepła, jak radzimy w tekście o przechowywaniu oliwy.

Warianty

Marinara z pomidorkami z Wezuwiusza. Zamiast pelati na pizzę trafiają przekrojone pomidorki Piennolo del Vesuvio DOP, małe, mięsiste i słodkie, dojrzewające w gronach. Pizza jest jaśniejsza i bardziej soczysta, a oliwa ładnie zbiera się w zagłębieniach pomidorków.

Marinara z anchois. Kilka filetów anchois rozłożonych na pomidorze przed pieczeniem daje słoną, morską nutę. To jedna z najstarszych odmian pizzy z pomidorem w Neapolu.

Z oliwkami i kaparami. Czarne oliwki z Gaety i opłukane kapary zbliżają marinarę do smaku sosu puttanesca. Oliwki dodaj przed pieczeniem, kapary po wyjęciu, żeby się nie wysuszyły.

Pizza w blasze. Jeśli nie masz kamienia, rozciągnij ciasto w blasze wysmarowanej 2 łyżkami oliwy i piecz w 250°C przez 12–15 minut. To bardziej focaccia niż pizza neapolitańska, ale marinara znosi tę zmianę dobrze. Inne kampańskie pomysły na wierzch, np. pizzę z friarielli i kiełbasą, piecze się na białym spodzie, bez pomidorów.

Do stołu

W Neapolu pizzę podaje się w całości, nierozkrojoną, a je się ją nożem i widelcem albo składa na czworo, a portafoglio, czyli jak portfel. Jedna pizza to jedna porcja. Marinara jest lekka, więc pasuje jako przystawka przed daniem rybnym albo jako szybka kolacja.

Do picia: zimne piwo albo lekkie, musujące czerwone wino Gragnano z półwyspu sorrentyńskiego, podawane schłodzone, którego owocowość i bąbelki dobrze tną oliwę. Pasuje też schłodzona Falanghina.

Marinarę je się od razu. Resztki można odgrzać na suchej patelni pod przykryciem przez 3–4 minuty, aż spód znów będzie chrupki, a wierzch ciepły. Ciasto da się przygotować z wyprzedzeniem: kule po pierwszej fermentacji wytrzymają w lodówce do 48 godzin, a zamrożone do 1 miesiąca.

Pytania i odpowiedzi

Co jest na pizzy marinarze?

Na pizzy marinarze są pomidory, czosnek, suszone oregano, sól i oliwa extra vergine. Nie ma na niej sera ani owoców morza. To jedna z dwóch klasycznych pizz neapolitańskich, obok margherity.

Dlaczego pizza marinara nie ma owoców morza?

Nazwa marinara nie oznacza składników z morza, tylko według tradycji odnosi się do marynarzy i rybaków, dla których ją pieczono. Składniki nie psuły się podczas połowów, więc była praktycznym jedzeniem. Tej historii nie potwierdzają jednak dokumenty i traktuje się ją jako tradycję.

Jaka oliwa najlepiej pasuje do pizzy marinary?

Najlepsza jest średnio owocowa oliwa extra vergine z łagodną goryczką, np. kampańska z oznaczeniem Colline Salernitane DOP lub Penisola Sorrentina DOP. Polewa się nią pizzę przed pieczeniem, a kilka kropli dodaje po wyjęciu. Zbyt pikantna oliwa w połączeniu z czosnkiem może zdominować smak.

Czy pizza marinara jest wegańska?

Tak, klasyczna pizza marinara jest wegańska. Zawiera wyłącznie ciasto z mąki, wody, soli i drożdży oraz pomidory, czosnek, oregano i oliwę. Wyjątkiem jest wariant z anchois.

W jakiej temperaturze piec pizzę marinarę w domu?

W domu piecz pizzę w maksymalnej temperaturze piekarnika, zwykle 250–300°C, na kamieniu lub stalowej płycie nagrzewanej co najmniej 45 minut. Po 4–5 minutach włącz grill na 1–2 minuty. Cały wypiek trwa 5–7 minut.

Ile oliwy dać na pizzę marinarę?

Na jedną pizzę wystarczy ok. łyżki oliwy, czyli 10–15 ml. Większość wylej spiralą przed pieczeniem, a kilka kropli dodaj na gorącą pizzę. Za dużo oliwy zrobi z wierzchu kałużę i rozmiękczy środek.

Czy do marinary dodaje się bazylię?

Bazylia nie jest obowiązkowa i w wielu neapolitańskich pizzeriach marinara wychodzi z pieca bez niej. Niektórzy pizzaioli kładą jeden lub dwa listki dla aromatu. Ważniejsze są oregano i czosnek.

Jakie pomidory wybrać na pizzę marinarę?

Najlepsze są pomidory pelati z puszki, najlepiej San Marzano dell’Agro Sarnese-Nocerino DOP, zgniecione ręcznie i posolone. Mają gęsty miąższ, niewiele pestek i wyrazistą słodycz. Latem można użyć świeżych pomidorków, np. Piennolo del Vesuvio.

Redakcja Oliwa Włoska
Piszemy o oliwie z Włoch: o regionach, odmianach, oznaczeniach pochodzenia, kuchni i tłoczniach. Każdy tekst opiera się na sprawdzonych faktach i praktyce.

Z tego samego regionu