Magazyn o oliwie z Italii
DOP i IGP

Olio di Roma IGP: oliwa z Lacjum pod jednym regionalnym znakiem

Olio di Roma IGP to regionalne oznaczenie oliwy z 316 gmin Lacjum. Odmiany, zasady dyscyplinarza, smak, różnice wobec DOP i jak czytać etykietę

Olio di Roma IGP: ilustracja

Olio di Roma IGP to Chronione Oznaczenie Geograficzne (ChOG) dla oliwy extra vergine z niemal całego Lacjum, regionu, którego stolicą jest Rzym. Komisja Europejska zatwierdziła je w sierpniu 2021 roku, a strefa produkcji obejmuje 316 gmin, z których co roku pochodzi około 75 tys. ton oliwek i około 10 550 ton oliwy.

To najmłodsze i największe oznaczenie oliwne regionu. Nie zastępuje czterech lokalnych DOP (Sabina, Canino, Tuscia i Colline Pontine), tylko tworzy nad nimi szeroki parasol: pozwala sprzedawać pod rzymską nazwą oliwę z gajów, które leżą poza strefami DOP, a także kupaże z różnych części Lacjum, pod warunkiem że spełniają ostre normy jakości.

Oznaczenie
Olio di Roma IGP
Typ
Indicazione Geografica Protetta, po polsku Chronione Oznaczenie Geograficzne (ChOG)
Region
Lacjum
Obszar
316 gmin Lacjum: całe prowincje Viterbo i Frosinone, większość prowincji Rzym i Latina oraz Sabina i Kotlina Rieti
Odmiany
Itrana, Carboncella, Moraiolo, Caninese, Salviana, Rosciola, Marina, Sirole, Maurino, Pendolino, Frantoio, Leccino (min. 80% łącznie)
Rejestracja w UE
2021

W skrócie

  • Typ oznaczenia: IGP, czyli Chronione Oznaczenie Geograficzne (ChOG), zatwierdzone przez Komisję Europejską w 2021 roku.
  • Obszar: 316 gmin w pięciu prowincjach Lacjum: Viterbo, Rieti, Rzym, Latina i Frosinone.
  • Odmiany: co najmniej 80% oliwek z dwunastu odmian lokalnych i tradycyjnych, m.in. Itrana, Carboncella, Caninese, Moraiolo, Frantoio i Leccino.
  • Skala: około 10 550 ton oliwy rocznie z około 75 tys. ton oliwek.
  • Kwasowość: najwyżej 0,4%, przy unijnym limicie dla extra vergine 0,8%.
  • Polifenole: co najmniej 220 mg/kg biofenoli i 150 mg/kg tokoferoli.
  • Smak: owocowość od lekkiej do intensywnej, gorycz i ostrość w równowadze, nuty pomidora, karczocha, trawy lub migdała.
Spis treści
  1. Jedna nazwa dla niemal całego Lacjum
  2. Od amfor z Testaccio do gajów Sabiny
  3. Dwanaście odmian i zasada 80 procent
  4. Zasady z dyscyplinarza w liczbach
  5. Kolor, zapach i smak oliwy rzymskiej
  6. IGP i cztery DOP regionu
  7. Jak rozpoznać oryginał na etykiecie
  8. Olio di Roma w rzymskiej kuchni
  9. Pytania i odpowiedzi

Jedna nazwa dla niemal całego Lacjum

Strefa Olio di Roma obejmuje w całości prowincje Viterbo i Frosinone (w tej drugiej z wyjątkiem czterech górskich gmin: Acquafondata, Filettino, Trevi nel Lazio i Viticuso). W prowincji rzymskiej poza granicami zostało trzynaście gmin, m.in. górskie Jenne, Vallepietra i Camerata Nuova, wzgórza Tolfa i Allumiere oraz nadmorskie Anzio i Santa Marinella. Do strefy należy natomiast sam Rzym: oliwki rosną na obrzeżach miasta, a z drzew w parku archeologicznym Koloseum tłoczy się nawet niewielkie partie oliwy.

W prowincji Latina wykluczono cztery gminy: San Felice Circeo oraz Latinę, Sabaudię i Pontinię, miasta założone w latach 30. XX wieku na osuszonych Bagnach Pontyjskich, gdzie zamiast gajów dominują warzywa i hodowla bawołów. Z prowincji Rieti do strefy weszła Sabina i Kotlina Rieti, a więc kilkadziesiąt gmin w dolinie Tybru i u stóp Apeninów, aż po Antrodoco i Cittaducale.

Gaje ciągną się od poziomu morza do mniej więcej 800 m n.p.m. Klimat jest śródziemnomorski: zimą temperatury rzadko spadają poniżej −5 °C, latem rzadko przekraczają 34 °C, a lipiec i sierpień bywają niemal bezdeszczowe. Na wybrzeżu spada 600–700 mm deszczu rocznie, na wzgórzach i przedgórzu Apeninów do 1000 mm. Gleby mają średnią strukturę, sporo próchnicy i odczyn od obojętnego do lekko zasadowego.

Od amfor z Testaccio do gajów Sabiny

Pierwsze ślady wykorzystania oliwek na terenie Lacjum pochodzą z VII i VI wieku p.n.e., z czasów, gdy północną część regionu zamieszkiwali Etruskowie, a południową Latynowie i Wolskowie. Rzym szybko stał się największym konsumentem oliwy w basenie Morza Śródziemnego. Najlepszym świadectwem jest Monte Testaccio, sztuczne wzgórze nad Tybrem usypane z milionów potłuczonych amfor po oliwie, rozładowywanych w rzecznym porcie. Większość z nich przypłynęła z Hiszpanii, co pokazuje, jak ogromne było zapotrzebowanie miasta.

Własne gaje Lacjum przez wieki rosły jednak równolegle. W 1813 roku oliwki zajmowały w regionie około 27 tys. ha i dawały około 3 tys. ton oliwy. W 1938 roku powierzchnia sadów specjalistycznych sięgała już około 80 tys. ha, a w latach 1966–1970 blisko 87 770 ha. Dziś drzewa oliwne zajmują w Lacjum ponad 63 tys. ha, czyli prawie połowę powierzchni upraw sadowniczych regionu. Historię regionu opisujemy szerzej w przewodniku Oliwa z Lacjum.

Pomysł wspólnego oznaczenia wyrósł z prostego problemu. Cztery DOP obejmowały tylko część regionu, a wielu producentów z prowincji Frosinone, Castelli Romani czy okolic Rzymu nie miało żadnej chronionej nazwy, pod którą mogliby sprzedawać oliwę. Wniosek o IGP przeszedł procedurę we Włoszech w 2020 roku, a po zatwierdzeniu w Brukseli w 2021 roku nazwa „Olio di Roma” trafiła do unijnego rejestru.

Olio di Roma nie zastępuje czterech DOP Lacjum, tylko daje wspólny znak oliwie z całego regionu.

Dwanaście odmian i zasada 80 procent

Dyscyplinarz wymienia dziesięć odmian autochtonicznych, czyli wyhodowanych w regionie: Itrana, Carboncella, Moraiolo, Caninese, Salviana, Rosciola, Marina, Sirole, Maurino i Pendolino. Do nich dochodzą dwie odmiany tradycyjnie uprawiane w Lacjum od dawna: Frantoio i Leccino. Razem muszą stanowić co najmniej 80% oliwek w gaju, a pozostałe 20% mogą dać inne odmiany wpisane do krajowego rejestru.

W praktyce każda część regionu wnosi do Olio di Roma swój charakter. Na południu, w prowincjach Latina i Frosinone, króluje odmiana Itrana z typową nutą zielonego pomidora. W Tuscii, wokół Viterbo, dominuje drobnoowocowa Caninese, dająca oliwy zielone, trawiaste i wyraźnie gorzkie. W Sabinie rośnie Carboncella, a w całym regionie spotyka się Frantoio, Leccino, Moraiolo i Maurino, często jako zapylacze.

Oznaczenie pozwala też na oliwy jednoodmianowe. Jeśli na etykiecie widnieje nazwa jednej z odmian z listy, na przykład Itrana albo Rosciola, oliwa musi z niej pochodzić. To dobra wiadomość dla osób, które chcą porównać odmiany Lacjum: pod jednym znakiem można kupić zarówno łagodną Carboncellę, jak i ostrą Caninese.

Zasady z dyscyplinarza w liczbach

Normy chemiczne Olio di Roma są wyraźnie ostrzejsze od unijnych wymagań dla oliwy extra vergine. Dotyczy to zwłaszcza kwasowości, liczby nadtlenkowej i zawartości polifenoli, które świadczą o świeżości owoców i szybkim tłoczeniu.

Parametr Olio di Roma IGP
Odmiany Itrana, Carboncella, Moraiolo, Caninese, Salviana, Rosciola, Marina, Sirole, Maurino, Pendolino, Frantoio, Leccino: min. 80% łącznie
Inne odmiany do 20%
Plon oliwek do 9500 kg z hektara
Wydajność oliwy do 20% masy oliwek
Zbiór od końca września do 31 grudnia, wyłącznie z drzewa
Czas do tłoczenia do 2 dni od zbioru
Kwasowość wolna do 0,4%
Liczba nadtlenkowa do 12 meq O2/kg
K232 / K270 do 2,20 / do 0,200
Kwas oleinowy min. 70%
Biofenole ogółem min. 220 mg/kg
Tokoferole min. 150 mg/kg
Owocowość (mediana panelu) 2–6
Gorycz i ostrość (mediana) 2–5
Opakowanie do 5 l, zamknięte i oznakowane
Etykieta obowiązkowy rocznik zbioru

Oliwki zbiera się ręcznie albo mechanicznie, ale zawsze z drzewa. Zakazane są środki chemiczne przyspieszające opadanie owoców, a oliwki leżące na ziemi i siatki rozłożone na stałe pod drzewami nie mogą trafić do tłoczni. Owoce przewozi się w sztywnych, przewiewnych skrzynkach, a w tłoczni nie mogą czekać tak długo, by się zagrzały lub zaczęły fermentować.

Przed tłoczeniem oliwki się odlistnia i myje w wodzie o temperaturze otoczenia. Dyscyplinarz dopuszcza wyłącznie metody mechaniczne i fizyczne i wyklucza systemy prasowe, więc Olio di Roma powstaje w tłoczniach z dekanterami. Gotową oliwę przechowuje się w stali nierdzewnej, można ją chronić gazem obojętnym, a przed butelkowaniem oczyszcza się ją przez naturalne odstanie lub filtrację. Jak wygląda taki proces krok po kroku, wyjaśniamy w tekście jak powstaje włoska oliwa.

Kolor, zapach i smak oliwy rzymskiej

Barwa Olio di Roma waha się od zielonej do złotożółtej i zmienia się z czasem: świeża oliwa z listopada jest wyraźnie zielona, po kilku miesiącach przechodzi w złoto. Panel degustatorów musi potwierdzić owocowość o medianie od 2 do 6, czyli od lekkiej do intensywnej, oraz gorycz i ostrość w przedziale 2–5. Dodatkowo ocenia się nuty pomidora, karczocha, trawy lub migdała, które powinny być wyczuwalne, ale nie dominujące.

Tak szeroki przedział jest celowy. Pod jednym oznaczeniem mieszczą się delikatne oliwy z Carboncelli i Leccino, idealne do ryb i warzyw gotowanych na parze, oraz mocne oliwy z Itrany i Caninese, które drapią w gardle i dobrze znoszą towarzystwo mięsa z grilla. Dlatego przy zakupie warto czytać nie tylko nazwę oznaczenia, ale także opis odmiany i intensywności, jeśli producent go podaje.

Wysoka minimalna zawartość biofenoli, czyli związków odpowiedzialnych za gorycz i ostrość, oznacza też dobrą trwałość. Przechowywana w ciemnym i chłodnym miejscu, w temperaturze 14–18 °C, oliwa zachowuje świeży charakter przez wiele miesięcy od zbioru, choć najpełniej smakuje w pierwszym półroczu.

IGP i cztery DOP regionu

Olio di Roma pokrywa się terytorialnie ze wszystkimi czterema DOP Lacjum. Producent z Fara in Sabina może więc wybrać, czy certyfikuje oliwę jako Sabina DOP, czy jako Olio di Roma IGP, a tłocznia z okolic Sonnino ma do wyboru Colline Pontine DOP albo oznaczenie regionalne. O wyborze decydują zwykle skład odmianowy gaju, koszty certyfikacji i rynek, na który trafia oliwa.

Różnica polega na skali i ścisłości powiązania z miejscem. DOP wymaga, by cały proces, od gaju po butelkowanie, odbywał się w małej, jednorodnej strefie o określonym składzie odmian. IGP obejmuje teren wielokrotnie większy i pozwala łączyć oliwki z różnych zakątków regionu, ale wciąż wymaga, by uprawa i tłoczenie odbyły się w Lacjum. Na tle innych oznaczeń regionalnych, takich jak Toscano IGP czy Olio di Puglia IGP, rzymskie wyróżnia się wyjątkowo niskim limitem kwasowości.

Oznaczenie Strefa Główne odmiany
Olio di Roma IGP 316 gmin w pięciu prowincjach dwanaście odmian lokalnych i tradycyjnych
Sabina DOP Sabina w prowincjach Rieti i Rzym Carboncella, Leccino, Frantoio, Moraiolo i inne
Canino DOP kilka gmin wokół Canino (Viterbo) Caninese, Leccino, Pendolino, Maurino, Frantoio
Tuscia DOP większa część prowincji Viterbo Frantoio, Caninese, Leccino
Colline Pontine DOP 25 gmin w prowincji Latina Itrana

Szczegóły lokalnych oznaczeń znajdziesz w osobnych artykułach o Canino DOP, Tuscii i Colline Pontine. Rzymskie IGP zdobyło szybko uznanie konkursów: w Sol d’Oro 2026 w Weronie Lacjum zebrało 15 wyróżnień, więcej niż Sycylia, a wśród nagrodzonych była oliwa z oznaczeniem Olio di Roma z prowincji Frosinone.

Jak rozpoznać oryginał na etykiecie

Uważaj na butelki z Koloseum, wilczycą kapitolińską lub napisem „Roma” bez unijnego znaku. Sam rzymski motyw graficzny nie mówi nic o pochodzeniu oliwek, a w sklepach dla turystów zdarzają się oliwy z mieszanek unijnych w pamiątkowym opakowaniu. Różnice między znakami DOP i IGP wyjaśniamy w poradniku jak czytać oznaczenia DOP i IGP.

Olio di Roma w rzymskiej kuchni

Kuchnia rzymska używa oliwy na co dzień i bez ceremonii. Klasycznym testem jest bruschetta al pomodoro: grzanka z chleba z Lariano lub Genzano, natarta czosnkiem i polana świeżą oliwą. Do niej najlepiej pasuje oliwa z Itrany, której pomidorowa nuta powtarza smak dodatków.

Wiosną Rzym je karczochy. Do carciofi alla romana, duszonych łodygami do góry z czosnkiem i mentuccią, czyli miętą polną, sprawdza się oliwa średnio intensywna, o nucie karczocha. Zimą na stołach pojawia się pasta e ceci, gęsta zupa z ciecierzycy z rozmarynem, którą na talerzu skrapia się mocniejszą, gorzkawą oliwą z Caninese lub Moraiolo.

Łagodniejsze oliwy z Carboncelli i Leccino nadają się do ryb, sałat z puntarelle i domowych wypieków, takich jak ciambelline al vino, obwarzanki z winem i oliwą z Castelli Romani. Do smażenia w głębokim tłuszczu wystarczy oliwa tańsza; Olio di Roma najlepiej wykorzystać na surowo, gdzie widać różnicę.

Pytania i odpowiedzi

Co oznacza Olio di Roma IGP?

To Chronione Oznaczenie Geograficzne dla oliwy extra vergine wytłoczonej w Lacjum z oliwek z 316 gmin regionu. Oznaczenie zostało zatwierdzone przez Komisję Europejską w 2021 roku. Gwarantuje, że uprawa i tłoczenie odbyły się w regionie, a oliwa spełnia normy dyscyplinarza.

Czy Olio di Roma pochodzi z samego Rzymu?

Nie, nazwa odnosi się do całego regionu, którego stolicą jest Rzym. Oliwki mogą pochodzić z prowincji Viterbo, Rieti, Rzym, Latina i Frosinone. Sam Rzym również należy do strefy, ale jego udział w produkcji jest niewielki.

Jakie odmiany oliwek są w Olio di Roma?

Co najmniej 80% muszą stanowić odmiany Itrana, Carboncella, Moraiolo, Caninese, Salviana, Rosciola, Marina, Sirole, Maurino, Pendolino, Frantoio i Leccino. Pozostałe 20% mogą dać inne odmiany z krajowego rejestru. Dozwolone są też oliwy jednoodmianowe z nazwą odmiany na etykiecie.

Czym różni się Olio di Roma IGP od Sabina DOP?

Sabina DOP obejmuje małą, ściśle określoną strefę i własny skład odmian, a cały proces musi odbyć się w tej strefie. Olio di Roma IGP obejmuje niemal cały region i dopuszcza kupaże z różnych jego części. Producenci z Sabiny mogą wybrać jedno z tych oznaczeń.

Jaka jest maksymalna kwasowość Olio di Roma?

Kwasowość wolna nie może przekroczyć 0,4%, podczas gdy unijny limit dla oliwy extra vergine wynosi 0,8%. To jeden z najostrzejszych limitów wśród włoskich oznaczeń regionalnych. Niska kwasowość świadczy o zdrowych owocach i szybkim tłoczeniu.

Jak smakuje Olio di Roma IGP?

Owocowość może być od lekkiej do intensywnej, a gorycz i ostrość pozostają w równowadze. Często wyczuwa się nuty zielonego pomidora, karczocha, trawy lub migdała. Konkretny profil zależy od odmiany: Itrana daje nutę pomidora, Caninese trawiastą gorycz, Carboncella łagodność.

Ile Olio di Roma produkuje się rocznie?

W strefie oznaczenia zbiera się około 75 tys. ton oliwek rocznie, z których powstaje około 10 550 ton oliwy. Tylko część tej ilości przechodzi certyfikację i trafia na rynek z oznaczeniem IGP. Wielkość zbioru mocno zależy od przemienności owocowania i pogody w danym sezonie.

Do czego najlepiej używać Olio di Roma?

Najlepiej na surowo: do bruschetty, zup strączkowych, duszonych karczochów, sałat i ryb. Oliwy intensywne z Itrany i Caninese pasują do mięs i zup, łagodniejsze z Carboncelli do ryb i wypieków. Do smażenia lepiej użyć tańszej oliwy.

Redakcja Oliwa Włoska
Piszemy o oliwie z Włoch: o regionach, odmianach, oznaczeniach pochodzenia, kuchni i tłoczniach. Każdy tekst opiera się na sprawdzonych faktach i praktyce.

Z tego samego regionu