Magazyn o oliwie z Italii
Kuchnia

Olive all’ascolana: faszerowane oliwki smażone z Ascoli Piceno

Olive all’ascolana krok po kroku: oliwki Ascolana Tenera faszerowane trzema rodzajami mięsa, panierowane i smażone na łagodnej oliwie w 170°C

Olive all’ascolana: ilustracja

Olive all’ascolana to duże zielone oliwki z odmiany Ascolana Tenera, wydrylowane spiralnie, nadziane farszem z trzech rodzajów duszonego mięsa z parmezanem i gałką muszkatołową, panierowane i smażone w głębokim tłuszczu. To najbardziej znana przekąska z Marche i symbol miasta Ascoli Piceno, gdzie sprzedaje się je w papierowych rożkach na ulicy i podaje na każdym weselu.

Oliwa występuje w tym przepisie dwa razy: na niej dusi się mięso do farszu i w niej, najlepiej w łagodnej extra vergine, smaży się gotowe oliwki. Danie wymaga cierpliwości, bo każdą oliwkę trzeba ręcznie wydrylować, nadziać i obtoczyć w panierce, ale efekt, chrupiąca skórka, słona oliwka i aromatyczny farsz, wynagradza półtorej godziny pracy.

Przygotowanie1 godz. 30 min
Razem2 godz. 10 min
Trudnośćtrudny
Porcje4
Oliwałagodna oliwa extra vergine do smażenia, np. z Marche z odmian Leccino i Raggia

W skrócie

  • Region: Marche, miasto Ascoli Piceno i okoliczne wzgórza na południu regionu.
  • Główne składniki: oliwki Ascolana Tenera w zalewie, wołowina, wieprzowina, drób, parmezan, jajka, bułka tarta.
  • Rola oliwy: tłuszcz do duszenia mięsa na farsz i głęboki tłuszcz do smażenia w 170–175°C.
  • Najlepsza oliwa: łagodna extra vergine z Marche, np. z Leccino i Raggii, bez wyraźnej goryczy.
  • Czas przygotowania: około 90 minut pracy, 2 godziny 10 minut razem z duszeniem i studzeniem farszu.
  • Poziom trudności: trudny, ze względu na spiralne drylowanie i smażenie w partiach.
Spis treści
  1. Skąd się wzięło
  2. Oliwki do faszerowania
  3. Składniki
  4. Przygotowanie
  5. Jaka oliwa
  6. Na co uważać
  7. Warianty
  8. Do stołu
  9. Pytania i odpowiedzi

Skąd się wzięło

Okolice Ascoli Piceno słynęły z oliwek już w starożytności. Rzymskie Picenum dostarczało do stolicy oliwki stołowe, a Marcjalis w jednym ze swoich epigramatów pisał o oliwce z picenijskich tłoczni, która zaczyna i kończy ucztę. Rzymianie znali też sposoby konserwowania oliwek w solance, które w zmienionej formie przetrwały do dziś.

Odmiana Ascolana Tenera ma duże, owalne owoce o miękkim, jak sugeruje nazwa, mięsistym miąższu i stosunkowo małej pestce. Surowe są bardzo gorzkie, więc przed spożyciem odgorycza się je w roztworze ługu, a potem przez kilka tygodni fermentują w solance. Oliwki z tej odmiany, uprawiane w okolicach Ascoli, są chronione jako Oliva Ascolana del Piceno DOP; więcej o samej odmianie piszemy w profilu Ascolana Tenera.

Sam pomysł faszerowania oliwek mięsem jest znacznie młodszy. Według tradycji przekazywanej w Ascoli powstał w XIX wieku w kuchniach zamożnych rodzin, gdzie kucharze szukali sposobu na wykorzystanie dużych ilości mięsa z majątków ziemskich. Część opowieści przypisuje wcześniejszą rolę klasztornym kuchniom, ale żadna wersja nie ma pewnego potwierdzenia w dokumentach, więc traktuj je jako lokalną legendę.

W XX wieku olive all’ascolana wyszły z pałacowych kuchni na ulice. Sprzedaje się je w barach i budkach z fritto misto w centrum Ascoli, robi masowo na zamówienie na wesela i komunie, a włoskie sklepy oferują je mrożone w całym kraju. Faszerowanie oliwek wciąż jest jednak ręczną pracą, którą w wielu rodzinach wykonuje się wspólnie przy dużym stole.

Oliwki do faszerowania

Prawdziwe olive all’ascolana robi się z oliwek Ascolana Tenera w zalewie, dużych, jasnozielonych, ważących zwykle 6–10 g sztuka. W Polsce można je kupić w niektórych delikatesach z włoską żywnością, często pod nazwą Oliva Ascolana del Piceno DOP. Gdy ich nie znajdziesz, użyj innych dużych, mięsistych oliwek zielonych z pestką: apulijskiej Bella di Cerignola albo sycylijskiej Nocellara del Belice. Przegląd odmian stołowych znajdziesz w tekście o włoskich oliwkach stołowych.

Składniki

Na 4 porcje:

  • 48 dużych zielonych oliwek Ascolana Tenera w zalewie (ok. 450 g z pestkami)

Na farsz

  • 120 g wołowiny z łopatki
  • 120 g wieprzowiny z karkówki
  • 80 g piersi z kurczaka lub indyka
  • 30 g cebuli
  • 30 g marchewki
  • 30 g selera naciowego
  • 30 ml oliwy extra vergine
  • 80 ml wytrawnego białego wina, np. Verdicchio
  • 50 g startego Parmigiano Reggiano
  • 1 jajko
  • 1 szczypta gałki muszkatołowej
  • 1 łyżeczka startej skórki z cytryny
  • sól i czarny pieprz do smaku

Do panierowania i smażenia

  • 80 g mąki pszennej
  • 2 jajka
  • 150 g drobnej bułki tartej
  • 1 l łagodnej oliwy extra vergine do smażenia

Przygotowanie

  1. Wypłucz oliwki i zalej je świeżą zimną wodą na 30 minut, żeby pozbyć się nadmiaru soli. Spróbuj jednej po tym czasie: oliwka jest gotowa, gdy jest wyraźnie słona, ale nie szczypie w język.
  2. Pokrój mięso w kostkę 2 cm, a warzywa drobno posiekaj. Rozgrzej 30 ml oliwy w rondlu na średnim ogniu, smaż warzywa 5 minut, aż cebula zeszkli się i zmięknie, a potem dodaj mięso i obsmażaj 8–10 minut, aż ze wszystkich stron straci różowy kolor.
  3. Wlej wino i odparowuj na średnim ogniu 2–3 minuty, aż zniknie ostry zapach alkoholu. Przykryj, zmniejsz ogień i duś 15–20 minut, aż mięso będzie miękkie, a w rondlu zostanie łyżka, dwie gęstego sosu; zdejmij z ognia i studź 20 minut.
  4. Zmiel mięso z warzywami i sosem dwukrotnie w maszynce z sitkiem 3–4 mm albo posiekaj w malakserze pulsacyjnie, aż powstanie drobna masa. Wymieszaj ją z parmezanem, jajkiem, gałką muszkatołową, skórką z cytryny, solą i pieprzem; farsz jest gotowy, gdy ściśnięty w dłoni trzyma kształt i jest wilgotny, ale nie zostawia mokrego śladu.
  5. Drylowanie spiralne: trzymaj oliwkę w palcach i małym, ostrym nożem zacznij nacinać miąższ przy szypułce, aż do pestki. Obracaj oliwkę i prowadź nóż wokół pestki ruchem spiralnym, tak żeby miąższ zszedł jednym, ciągłym paskiem; po kilku sztukach zajmie ci to 30–40 sekund na oliwkę.
  6. Uformuj z farszu kulkę wielkości dużej wiśni, około 8–10 g, owiń ją spiralą z miąższu i lekko dociśnij dłońmi, żeby odtworzyć kształt oliwki. Gotowa oliwka ma zamknięte szwy, a farsz wystaje najwyżej na końcach.
  7. Przygotuj trzy talerze: z mąką, roztrzepanymi jajkami i bułką tartą. Obtaczaj każdą oliwkę kolejno w mące, jajku i bułce, a potem odłóż na tacę do lodówki na 20 minut; panierka jest dobrze związana, gdy po lekkim dotknięciu nie osypuje się.
  8. Rozgrzej oliwę w garnku o średnicy 18–20 cm, tak żeby warstwa miała 4–5 cm, do 170–175°C. Bez termometru sprawdź temperaturę kostką chleba: powinna zrumienić się na złoto w 40–50 sekund, a wokół niej powinny tworzyć się drobne, równe bąbelki.
  9. Smaż oliwki partiami po 8–10 sztuk przez 3–4 minuty, obracając je łyżką cedzakową. Są gotowe, gdy mają ciemnozłoty kolor, wypływają na powierzchnię, a bąbelki wokół nich wyraźnie słabną; między partiami odczekaj minutę, aż oliwa wróci do 170°C.
  10. Wyjmuj oliwki na kratkę lub papierowy ręcznik i podawaj po 2–3 minutach, gdy farsz ma czas się ustabilizować, a panierka przestaje skwierczeć. Nie dosalaj ich, bo oliwka i parmezan dają dość soli.
Spiralnie wydrylowana oliwka owija farsz jak wstążka: po usmażeniu nikt nie powinien poznać, że była rozkrojona.

Jaka oliwa

Do smażenia olive all’ascolana wybierz łagodną oliwę extra vergine: delikatnie owocową, z nutą migdała i bez wyraźnej goryczy. Intensywna, gorzka oliwa przenosi swój smak na panierkę i zaczyna konkurować z farszem i słoną oliwką. Łagodna działa jako czysty, stabilny tłuszcz, który daje chrupiącą, złotą skórkę i delikatny owocowy posmak.

W Marche najlepszym wyborem są oliwy z odmiany Leccino i z lokalnej odmiany Raggia albo łagodne kupaże z oznaczeniem Marche IGP. Bardziej wyrazistą oliwę z Cartoceto DOP zachowaj raczej do skropienia surowych dań; smażenie zmarnowałoby jej aromat. Przegląd stylów oliw z regionu znajdziesz w przewodniku oliwa z Marche.

Oliwa extra vergine dobrej jakości jest do smażenia w głębokim tłuszczu bardzo dobrym tłuszczem. Dzięki dużej ilości kwasu oleinowego i naturalnym przeciwutleniaczom jest odporna na utlenianie, a jej punkt dymienia leży zwykle w przedziale 190–210°C, wyraźnie powyżej potrzebnych tu 170–175°C. W Ascoli wiele rodzin smaży w oliwie, choć część barów używa tańszych olejów roślinnych; różnicę czuć w smaku panierki.

Litr łagodnej extra vergine kosztuje we Włoszech zwykle 10–15 euro, więc koszt da się rozłożyć na kilka smażeń. Po ostygnięciu przecedź oliwę przez gazę, przelej do ciemnej butelki i użyj jeszcze 2–3 razy do smażenia ryb lub warzyw; wymień ją, gdy ściemnieje, zacznie się pienić albo dymić w niższej temperaturze. Ogólne zasady smażenia na oliwie zebraliśmy w tekście o oliwie w kuchni włoskiej.

Na co uważać

Za zimna oliwa. W temperaturze poniżej 160°C panierka nie zamyka się od razu, tylko nasiąka tłuszczem, odchodzi od oliwki i robi się miękka. Oliwki wychodzą ciężkie i tłuste. Trzymaj 170–175°C i nie wrzucaj kolejnej partii, zanim oliwa nie odzyska temperatury.

Za mokry farsz. Farsz z dużą ilością sosu albo z niedoduszonego mięsa wydziela w gorącej oliwie parę, która rozsadza oliwkę i panierkę. Jeśli masa jest za wilgotna, dodaj łyżkę bułki tartej albo parmezanu; jeśli za sucha i kruszy się, łyżkę sosu z duszenia.

Niewypłukane oliwki. Oliwki prosto z solanki w połączeniu z parmezanem i solonym farszem dają danie tak słone, że trudno zjeść więcej niż dwie. Półgodzinne moczenie w świeżej wodzie i spróbowanie oliwki przed faszerowaniem to obowiązkowy krok.

Pominięty odpoczynek w lodówce. Świeżo panierowane oliwki wrzucone do oliwy tracą część panierki, która osypuje się na dno garnka i przypala, nadając oliwie gorzki smak. 20 minut w lodówce pozwala jajku związać bułkę tartą.

Za dużo oliwek naraz. Kilkanaście zimnych oliwek wrzuconych jednocześnie obniża temperaturę oliwy o 20–30°C. Smaż partiami po 8–10 sztuk w garnku 18–20 cm, a przy większym garnku proporcjonalnie więcej.

Warianty

W domach w Ascoli proporcje mięs są sprawą rodzinną: jedni dają więcej wieprzowiny, inni dodają kawałek mortadeli albo szynki, a niektórzy odrobinę cynamonu lub goździka do farszu. Część kucharzy dusi mięso na mieszance oliwy i masła, inni wyłącznie na oliwie. Wszystkie te wersje uchodzą za tradycyjne, dopóki farsz jest z duszonego, a nie surowego mięsa.

Na wybrzeżu Marche spotyka się oliwki faszerowane farszem rybnym, z duszonej białej ryby z parmezanem i natką. Wersja wegetariańska ma farsz z ricotty, parmezanu i ziół albo z duszonych warzyw. W restauracjach coraz częściej pojawiają się też oliwki pieczone w piekarniku w 200°C przez 15–18 minut, skropione oliwą: lżejsze, ale bez chrupkości oryginału.

Olive all’ascolana są podstawą większego zestawu smażonych przysmaków z Ascoli, opisanego w przepisie na fritto misto all’ascolana. W domu możesz zrobić podwójną porcję i część zamrozić surowych, gotowych do smażenia.

Do stołu

Olive all’ascolana podaje się gorące, jako przekąskę do aperitivo albo antipasto przed posiłkiem, w miseczce lub papierowym rożku. Na 4 osoby 48 oliwek to porcja przekąskowa, po 12 na osobę; jako część większego zestawu wystarczy 6–8 sztuk na osobę. Po nich w Marche często podaje się danie z ryb, na przykład brodetto marchigiano.

Do picia klasycznym wyborem są białe wina z Marche: Verdicchio dei Castelli di Jesi, Falerio albo Offida Pecorino. Ich kwasowość i lekka goryczka w finiszu dobrze przecinają tłustość smażonej panierki. Dobrze sprawdza się też wytrawne wino musujące albo jasne piwo.

Najlepszym sposobem przygotowania z wyprzedzeniem jest zamrożenie oliwek po panierowaniu, rozłożonych na tacy, a po 2 godzinach przesypanych do woreczka. Tak przechowasz je do 2 miesięcy i usmażysz bez rozmrażania w 165°C przez 5–6 minut. Usmażone oliwki najlepsze są od razu; resztki odgrzej w piekarniku w 180°C przez 6–8 minut, a nie w mikrofalówce.

Pytania i odpowiedzi

Skąd pochodzą olive all’ascolana?

Olive all’ascolana pochodzą z Ascoli Piceno w regionie Marche, w środkowych Włoszech. Robi się je z miejscowej odmiany oliwek Ascolana Tenera, chronionej jako Oliva Ascolana del Piceno DOP. Według lokalnej tradycji faszerowane mięsem oliwki powstały w XIX wieku w kuchniach zamożnych rodzin.

Jakie oliwki kupić w Polsce do olive all’ascolana?

Najlepsze są oryginalne oliwki Ascolana Tenera w zalewie, dostępne w niektórych delikatesach z włoską żywnością. Zamiennikiem mogą być inne duże, zielone oliwki z pestką, na przykład Bella di Cerignola lub Nocellara del Belice. Unikaj oliwek fabrycznie drylowanych i marynowanych z ziołami.

Czy olive all’ascolana smaży się na oliwie?

Tak, w tradycji Marche smaży się je najczęściej na oliwie, najlepiej łagodnej extra vergine. Oliwa jest odporna na wysoką temperaturę i daje chrupiącą, złotą panierkę. Niektóre bary używają olejów roślinnych, ale smak panierki jest wtedy mniej pełny.

W jakiej temperaturze smażyć olive all’ascolana?

Optymalna temperatura oliwy to 170–175°C, a czas smażenia to 3–4 minuty na partię. Oliwki są gotowe, gdy mają ciemnozłoty kolor i wypływają na powierzchnię. Mrożone oliwki smaż w 165°C przez 5–6 minut, żeby farsz zdążył się nagrzać.

Jak wydrylować oliwkę spiralnie?

Małym, ostrym nożem natnij miąższ przy szypułce aż do pestki, a potem obracaj oliwkę i prowadź nóż wokół pestki ruchem spiralnym. Miąższ powinien zejść jednym, ciągłym paskiem, który później owiniesz wokół farszu. Pierwsze oliwki zajmą ci więcej czasu, ale po kilkunastu sztukach ruch staje się automatyczny.

Czy olive all’ascolana można zamrozić?

Tak, najlepiej zamrozić je surowe, po panierowaniu, rozłożone na tacy, a po stwardnieniu przesypać do woreczka. W zamrażarce wytrzymają do 2 miesięcy. Smaż je bez rozmrażania, w nieco niższej temperaturze i nieco dłużej.

Ile olive all’ascolana przygotować na osobę?

Jako samodzielną przekąskę do aperitivo licz 10–12 oliwek na osobę. Jako część większego zestawu smażonych przysmaków, takiego jak fritto misto, wystarczy 6–8 sztuk. Z 48 oliwek przygotujesz porcję przekąskową dla 4 osób.

Redakcja Oliwa Włoska
Piszemy o oliwie z Włoch: o regionach, odmianach, oznaczeniach pochodzenia, kuchni i tłoczniach. Każdy tekst opiera się na sprawdzonych faktach i praktyce.

Z tego samego regionu