Magazyn o oliwie z Italii
DOP i IGP

Olio Campania IGP: regionalna oliwa z całej Kampanii

Olio Campania IGP chroni od 2023 roku oliwę z całej Kampanii: 19 odmian, kwasowość do 0,4%, min. 200 mg/kg polifenoli. Smak, etykieta i relacja z DOP

Olio Campania IGP: ilustracja

Olio Campania IGP to Chronione Oznaczenie Geograficzne dla oliwy extra vergine z całej Kampanii, od wulkanicznych wzgórz prowincji Caserta po gaje Cilento na południowym krańcu prowincji Salerno. Unia Europejska wpisała tę nazwę do rejestru w marcu 2023 roku. Oznaczenie obejmuje oliwę z 19 dopuszczonych odmian, wytłoczoną w regionie i spełniającą normy chemiczne surowsze niż te, które obowiązują w większości lokalnych DOP.

Kampania miała wcześniej pięć Chronionych Nazw Pochodzenia, ale każda z nich dotyczy wybranego fragmentu regionu. Regionalne IGP działa jak parasol: daje wspólną, rozpoznawalną nazwę gajom z okolic Benewentu, z zaplecza Neapolu czy z tej części Irpinii, która nie leży w żadnej strefie DOP. Dla kupującego to prosta informacja, że oliwki wyrosły w Kampanii, zostały tam wytłoczone, a oliwa przeszła kontrolę niezależnej jednostki certyfikującej.

Oznaczenie
Olio Campania IGP
Typ
Indicazione Geografica Protetta, po polsku Chronione Oznaczenie Geograficzne (ChOG)
Region
Kampania
Obszar
cały region Kampania: prowincje Avellino, Benewent, Caserta, Neapol i Salerno
Odmiany
19 odmian, m.in. Ravece, Rotondella, Ortice, Pisciottana, Sessana, Carpellese, Minucciola; inne odmiany najwyżej 15%
Rejestracja w UE
2023

W skrócie

  • Typ oznaczenia: IGP, czyli Chronione Oznaczenie Geograficzne (ChOG), w unijnym rejestrze od 2023 roku.
  • Obszar: cała Kampania, pięć prowincji: Avellino, Benewent, Caserta, Neapol i Salerno.
  • Odmiany: 16 odmian kampańskich i 3 toskańskie, tłoczone osobno lub razem; inne odmiany najwyżej 15% surowca.
  • Kwasowość: do 0,4%, przy ogólnym limicie dla extra vergine wynoszącym 0,8%.
  • Polifenole: co najmniej 200 mg/kg.
  • Smak: owocowość średnia do wysokiej, nuty migdała, karczocha i pomidora.
  • Produkcja: uprawa, zbiór i tłoczenie wyłącznie na terenie Kampanii.
Spis treści
  1. Wspólna nazwa dla regionu pięciu DOP
  2. Szesnaście odmian z Kampanii i trzy z Toskanii
  3. Parametry ostrzejsze niż w lokalnych DOP
  4. Smak: migdał, karczoch i pomidor
  5. Olio Campania IGP a lokalne DOP
  6. Na sklepowej półce
  7. W kuchni neapolitańskiej i nie tylko
  8. Pytania i odpowiedzi

Wspólna nazwa dla regionu pięciu DOP

Kampania produkuje znacznie mniej oliwy niż Apulia czy Kalabria, ale jej gaje zajmują ponad 72 tys. ha i ciągną się od wybrzeża Morza Tyrreńskiego po apenińskie wzgórza na granicy z Apulią. W sezonie 2022/23, ostatnim przed rejestracją IGP, region zebrał niespełna 70 tys. t oliwek i wytłoczył z nich około 10 tys. t oliwy. Mniej więcej połowa tej ilości pochodzi z prowincji Salerno, gdzie leżą dwie z pięciu stref DOP.

Pięć Chronionych Nazw Pochodzenia regionu, czyli Cilento, Colline Salernitane, Penisola Sorrentina, Irpinia–Colline dell’Ufita i Terre Aurunche, powstało w latach 1997–2011. Każda ma własne granice, skład odmianowy i system kontroli. Ilość oliwy certyfikowanej jako DOP była jednak niewielka w porównaniu z produkcją regionu: w Cilento w sezonie 2005/06 wyniosła nieco ponad 32 tys. litrów.

Poza strefami DOP zostawały duże obszary oliwne, m.in. okolice Benewentu, ojczyzna odmiany Ortice, środkowa i północna część prowincji Caserta czy wzgórza wokół Neapolu. Oliwa stamtąd mogła trafić na rynek tylko jako zwykła oliwa extra vergine z Włoch, bez nazwy regionu chronionej prawem.

Wniosek o rejestrację przygotował komitet promujący, do którego należało około 240 podmiotów: rolników, tłoczni i firm przetwórczych. Liczył się nie tylko marketing. Od 2023 roku część dopłat w ramach Wspólnej Polityki Rolnej przeznaczonych dla oliwek przysługuje gajom produkującym w uznanych systemach jakości, a regionalne IGP pozwala wejść do takiego systemu znacznie większej liczbie gospodarstw niż pięć lokalnych DOP. Szerszy obraz regionu opisujemy w przewodniku oliwa z Kampanii.

Szesnaście odmian z Kampanii i trzy z Toskanii

Lista odmian w dyscyplinarzu dobrze pokazuje różnorodność gajów regionu. Znalazło się na niej 19 nazw: Asprinia, Caiazzana, Carpellese, Frantoio, Leccino, Leccio del Corno, Marinese, Minucciola, Nostrale, Ogliarola campana, Ortice, Ortolana, Pisciottana, Racioppella, Ravece, Rotondella, Salella, Sessana i Tonda. Można je tłoczyć osobno albo w dowolnych proporcjach, a odmiany spoza listy mogą stanowić najwyżej 15% surowca.

Trzy z nich, Frantoio, Leccino i Leccio del Corno, wywodzą się z Toskanii. Pozostałe 16 to odmiany miejscowe, często związane z jedną doliną albo jednym miasteczkiem, jak Sessana z Sessa Aurunca czy Pisciottana z Pisciotty. Badanie genetyczne 489 włoskich odmian, przeprowadzone przez państwowy instytut badań rolniczych CREA, umieściło wszystkie odmiany kampańskie w jednej grupie genetycznej. To ważny argument za tym, że oliwa z Kampanii ma własną tożsamość, a nie jest przypadkową mieszanką drzew sprowadzonych z innych regionów.

Strefa Typowe odmiany Oznaczenie DOP w strefie
Irpinia (prowincja Avellino) Ravece, Ogliarola campana, Marinese Irpinia–Colline dell’Ufita
Okolice Benewentu Ortice, Ortolana brak, tylko IGP
Wzgórza wokół Salerno Rotondella, Carpellese, Nostrale Colline Salernitane
Cilento Pisciottana, Rotondella, Salella Cilento
Półwysep Sorrentyński i Capri Minucciola Penisola Sorrentina
Północ prowincji Caserta Sessana Terre Aurunche

Odmiana Ravece z Irpinii daje oliwy mocne, gorzkie i pikantne, z wyraźnym zapachem zielonego pomidora. Rotondella ze wzgórz Salerno i Cilento jest łagodniejsza, z nutami migdała i karczocha. Ortice z okolic Benewentu daje oliwę o pełnym, owocowym smaku, a Pisciottana z wybrzeża Cilento oliwy delikatne i słodkawe. IGP pozwala łączyć je w kupaże ponad granicami prowincji, czego nie umożliwia żadna lokalna DOP.

Regionalne IGP Kampanii wymaga kwasowości do 0,4% i 200 mg/kg polifenoli, czyli więcej niż większość lokalnych DOP.

Parametry ostrzejsze niż w lokalnych DOP

Najciekawsze w dyscyplinarzu Olio Campania są wymagania wobec gotowej oliwy. Wolna kwasowość nie może przekroczyć 0,4%, podczas gdy unijna norma dla extra vergine dopuszcza 0,8%, a lokalne DOP Kampanii ustawiają granicę między 0,5% a 0,8%. Zawartość polifenoli musi wynosić co najmniej 200 mg/kg, dwa razy więcej niż minimum wymagane w Irpinii i wyraźnie więcej niż w Terre Aurunche.

Parametr Olio Campania IGP
Obszar cały region Kampania
Odmiany 19 odmian z listy, osobno lub razem
Inne odmiany najwyżej 15%
Uprawa, zbiór, tłoczenie wyłącznie w Kampanii
Kwasowość wolna do 0,4%
Liczba nadtlenkowa do 12 meq O2/kg
K232 / K270 do 2,2 / do 0,18
Polifenole ogółem co najmniej 200 mg/kg
Owocowość (mediana panelu) 3–7
Gorycz / ostrość 2–6 / 2–6
Barwa od słomkowożółtej do zielonej
Opakowanie do 5 l, szczelnie zamknięte i oznakowane

Tak niska kwasowość wymaga zdrowych owoców i szybkiego tłoczenia. Przy tworzeniu oznaczenia zwracano uwagę, że w Kampanii wyraźnie skrócił się czas między zbiorem a przerobem, bo zbiory przesunęły się na wcześniejsze tygodnie jesieni. Wcześniejszy zbiór oznacza więcej polifenoli: zielone i dopiero nabierające koloru owoce dają oliwę bardziej gorzką i pikantną, ale też trwalszą, która dłużej zachowuje świeżość w butelce.

Liczba nadtlenkowa do 12 i niskie wartości K232 i K270 pokazują z kolei, że oliwa nie może nosić śladów utlenienia. W praktyce oznacza to sprawne tłoczenie, przechowywanie w stali nierdzewnej pod osłoną gazu obojętnego albo w chłodnych pomieszczeniach i rozlew do ciemnego szkła lub puszek.

Smak: migdał, karczoch i pomidor

Panel degustacyjny ocenia każdą partię na standardowej skali od 0 do 10. Mediana owocowości musi mieścić się w przedziale 3–7, a goryczy i ostrości w przedziale 2–6. Oznacza to, że do IGP nie trafi ani oliwa płaska i pozbawiona charakteru, ani skrajnie agresywna. Owocowość opisuje się jako średnią do wysokiej, a barwa waha się od słomkowożółtej do intensywnie zielonej.

W aromacie powtarzają się trzy nuty: migdał, karczoch i pomidor, zarówno owoc, jak i liść. Odpowiadają za nie lotne związki z grupy aldehydów i alkoholi C6, które powstają w owocu podczas rozgniatania i dają zapach skoszonej trawy oraz zielonych warzyw. Klimat sprzyja ich powstawaniu: w regionie spada 900–1100 mm deszczu rocznie, głównie jesienią i zimą, średnia roczna temperatura wynosi około 14,4°C, a gorące i suche lato pobudza drzewa do gromadzenia polifenoli.

Mimo wspólnych nut oliwy z IGP mogą się bardzo różnić. Jednoodmianowa Ravece z Irpinii będzie gorzka i pikantna, z wyraźnym pomidorem. Kupaż Rotondelli i Carpellese z okolic Salerno będzie łagodniejszy, z migdałem i karczochem. Oliwa z Sessany z prowincji Caserta zwykle ma mocną gorycz i dużo polifenoli. Dlatego przy zakupie ważniejsza od samego skrótu IGP jest informacja o odmianie i miejscu tłoczenia, jeśli producent ją podaje.

Olio Campania IGP a lokalne DOP

Producent z obszaru DOP może wybrać, pod którą nazwą sprzedaje oliwę. Gaj w Cilento może dostarczać oliwki na oliwę Cilento DOP albo na Olio Campania IGP, ale na jednej etykiecie te dwa oznaczenia się nie spotkają, bo dyscyplinarz IGP zabrania dodawania innych oznaczeń geograficznych. Wybór zależy od składu odmianowego, wielkości partii i rynku, na który trafi butelka.

Lokalne DOP mocniej regulują pracę w gaju: plon z hektara, termin zbioru, czas od zbioru do tłoczenia. Regionalne IGP koncentruje się na jakości gotowej oliwy. Każda z pięciu DOP ma swój styl:

Na sklepowej półce

Oznaczenie jest młode, więc w Polsce butelki z napisem „Olio Campania IGP” spotyka się rzadziej niż toskańskie czy sycylijskie oliwy z IGP. Najczęściej trafiają do sklepów specjalistycznych i do sprzedaży internetowej prowadzonej przez importerów, którzy współpracują bezpośrednio z tłoczniami. Ceny we Włoszech zaczynają się zwykle od kilkunastu euro za 0,5 l, a oliwy jednoodmianowe z małych tłoczni kosztują więcej.

Dyscyplinarz dopuszcza na etykiecie prawdziwe i sprawdzalne informacje o sposobie produkcji, np. słowo „monovarietale” z nazwą odmiany. Taką wzmiankę musi wcześniej zatwierdzić jednostka certyfikująca. To dobra wiadomość dla osób, które chcą porównywać odmiany: butelka „Olio Campania IGP, monovarietale Ravece” mówi znacznie więcej niż ogólne „olio extra vergine”. O tym, kiedy wybrać kupaż, a kiedy oliwę z jednej odmiany, piszemy w tekście kupaż czy monovarietale.

W kuchni neapolitańskiej i nie tylko

Oliwa z Kampanii jest przede wszystkim oliwą do kuchni codziennej, a ta kuchnia opiera się na pomidorach, warzywach, rybach i makaronie. Na pizzę marinarę, gdzie oliwa, pomidor, czosnek i oregano grają same, dobrze sprawdza się średnio owocowy kupaż z wyczuwalnym pomidorem. Oliwę wlewa się spiralą na ciasto tuż przed włożeniem do pieca albo po wyjęciu, gdy liczy się świeży aromat.

Mocne oliwy z przewagą Ravece lub Sessany pasują do potraw o wyrazistym smaku: zup z fasoli i ciecierzycy, grillowanej wieprzowiny, a zwłaszcza do friarielli z kiełbasą, gdzie gorycz młodych pędów rzepy dobrze współgra z goryczą oliwy. Łagodniejsze oliwy z Rotondelli i Pisciottany lepiej sprawdzają się z rybami, owocami morza i mozzarellą di bufala.

Do smażenia nie trzeba sięgać po butelkę z IGP. Lepiej zachować ją do skrapiania na surowo, a smażyć na zwykłej oliwie extra vergine. Otwartą butelkę warto zużyć w ciągu 6–8 tygodni i trzymać ją z dala od kuchenki, w temperaturze 14–18°C.

Pytania i odpowiedzi

Co oznacza skrót IGP na oliwie Olio Campania?

IGP to Indicazione Geografica Protetta, po polsku Chronione Oznaczenie Geograficzne (ChOG). Oznacza, że oliwki wyrosły w Kampanii i zostały tam przetworzone, a oliwa spełnia zasady zapisane w dyscyplinarzu. Kontrolę prowadzi niezależna jednostka certyfikująca.

Od kiedy istnieje Olio Campania IGP?

Nazwa Olio Campania została wpisana do unijnego rejestru oznaczeń geograficznych w marcu 2023 roku. To jedno z najmłodszych oznaczeń oliwnych we Włoszech. Wcześniej oliwa z Kampanii mogła być chroniona tylko w ramach pięciu lokalnych DOP.

Czym różni się Olio Campania IGP od oliwy DOP z Kampanii?

IGP obejmuje cały region i 19 odmian, a każda DOP dotyczy tylko jednej strefy i wąskiej grupy odmian. Lokalne DOP mocniej regulują pracę w gaju, np. plon z hektara i termin zbioru. IGP stawia za to ostrzejsze wymagania wobec gotowej oliwy, m.in. kwasowość do 0,4% i co najmniej 200 mg/kg polifenoli.

Jakie odmiany oliwek mogą trafić do Olio Campania IGP?

Dyscyplinarz wymienia 19 odmian, m.in. Ravece, Rotondella, Ortice, Ortolana, Pisciottana, Sessana, Carpellese, Minucciola, a także toskańskie Frantoio, Leccino i Leccio del Corno. Można je tłoczyć osobno albo razem. Odmiany spoza listy mogą stanowić najwyżej 15% surowca.

Jaka jest maksymalna kwasowość Olio Campania IGP?

Kwasowość wolna Olio Campania IGP nie może przekroczyć 0,4%, wyrażona jako kwas oleinowy. To o połowę mniej niż ogólna granica dla oliwy extra vergine, która wynosi 0,8%. Niska kwasowość świadczy o zdrowych owocach i szybkim tłoczeniu.

Jak smakuje oliwa Olio Campania IGP?

Olio Campania IGP ma owocowość średnią do wysokiej, wyczuwalną gorycz i ostrość oraz nuty migdała, karczocha i pomidora. Barwa waha się od słomkowożółtej do zielonej. Szczegółowy smak zależy od odmiany: Ravece daje oliwy mocne i pikantne, a Rotondella i Pisciottana łagodniejsze.

Czy na etykiecie Olio Campania IGP może być nazwa odmiany?

Tak, dyscyplinarz pozwala podać nazwę odmiany przy oliwie jednoodmianowej. Taką informację musi jednak wcześniej zatwierdzić jednostka certyfikująca. Zakazane są natomiast ogólnikowe określenia, takie jak „fine”, „scelto”, „selezionato” czy „superiore”.

Do czego najlepiej używać oliwy Olio Campania IGP?

Olio Campania IGP najlepiej używać na surowo: do pizzy marinary, makaronów z pomidorami, warzyw, zup strączkowych i ryb. Mocniejsze oliwy z Ravece lub Sessany pasują do friarielli i grillowanego mięsa, łagodniejsze do mozzarelli i owoców morza. Do smażenia wystarczy tańsza oliwa extra vergine.

Redakcja Oliwa Włoska
Piszemy o oliwie z Włoch: o regionach, odmianach, oznaczeniach pochodzenia, kuchni i tłoczniach. Każdy tekst opiera się na sprawdzonych faktach i praktyce.

Z tego samego regionu