Canino DOP to Chroniona Nazwa Pochodzenia (ChNP) dla oliwy extra vergine z okolic miasteczka Canino w północno-zachodnim Lacjum, w prowincji Viterbo. Oliwa powstaje głównie z lokalnej odmiany Caninese, ma szmaragdowozieloną barwę ze złotymi refleksami i zdecydowany smak z gorzkim i pieprznym finiszem. W Unii Europejskiej nazwa jest chroniona od 1996 roku.
To jedno z pierwszych pięciu włoskich oznaczeń oliwnych, zarejestrowanych tego samego dnia co Sabina, Brisighella, Aprutino Pescarese i Collina di Brindisi. Strefa jest mała, obejmuje zaledwie kilka gmin między doliną rzeki Fiora a wzgórzami Tuscanii, ale oliwa z Canino od dziesięcioleci uchodzi za jedną z najbardziej rozpoznawalnych w środkowych Włoszech.
- Oznaczenie
- Canino DOP
- Typ
- Denominazione di Origine Protetta, po polsku Chroniona Nazwa Pochodzenia (ChNP)
- Region
- Lacjum
- Obszar
- gminy Canino, Arlena di Castro, Cellere, Ischia di Castro, Farnese, Tessennano oraz część Tuscanii i Montalto di Castro (prowincja Viterbo)
- Odmiany
- Caninese z klonami, Leccino, Pendolino, Maurino, Frantoio (min. 95% łącznie)
- Rejestracja w UE
- 1996
W skrócie
- Typ oznaczenia: DOP, czyli Chroniona Nazwa Pochodzenia (ChNP), zarejestrowana w UE w 1996 roku.
- Obszar: Canino, Arlena di Castro, Cellere, Ischia di Castro, Farnese, Tessennano oraz część gmin Tuscania i Montalto di Castro.
- Odmiany: Caninese z klonami, Leccino, Pendolino, Maurino i Frantoio, łącznie co najmniej 95%.
- Teren: gaje do 450 m n.p.m., na glebach wulkanicznych i aluwialnych.
- Tłoczenie: najpóźniej 36 godzin od dostarczenia oliwek do tłoczni.
- Kwasowość: do 0,5%.
- Smak: średnia owocowość, nuty trawy i karczocha, gorycz i ostrość w finiszu.
Spis treści
Wulkaniczne wzgórza nad Fiorą
Canino leży w dawnej etruskiej krainie, którą dziś nazywa się Tuscią, kilkadziesiąt kilometrów na zachód od Viterbo, niedaleko wybrzeża Tyrrenu. Teren opada łagodnie od wzgórz wokół jeziora Bolsena w stronę wybrzeża Tyrrenu. Gleby powstały w większości z materiału wulkanicznego dawnych wulkanów Wolsyńskich, natomiast wzdłuż doliny Fiory występują gleby wapienno-krzemionkowe ze skał czwartorzędowych i żyzne mady rzeczne.
Dyscyplinarz pozwala na uprawę tylko do 450 m n.p.m. Wyżej rośnie ryzyko przymrozków, a owoce dojrzewają zbyt późno. Klimat jest łagodny, z wyraźnym wpływem morza, suchym latem i deszczową jesienią.
Strefa obejmuje sześć gmin w całości: Canino, Arlena di Castro, Cellere, Ischia di Castro, Farnese i Tessennano, oraz część dwóch większych sąsiadów, Tuscanii i Montalto di Castro. To krajobraz pól zbożowych, pastwisk i gajów, z rozproszonymi gospodarstwami, które powstały w połowie XX wieku po reformie rolnej.
Od Etrusków z Vulci do spółdzielni z 1965 roku
Oliwki uprawiano tu już w czasach etruskich. Na terenie gmin Canino i Montalto di Castro leżą ruiny Vulci, jednego z najważniejszych miast Etrurii, w którego nekropoliach odkryto tysiące etruskich i greckich naczyń.
W 1808 roku dobra Canino przeszły w ręce Lucjana Bonapartego, brata Napoleona, który później przyjął tytuł księcia Canino i prowadził wykopaliska w Vulci. Przez większą część XX wieku rozległe tereny należały do rodu Torlonia. Przełomem była reforma rolna z lat 50., która podzieliła wielkie majątki na rodzinne gospodarstwa. Nowi właściciele masowo sadzili oliwki, a w latach 60. pojawiły się pierwsze sady intensywne; w samej gminie Canino założono ich wówczas około 694 ha.
W 1965 roku rolnicy założyli w Canino spółdzielczą tłocznię, która z czasem skupiła około 1140 członków i przerabia ponad 60% oliwek ze strefy. Na przełomie listopada i grudnia miasteczko świętuje też Sagra dell’Olivo, święto drzewa oliwnego i nowej oliwy, połączone z degustacjami nowej oliwy.
Caninese, odmiana, która dała nazwę oliwie
Caninese to lokalna odmiana z okolic Canino, rozpowszechniona w całej Tuscii i w północnym Lacjum. Drzewa dobrze czują się na wulkanicznych glebach Tuscii, a niewielkie owoce dojrzewają późno, dlatego zbiór często trwa do grudnia. Oliwa z Caninese jest intensywnie zielona, trawiasta, z nutą karczocha i wyraźną goryczką. Więcej o drzewie i owocu przeczytasz w karcie odmiany Caninese.
Dyscyplinarz dopuszcza obok niej cztery inne odmiany: Leccino, Pendolino, Maurino i Frantoio. Pendolino i Maurino pełnią w gajach często rolę zapylaczy. Leccino łagodzi kupaż, a Frantoio dodaje owocowości. Wszystkie razem muszą stanowić co najmniej 95% drzew w gaju; inne odmiany mogą dać najwyżej 5%.
Proporcji między pięcioma odmianami dyscyplinarz nie narzuca. W praktyce w starszych gajach dominuje Caninese, a część producentów wydaje oliwę jednoodmianową z tej odmiany, która najlepiej oddaje charakter Canino. Taka oliwa bywa jedną z najbardziej gorzkich i pieprznych w Lacjum.
Dyscyplinarz Canino w tabeli
Zasady Canino łączą krótki czas od zbioru do tłoczenia z niską wydajnością oliwy z owoców. W tabeli zebraliśmy najważniejsze parametry.
| Parametr | Canino DOP |
|---|---|
| Odmiany | Caninese z klonami, Leccino, Pendolino, Maurino, Frantoio: min. 95% łącznie |
| Inne odmiany | do 5% |
| Wysokość | do 450 m n.p.m. |
| Gęstość nasadzeń | do 60 drzew/ha w gajach tradycyjnych, do 700 drzew/ha w sadach specjalistycznych |
| Plon oliwek | do 12 t z hektara sadu specjalistycznego, do 150 kg z drzewa w gaju mieszanym |
| Zbiór | od 1 października do 31 grudnia |
| Czas do tłoczenia | do 36 godzin od dostarczenia do tłoczni |
| Wydajność oliwy | do 18% masy oliwek |
| Kwasowość wolna | do 0,5% |
| Liczba nadtlenkowa | do 10 meq O2/kg |
| Kolor | szmaragdowozielony ze złotymi refleksami |
| Opakowania | szkło, ceramika lub blacha, do 5 l |
| Etykieta | obowiązkowy rok zbioru |
Najbardziej rzuca się w oczy limit wydajności: z 100 kg oliwek można uzyskać najwyżej 18 kg oliwy. To mniej niż w większości włoskich DOP i wymusza zbiór owoców raczej zielonych, zanim w pełni dojrzeją i nagromadzą więcej oleju. Taka oliwa ma więcej polifenoli, a więc więcej goryczy i ostrości, i jest trwalsza.
Oliwki przed tłoczeniem myje się w wodzie o temperaturze otoczenia, a do wydobycia oliwy wolno stosować tylko metody mechaniczne i fizyczne. Ochrona drzew opiera się na metodach integrowanych, z zabiegami wykonywanymi tylko wtedy, gdy są potrzebne. Zgodność z dyscyplinarzem sprawdza wyznaczona jednostka kontrolna, a do obrotu trafia tylko oliwa po analizie chemicznej i ocenie panelu.
Szmaragdowa i pieprzna
Kolor jest pierwszą cechą, po której rozpoznaje się Canino: świeża oliwa ma intensywny, szmaragdowy odcień ze złotymi refleksami, wyraźnie ciemniejszy niż oliwy z Sabiny czy Umbrii. Zapach przypomina zdrowe, świeże owoce zebrane w optymalnym momencie dojrzałości, z nutami skoszonej trawy, zielonych liści i karczocha.
W ustach oliwa jest harmonijna, o średniej owocowości. Dyscyplinarz opisuje jej smak jako zdecydowany, z gorzkim i pieprznym posmakiem, przy czym gorycz jest raczej lekka, a ostrość wyraźniejsza i rośnie w gardle po przełknięciu. To typowy efekt wysokiej zawartości polifenoli, które cenią zwolennicy oliw o mocnym charakterze; szerzej opisujemy je w tekście o oliwie wysokopolifenolowej.
Z czasem Canino łagodnieje. Zwykle po sześciu, ośmiu miesiącach od zbioru barwa przechodzi w złoto, a ostrość słabnie, ale dobrze przechowywana oliwa wciąż ma wyraźny charakter. Trzymaj ją z dala od światła i ciepła, najlepiej w temperaturze 14–18 °C.
Etykieta z dużym napisem Canino
Dyscyplinarz wymaga, by słowo „Canino” było napisane czcionką większą niż wszystkie inne napisy na etykiecie. To prosty i skuteczny sposób na odróżnienie oliwy DOP od oliw, które tylko wspominają Canino w adresie producenta.
Jeśli na butelce widnieje „Olio di Canino” bez unijnego znaku, to najczęściej oliwa z tej samej okolicy, ale bez certyfikacji. Może być dobra, lecz jej skład i pochodzenie potwierdza wyłącznie producent. Ogólne zasady czytania włoskich znaków jakości znajdziesz w poradniku jak czytać oznaczenia DOP i IGP.
Canino, Tuscia i Olio di Roma
Okolice Canino leżą w strefie trzech oznaczeń jednocześnie. Najwęższe jest Canino DOP. Szersze jest Tuscia DOP, obejmujące większą część prowincji Viterbo i oparte na Frantoio, Caninese i Leccino. Najszersze jest Olio di Roma IGP, oznaczenie dla niemal całego Lacjum.
Producent z Canino może więc wybrać, pod którym znakiem sprzedaje oliwę. Canino DOP daje najsilniejsze powiązanie z miejscem i najbardziej rozpoznawalną nazwę, ale wymaga przestrzegania najostrzejszych zasad: tłoczenia w ciągu 36 godzin i wydajności do 18%. Szerszy obraz oliw regionu, z porównaniem wszystkich oznaczeń, znajdziesz w przewodniku Oliwa z Lacjum.
W kuchni Tuscii
Pieprzna oliwa z Canino potrzebuje potraw o wyraźnym smaku. Najprostsza jest grzanka z wiejskiego chleba, natarta czosnkiem i polana nową oliwą, jedzona w grudniu podczas Sagra dell’Olivo. Latem ten sam chleb zamienia się w bruschettę al pomodoro, gdzie gorycz Caninese dobrze równoważy słodycz dojrzałych pomidorów.
Kuchnia Tuscii i sąsiedniej Maremmy to zupy z roślin strączkowych, dziczyzna, jagnięcina, grzyby i warzywa. Oliwa z Canino pasuje do zupy z fasoli i ciecierzycy, do pieczonej jagnięciny z rozmarynem, do grillowanej wieprzowiny i do acquacotty, maremmańskiej zupy z warzyw i jajka podawanej na czerstwym chlebie. Wiosną sprawdza się w carciofi alla romana, bo nuta karczocha w oliwie powtarza smak potrawy.
Do delikatnych ryb i deserów Canino bywa zbyt intensywne. W takich daniach lepiej sięgnąć po łagodniejszą oliwę z Sabiny lub z Leccino.
Pytania i odpowiedzi
Co oznacza Canino DOP?
To Chroniona Nazwa Pochodzenia dla oliwy extra vergine z ośmiu gmin w prowincji Viterbo, skupionych wokół miasteczka Canino. Oliwa powstaje głównie z odmiany Caninese, z dodatkiem Leccino, Pendolino, Maurino i Frantoio. W UE nazwa jest chroniona od 1996 roku.
Jak smakuje oliwa Canino DOP?
Ma średnią owocowość z nutami trawy, zielonych liści i karczocha. Smak jest zdecydowany, z lekką goryczą i wyraźną ostrością w finiszu. Barwa jest szmaragdowozielona ze złotymi refleksami.
Czym jest odmiana Caninese?
To lokalna odmiana oliwki z okolic Canino, rozpowszechniona w całej Tuscii. Daje zieloną, trawiastą oliwę o wyraźnej goryczy i ostrości, bogatą w polifenole. Jest podstawą zarówno Canino DOP, jak i Tuscia DOP.
Ile czasu może minąć od zbioru do tłoczenia oliwek Canino?
Oliwki muszą zostać przetłoczone najpóźniej w ciągu 36 godzin od dostarczenia do tłoczni. Zbiór trwa od 1 października do 31 grudnia. Szybkie tłoczenie ogranicza fermentację owoców i chroni świeży smak oliwy.
Czym różni się Canino DOP od Tuscia DOP?
Canino DOP obejmuje tylko osiem gmin wokół Canino i wymaga co najmniej 95% odmian Caninese, Leccino, Pendolino, Maurino i Frantoio. Tuscia DOP obejmuje większą część prowincji Viterbo i opiera się na Frantoio, Caninese i Leccino. Canino ma też niższy limit wydajności oliwy z owoców.
Jaka jest maksymalna kwasowość oliwy Canino DOP?
Kwasowość wolna nie może przekroczyć 0,5 g na 100 g oliwy. Liczba nadtlenkowa musi być nie wyższa niż 10 meq O2/kg. Oba limity są ostrzejsze od unijnych norm dla oliwy extra vergine.
Kiedy odbywa się święto oliwy w Canino?
Sagra dell’Olivo odbywa się w Canino co roku na przełomie listopada i grudnia, zwykle przez dwa weekendy. To dobra okazja, by spróbować świeżej oliwy prosto z tłoczni. Dokładne terminy kolejnych edycji ogłasza gmina.
Do czego używać oliwy Canino DOP?
Najlepiej na surowo do bruschetty, zup z roślin strączkowych, pieczonych mięs, dziczyzny i dań z karczochami. Jej pieprzny charakter dobrze znosi towarzystwo czosnku, rozmarynu i pomidorów. Do delikatnych ryb i ciast lepiej wybrać łagodniejszą oliwę.
