Burrata con pane e olio to apulijska przystawka złożona z trzech produktów: świeżej burraty z Andrii, opieczonego chleba z semoliny i surowej oliwy extra vergine wylanej na rozkrojony ser. Burrata to sakiewka z masy serowej typu mozzarella, wypełniona stracciatellą, czyli strzępkami tego samego sera zalanymi śmietaną, a w połączeniu z chrupiącym chlebem i zieloną, pikantną oliwą daje jedno z najprostszych i najbardziej przekonujących dań Południa.
Ponieważ niczego tu się nie gotuje, wszystko zależy od jakości: wieku burraty, temperatury podania, chleba i oliwy. Poniżej opisujemy, jak wybrać każdy z tych składników i jak podać je tak, jak robi się to w Andrii i Bari.
W skrócie
- Region: Apulia, Andria i wyżyna Murge w prowincji Barletta-Andria-Trani.
- Główne składniki: burrata, chleb z semoliny na zakwasie, najlepiej z Altamury, oliwa extra vergine, sól w płatkach.
- Rola oliwy: na surowo; oliwa przełamuje słodką, mleczną tłustość śmietany goryczą i ostrością.
- Najlepsza oliwa: średnio owocowa z Coratiny lub Peranzany, np. Terra di Bari DOP z podstrefy Castel del Monte.
- Czas przygotowania: 15 minut pracy plus 30–45 minut na ogrzanie burraty.
- Poziom trudności: łatwy; trudniejsze od przygotowania jest kupienie naprawdę świeżej burraty.
Spis treści
Skąd się wzięło
Burrata pochodzi z Andrii, miasta na skraju wyżyny Murge w północnej Apulii. Jej powstanie przypisuje się rodzinie Bianchino z masserii, czyli gospodarstwa, w okolicach Andrii, a najczęściej powtarzana wersja łączy ją z Lorenzem Bianchino. Daty podawane w różnych przekazach są rozbieżne, od lat 20. po 1956 rok; pewne jest tylko, że to ser młody, z pierwszej połowy lub połowy XX wieku.
Przypuszcza się, że burrata wyrosła z tradycji manteki, zwanej też burrino: na południu Włoch zamykano masło w skorupce z sera typu pasta filata, żeby przetrwało bez lodówki. W miejscowych opowieściach serowarze z Andrii zamiast masła włożyli do środka resztki masy serowej porwane na strzępy i zalane śmietaną. Powstał ser, który nie znosi przechowywania i od początku był jedzony w ciągu jednego, dwóch dni.
Nazwa pochodzi od włoskiego „burro”, masło, i odnosi się do maślanej, kremowej konsystencji wnętrza. Tradycyjnie gotową burratę owijano w liście asfodelu, rośliny rosnącej dziko na Murge; zielony liść był wskaźnikiem świeżości, bo więdnął w tym samym tempie, w jakim ser tracił jakość. W wielu sklepach zastąpiła go zielona plastikowa wstążka, która tylko udaje dawny zwyczaj.
W listopadzie 2016 roku Unia Europejska zarejestrowała oznaczenie Burrata di Andria IGP, czyli Chronione Oznaczenie Geograficzne. Przez ostatnie dekady burrata zrobiła międzynarodową karierę i trafiła do kart restauracji od Nowego Jorku po Warszawę, ale w Apulii wciąż je się ją najprościej: z chlebem, oliwą i solą.
Burrata, mozzarella i stracciatella
| Ser | Budowa | Mleko | Skąd |
|---|---|---|---|
| Burrata | skorupka z masy pasta filata, w środku stracciatella | krowie | Andria, Apulia |
| Stracciatella | strzępki masy pasta filata w śmietanie | krowie | Apulia, okolice Andrii i Foggii |
| Mozzarella | jednolita, sprężysta masa pasta filata | bawole lub krowie (fior di latte) | Kampania i całe Południe |
| Manteca (burrino) | skorupka z sera dojrzewającego, w środku masło | krowie | Apulia, Bazylikata, Kalabria |
Najczęstszy błąd w Polsce to traktowanie burraty jak tłustszej mozzarelli. Burrata nie nadaje się do pieczenia ani do pizzy przed włożeniem do pieca, bo śmietana się oddziela, a skorupka gumowacieje. To ser na surowo, w temperaturze pokojowej, z surową oliwą.
Składniki
Na 4 porcje:
- 2 burraty po 250 g (najlepiej Burrata di Andria IGP)
- 4 kromki chleba z Altamury lub innego chleba z semoliny na zakwasie, grubości 2 cm (około 320 g)
- 40 ml średnio owocowej oliwy extra vergine
- 1 ząbek czosnku (opcjonalnie)
- 200 g pomidorków koktajlowych (opcjonalnie, w sezonie)
- 2 g soli w płatkach
- 6 listków bazylii (opcjonalnie)
- świeżo mielony czarny pieprz do smaku
Przygotowanie
- Wyjmij burraty z lodówki na 30–45 minut przed podaniem i zostaw je w ich płynie, w zamkniętym opakowaniu. Ser powinien osiągnąć 16–18°C; zimna burrata ma zbitą śmietanę i smakuje płasko.
- Jeśli używasz pomidorków, przekrój je na pół, posól szczyptą soli i skrop kilkoma kroplami oliwy. Odstaw na 10–15 minut, aż puszczą sok.
- Pokrój chleb w kromki grubości 2 cm. Rozgrzej patelnię grillową lub żeliwną na średnio dużym ogniu przez 3 minuty albo piekarnik do 220°C. Opiekaj kromki 2–3 minuty z każdej strony na patelni lub 5–6 minut w piekarniku, aż skórka będzie złota i chrupka, z ciemnymi paskami, a środek wciąż miękki i ciepły.
- Gorące kromki możesz potrzeć 2–3 razy przekrojonym ząbkiem czosnku, ale nie więcej, bo czosnek przytłumi smak sera. Od razu skrop każdą kromkę łyżeczką oliwy, około 15 ml łącznie, i posyp szczyptą soli; ciepły chleb wchłonie oliwę w kilka sekund.
- Wyjmij burraty z płynu, połóż na chwilę na papierowym ręczniku, żeby obciekły, i przełóż na środek płaskiego talerza lub drewnianej deski. Pomidorki i chleb ułóż dookoła. Nie krój burraty w kuchni.
- Przynieś burraty do stołu w całości. Natnij każdą ostrym nożem na krzyż od góry; skorupka się rozchyli, a stracciatella wypłynie na talerz.
- Natychmiast wlej na otwarte burraty pozostałe 25 ml oliwy cienkim strumieniem, tak by zebrała się w zagłębieniach śmietany. Posyp solą w płatkach, zmiel trochę pieprzu i dodaj porwane listki bazylii.
- Podawaj od razu: każdy nakłada sobie łyżką stracciatellę i kawałek skorupki na kromkę chleba. Burrata najlepiej smakuje w ciągu 15–20 minut od rozkrojenia, zanim śmietana się ogrzeje i zacznie oddzielać.
Jaka oliwa
Oliwa jest tu jedynym przyprawowym składnikiem, więc jej wybór decyduje o charakterze dania. Burrata jest słodka, mleczna i tłusta, a tłuszcz mleczny łagodzi gorycz i ostrość oliwy. Dlatego do burraty pasuje oliwa wyraźniejsza, niż można by sądzić: średnio owocowa, z zielonymi nutami, wyczuwalną goryczą i pikantnością w gardle.
Najbardziej lokalnym wyborem jest Terra di Bari DOP z podstrefy Castel del Monte, czyli z tego samego zakątka Apulii, z którego pochodzi burrata. To oliwa oparta na Coratinie, odmianie z sąsiedniego Corato, o aromacie karczocha, zielonego migdała i rukoli. Wybieraj wersje średnio owocowe, nie najbardziej intensywne: delikatna stracciatella uniesie gorycz, ale nie przetrwa oliwy, która drapie w gardło przez minutę.
Doskonale sprawdzi się też Peranzana z oznaczeniem Dauno DOP z północnej Apulii. Jej aromat liścia pomidora i świeżo skoszonej trawy pięknie łączy się z pomidorkami i bazylią, a gorycz jest łagodniejsza niż w Coratinie. Puryści, którzy wolą, by dominował smak sera, sięgają po łagodną Ogliarolę Barese.
W listopadzie i grudniu warto spróbować burraty z olio nuovo, oliwą tłoczoną kilka dni wcześniej, często niefiltrowaną. Jej intensywna świeżość i ostrość tworzą z zimną śmietaną efektowny kontrast; o tym, czym różni się oliwa mętna od klarownej, piszemy w tekście oliwa filtrowana czy niefiltrowana.
Na co uważać
Burrata prosto z lodówki. W temperaturze 4–6°C śmietana tężeje, a smak mleka zanika. Ser musi postać 30–45 minut w kuchni, inaczej najlepsza oliwa nie uratuje dania.
Stara burrata. Burrata najlepsza jest w ciągu 24–48 godzin od produkcji. Później śmietana kwaśnieje, skorupka robi się gumowata, a wnętrze wodniste; ser z długim terminem przydatności z supermarketu zwykle przegrywa z każdą świeżą burratą z delikatesów.
Krojenie w kuchni. Rozkrojona burrata po kilku minutach rozlewa się na talerzu, a śmietana miesza się z sokiem z pomidorów. Kroi się ją przy stole, tuż przed jedzeniem, i od razu polewa oliwą.
Miękki chleb tostowy. Burrata potrzebuje kontrastu: chrupiącej skórki i zwartego miąższu, który wchłonie śmietanę i oliwę. Pszenne bułki i chleb tostowy rozmiękają w kilka sekund.
Za dużo dodatków. Krem balsamiczny, pesto, orzechy i rukola w nadmiarze przykrywają smak sera i oliwy. W Apulii burrata dostaje najwyżej pomidorki, bazylię i pieprz.
Warianty
Latem burrata trafia na friselle, namoczone krążki pieczywa z semoliny z pomidorami i oregano, a zimą na kromki chleba z podsmażoną na oliwie rzepą liściową z czosnkiem i papryczką. Popularnym apulijskim dodatkiem są też suszone pomidory w oliwie, których słona intensywność dobrze kontrastuje ze słodką śmietaną.
W restauracjach podaje się burratę z surową szynką, anchois, grillowanymi warzywami albo z figami i kroplą vincotto. W Bari zamiast chleba coraz częściej stawia się koszyk taralli, które dodają chrupkości i nuty kopru włoskiego. Bywa też burrata wędzona, z lekką nutą dymu, która dobrze znosi intensywniejszą oliwę.
Kampanijskim krewnym tego dania jest insalata caprese, w której mozzarella spotyka pomidory i bazylię. Zasada jest ta sama: dobry ser, dojrzałe warzywa, sól i oliwa, bez gotowania.
Do stołu
Burrata z chlebem i oliwą to przystawka, którą stawia się na środku stołu, żeby każdy sam nakładał sobie ser. Jedna burrata 250 g wystarcza na dwie osoby jako przystawka, a na jedną jako lekki obiad z sałatą.
Do picia pasuje świeże białe wino z północnej Apulii, na przykład z odmiany Bombino Bianco, albo różowe z Bombino Nero z okolic Castel del Monte, podane w temperaturze 8–10°C. Lekka kwasowość i owocowość wina odświeżają usta po tłustej śmietanie.
Nieotwartą burratę trzymaj w lodówce w temperaturze 4°C, w jej płynie, i zjedz w ciągu 1–2 dni od zakupu. Rozkrojonej nie przechowuje się; resztki stracciatelli możesz następnego dnia położyć na gorącym makaronie, na przykład na przypieczonych spaghetti all’assassina. Chleb opiecz tuż przed podaniem, a z wyprzedzeniem możesz jedynie pokroić go i przygotować pomidorki.
Pytania i odpowiedzi
Czym różni się burrata od mozzarelli?
Burrata to skorupka z masy serowej typu mozzarella, wypełniona stracciatellą, czyli strzępkami sera w śmietanie. Mozzarella jest jednolita i sprężysta w całym przekroju. Burrata jest znacznie bardziej kremowa, tłustsza i krócej zachowuje świeżość.
Jak podawać burratę?
Burratę podaje się w całości, w temperaturze pokojowej, i kroi przy stole, a potem polewa surową oliwą i posypuje solą w płatkach. Najlepszym dodatkiem jest opieczony chleb z semoliny, na przykład z Altamury. Latem można dodać pomidorki i bazylię.
Czy burratę trzeba wyjąć wcześniej z lodówki?
Tak, burratę wyjmuje się z lodówki na 30–45 minut przed podaniem, żeby osiągnęła 16–18°C. Zimna burrata ma zbitą śmietanę i słaby smak. Do tego czasu powinna leżeć w swoim płynie.
Jaka oliwa pasuje do burraty?
Najlepsza jest średnio owocowa oliwa extra vergine z Apulii, z Coratiny lub Peranzany, na przykład Terra di Bari DOP z podstrefy Castel del Monte albo Dauno DOP. Jej gorycz i ostrość równoważą słodką, tłustą śmietanę. Na jedną burratę 250 g wystarczy 15–20 ml oliwy.
Ile wytrzymuje burrata?
Burrata smakuje najlepiej w ciągu 24–48 godzin od produkcji. W lodówce, w swoim płynie, zachowuje jakość kilka dni, ale z każdym dniem traci świeżość. Rozkrojoną burratę trzeba zjeść od razu.
Jak rozpoznać świeżą burratę?
Świeża burrata ma gładką, porcelanowo białą i elastyczną skorupkę oraz pachnie mlekiem i śmietaną. Żółtawy kolor, kwaśny zapach i wodniste wnętrze świadczą o tym, że jest stara. Zawsze sprawdzaj datę produkcji, nie tylko termin przydatności.
Czy burratę się kroi przed podaniem?
Nie, burratę kroi się dopiero przy stole, tuż przed jedzeniem. Rozkrojona wcześniej rozlewa się, a śmietana miesza z innymi składnikami. Po przekrojeniu od razu polewa się ją oliwą.
Czy burrata to ser z mleka bawolego?
Tradycyjna burrata z Andrii, w tym Burrata di Andria IGP, powstaje z mleka krowiego. Wersje z mleka bawolego istnieją, ale są rzadsze i pochodzą głównie z Kampanii. Z mleka bawolego robi się przede wszystkim mozzarellę.
