Magazyn o oliwie z Italii
DOP i IGP

Canino DOP: szmaragdowa oliwa z odmiany Caninese z Tuscii

Canino DOP to zielona, pieprzna oliwa z wulkanicznych wzgórz prowincji Viterbo. Obszar, odmiany, zasady dyscyplinarza, smak, historia i etykieta

Canino DOP: ilustracja

Canino DOP to Chroniona Nazwa Pochodzenia (ChNP) dla oliwy extra vergine z okolic miasteczka Canino w północno-zachodnim Lacjum, w prowincji Viterbo. Oliwa powstaje głównie z lokalnej odmiany Caninese, ma szmaragdowozieloną barwę ze złotymi refleksami i zdecydowany smak z gorzkim i pieprznym finiszem. W Unii Europejskiej nazwa jest chroniona od 1996 roku.

To jedno z pierwszych pięciu włoskich oznaczeń oliwnych, zarejestrowanych tego samego dnia co Sabina, Brisighella, Aprutino Pescarese i Collina di Brindisi. Strefa jest mała, obejmuje zaledwie kilka gmin między doliną rzeki Fiora a wzgórzami Tuscanii, ale oliwa z Canino od dziesięcioleci uchodzi za jedną z najbardziej rozpoznawalnych w środkowych Włoszech.

Oznaczenie
Canino DOP
Typ
Denominazione di Origine Protetta, po polsku Chroniona Nazwa Pochodzenia (ChNP)
Region
Lacjum
Obszar
gminy Canino, Arlena di Castro, Cellere, Ischia di Castro, Farnese, Tessennano oraz część Tuscanii i Montalto di Castro (prowincja Viterbo)
Odmiany
Caninese z klonami, Leccino, Pendolino, Maurino, Frantoio (min. 95% łącznie)
Rejestracja w UE
1996

W skrócie

  • Typ oznaczenia: DOP, czyli Chroniona Nazwa Pochodzenia (ChNP), zarejestrowana w UE w 1996 roku.
  • Obszar: Canino, Arlena di Castro, Cellere, Ischia di Castro, Farnese, Tessennano oraz część gmin Tuscania i Montalto di Castro.
  • Odmiany: Caninese z klonami, Leccino, Pendolino, Maurino i Frantoio, łącznie co najmniej 95%.
  • Teren: gaje do 450 m n.p.m., na glebach wulkanicznych i aluwialnych.
  • Tłoczenie: najpóźniej 36 godzin od dostarczenia oliwek do tłoczni.
  • Kwasowość: do 0,5%.
  • Smak: średnia owocowość, nuty trawy i karczocha, gorycz i ostrość w finiszu.
Spis treści
  1. Wulkaniczne wzgórza nad Fiorą
  2. Od Etrusków z Vulci do spółdzielni z 1965 roku
  3. Caninese, odmiana, która dała nazwę oliwie
  4. Dyscyplinarz Canino w tabeli
  5. Szmaragdowa i pieprzna
  6. Etykieta z dużym napisem Canino
  7. Canino, Tuscia i Olio di Roma
  8. W kuchni Tuscii
  9. Pytania i odpowiedzi

Wulkaniczne wzgórza nad Fiorą

Canino leży w dawnej etruskiej krainie, którą dziś nazywa się Tuscią, kilkadziesiąt kilometrów na zachód od Viterbo, niedaleko wybrzeża Tyrrenu. Teren opada łagodnie od wzgórz wokół jeziora Bolsena w stronę wybrzeża Tyrrenu. Gleby powstały w większości z materiału wulkanicznego dawnych wulkanów Wolsyńskich, natomiast wzdłuż doliny Fiory występują gleby wapienno-krzemionkowe ze skał czwartorzędowych i żyzne mady rzeczne.

Dyscyplinarz pozwala na uprawę tylko do 450 m n.p.m. Wyżej rośnie ryzyko przymrozków, a owoce dojrzewają zbyt późno. Klimat jest łagodny, z wyraźnym wpływem morza, suchym latem i deszczową jesienią.

Strefa obejmuje sześć gmin w całości: Canino, Arlena di Castro, Cellere, Ischia di Castro, Farnese i Tessennano, oraz część dwóch większych sąsiadów, Tuscanii i Montalto di Castro. To krajobraz pól zbożowych, pastwisk i gajów, z rozproszonymi gospodarstwami, które powstały w połowie XX wieku po reformie rolnej.

Od Etrusków z Vulci do spółdzielni z 1965 roku

Oliwki uprawiano tu już w czasach etruskich. Na terenie gmin Canino i Montalto di Castro leżą ruiny Vulci, jednego z najważniejszych miast Etrurii, w którego nekropoliach odkryto tysiące etruskich i greckich naczyń.

W 1808 roku dobra Canino przeszły w ręce Lucjana Bonapartego, brata Napoleona, który później przyjął tytuł księcia Canino i prowadził wykopaliska w Vulci. Przez większą część XX wieku rozległe tereny należały do rodu Torlonia. Przełomem była reforma rolna z lat 50., która podzieliła wielkie majątki na rodzinne gospodarstwa. Nowi właściciele masowo sadzili oliwki, a w latach 60. pojawiły się pierwsze sady intensywne; w samej gminie Canino założono ich wówczas około 694 ha.

W 1965 roku rolnicy założyli w Canino spółdzielczą tłocznię, która z czasem skupiła około 1140 członków i przerabia ponad 60% oliwek ze strefy. Na przełomie listopada i grudnia miasteczko świętuje też Sagra dell’Olivo, święto drzewa oliwnego i nowej oliwy, połączone z degustacjami nowej oliwy.

Canino to oliwa w kolorze szmaragdu, o zdecydowanym smaku z gorzkim i pieprznym finiszem.

Caninese, odmiana, która dała nazwę oliwie

Caninese to lokalna odmiana z okolic Canino, rozpowszechniona w całej Tuscii i w północnym Lacjum. Drzewa dobrze czują się na wulkanicznych glebach Tuscii, a niewielkie owoce dojrzewają późno, dlatego zbiór często trwa do grudnia. Oliwa z Caninese jest intensywnie zielona, trawiasta, z nutą karczocha i wyraźną goryczką. Więcej o drzewie i owocu przeczytasz w karcie odmiany Caninese.

Dyscyplinarz dopuszcza obok niej cztery inne odmiany: Leccino, Pendolino, Maurino i Frantoio. Pendolino i Maurino pełnią w gajach często rolę zapylaczy. Leccino łagodzi kupaż, a Frantoio dodaje owocowości. Wszystkie razem muszą stanowić co najmniej 95% drzew w gaju; inne odmiany mogą dać najwyżej 5%.

Proporcji między pięcioma odmianami dyscyplinarz nie narzuca. W praktyce w starszych gajach dominuje Caninese, a część producentów wydaje oliwę jednoodmianową z tej odmiany, która najlepiej oddaje charakter Canino. Taka oliwa bywa jedną z najbardziej gorzkich i pieprznych w Lacjum.

Dyscyplinarz Canino w tabeli

Zasady Canino łączą krótki czas od zbioru do tłoczenia z niską wydajnością oliwy z owoców. W tabeli zebraliśmy najważniejsze parametry.

Parametr Canino DOP
Odmiany Caninese z klonami, Leccino, Pendolino, Maurino, Frantoio: min. 95% łącznie
Inne odmiany do 5%
Wysokość do 450 m n.p.m.
Gęstość nasadzeń do 60 drzew/ha w gajach tradycyjnych, do 700 drzew/ha w sadach specjalistycznych
Plon oliwek do 12 t z hektara sadu specjalistycznego, do 150 kg z drzewa w gaju mieszanym
Zbiór od 1 października do 31 grudnia
Czas do tłoczenia do 36 godzin od dostarczenia do tłoczni
Wydajność oliwy do 18% masy oliwek
Kwasowość wolna do 0,5%
Liczba nadtlenkowa do 10 meq O2/kg
Kolor szmaragdowozielony ze złotymi refleksami
Opakowania szkło, ceramika lub blacha, do 5 l
Etykieta obowiązkowy rok zbioru

Najbardziej rzuca się w oczy limit wydajności: z 100 kg oliwek można uzyskać najwyżej 18 kg oliwy. To mniej niż w większości włoskich DOP i wymusza zbiór owoców raczej zielonych, zanim w pełni dojrzeją i nagromadzą więcej oleju. Taka oliwa ma więcej polifenoli, a więc więcej goryczy i ostrości, i jest trwalsza.

Oliwki przed tłoczeniem myje się w wodzie o temperaturze otoczenia, a do wydobycia oliwy wolno stosować tylko metody mechaniczne i fizyczne. Ochrona drzew opiera się na metodach integrowanych, z zabiegami wykonywanymi tylko wtedy, gdy są potrzebne. Zgodność z dyscyplinarzem sprawdza wyznaczona jednostka kontrolna, a do obrotu trafia tylko oliwa po analizie chemicznej i ocenie panelu.

Szmaragdowa i pieprzna

Kolor jest pierwszą cechą, po której rozpoznaje się Canino: świeża oliwa ma intensywny, szmaragdowy odcień ze złotymi refleksami, wyraźnie ciemniejszy niż oliwy z Sabiny czy Umbrii. Zapach przypomina zdrowe, świeże owoce zebrane w optymalnym momencie dojrzałości, z nutami skoszonej trawy, zielonych liści i karczocha.

W ustach oliwa jest harmonijna, o średniej owocowości. Dyscyplinarz opisuje jej smak jako zdecydowany, z gorzkim i pieprznym posmakiem, przy czym gorycz jest raczej lekka, a ostrość wyraźniejsza i rośnie w gardle po przełknięciu. To typowy efekt wysokiej zawartości polifenoli, które cenią zwolennicy oliw o mocnym charakterze; szerzej opisujemy je w tekście o oliwie wysokopolifenolowej.

Z czasem Canino łagodnieje. Zwykle po sześciu, ośmiu miesiącach od zbioru barwa przechodzi w złoto, a ostrość słabnie, ale dobrze przechowywana oliwa wciąż ma wyraźny charakter. Trzymaj ją z dala od światła i ciepła, najlepiej w temperaturze 14–18 °C.

Etykieta z dużym napisem Canino

Dyscyplinarz wymaga, by słowo „Canino” było napisane czcionką większą niż wszystkie inne napisy na etykiecie. To prosty i skuteczny sposób na odróżnienie oliwy DOP od oliw, które tylko wspominają Canino w adresie producenta.

Jeśli na butelce widnieje „Olio di Canino” bez unijnego znaku, to najczęściej oliwa z tej samej okolicy, ale bez certyfikacji. Może być dobra, lecz jej skład i pochodzenie potwierdza wyłącznie producent. Ogólne zasady czytania włoskich znaków jakości znajdziesz w poradniku jak czytać oznaczenia DOP i IGP.

Canino, Tuscia i Olio di Roma

Okolice Canino leżą w strefie trzech oznaczeń jednocześnie. Najwęższe jest Canino DOP. Szersze jest Tuscia DOP, obejmujące większą część prowincji Viterbo i oparte na Frantoio, Caninese i Leccino. Najszersze jest Olio di Roma IGP, oznaczenie dla niemal całego Lacjum.

Producent z Canino może więc wybrać, pod którym znakiem sprzedaje oliwę. Canino DOP daje najsilniejsze powiązanie z miejscem i najbardziej rozpoznawalną nazwę, ale wymaga przestrzegania najostrzejszych zasad: tłoczenia w ciągu 36 godzin i wydajności do 18%. Szerszy obraz oliw regionu, z porównaniem wszystkich oznaczeń, znajdziesz w przewodniku Oliwa z Lacjum.

W kuchni Tuscii

Pieprzna oliwa z Canino potrzebuje potraw o wyraźnym smaku. Najprostsza jest grzanka z wiejskiego chleba, natarta czosnkiem i polana nową oliwą, jedzona w grudniu podczas Sagra dell’Olivo. Latem ten sam chleb zamienia się w bruschettę al pomodoro, gdzie gorycz Caninese dobrze równoważy słodycz dojrzałych pomidorów.

Kuchnia Tuscii i sąsiedniej Maremmy to zupy z roślin strączkowych, dziczyzna, jagnięcina, grzyby i warzywa. Oliwa z Canino pasuje do zupy z fasoli i ciecierzycy, do pieczonej jagnięciny z rozmarynem, do grillowanej wieprzowiny i do acquacotty, maremmańskiej zupy z warzyw i jajka podawanej na czerstwym chlebie. Wiosną sprawdza się w carciofi alla romana, bo nuta karczocha w oliwie powtarza smak potrawy.

Do delikatnych ryb i deserów Canino bywa zbyt intensywne. W takich daniach lepiej sięgnąć po łagodniejszą oliwę z Sabiny lub z Leccino.

Pytania i odpowiedzi

Co oznacza Canino DOP?

To Chroniona Nazwa Pochodzenia dla oliwy extra vergine z ośmiu gmin w prowincji Viterbo, skupionych wokół miasteczka Canino. Oliwa powstaje głównie z odmiany Caninese, z dodatkiem Leccino, Pendolino, Maurino i Frantoio. W UE nazwa jest chroniona od 1996 roku.

Jak smakuje oliwa Canino DOP?

Ma średnią owocowość z nutami trawy, zielonych liści i karczocha. Smak jest zdecydowany, z lekką goryczą i wyraźną ostrością w finiszu. Barwa jest szmaragdowozielona ze złotymi refleksami.

Czym jest odmiana Caninese?

To lokalna odmiana oliwki z okolic Canino, rozpowszechniona w całej Tuscii. Daje zieloną, trawiastą oliwę o wyraźnej goryczy i ostrości, bogatą w polifenole. Jest podstawą zarówno Canino DOP, jak i Tuscia DOP.

Ile czasu może minąć od zbioru do tłoczenia oliwek Canino?

Oliwki muszą zostać przetłoczone najpóźniej w ciągu 36 godzin od dostarczenia do tłoczni. Zbiór trwa od 1 października do 31 grudnia. Szybkie tłoczenie ogranicza fermentację owoców i chroni świeży smak oliwy.

Czym różni się Canino DOP od Tuscia DOP?

Canino DOP obejmuje tylko osiem gmin wokół Canino i wymaga co najmniej 95% odmian Caninese, Leccino, Pendolino, Maurino i Frantoio. Tuscia DOP obejmuje większą część prowincji Viterbo i opiera się na Frantoio, Caninese i Leccino. Canino ma też niższy limit wydajności oliwy z owoców.

Jaka jest maksymalna kwasowość oliwy Canino DOP?

Kwasowość wolna nie może przekroczyć 0,5 g na 100 g oliwy. Liczba nadtlenkowa musi być nie wyższa niż 10 meq O2/kg. Oba limity są ostrzejsze od unijnych norm dla oliwy extra vergine.

Kiedy odbywa się święto oliwy w Canino?

Sagra dell’Olivo odbywa się w Canino co roku na przełomie listopada i grudnia, zwykle przez dwa weekendy. To dobra okazja, by spróbować świeżej oliwy prosto z tłoczni. Dokładne terminy kolejnych edycji ogłasza gmina.

Do czego używać oliwy Canino DOP?

Najlepiej na surowo do bruschetty, zup z roślin strączkowych, pieczonych mięs, dziczyzny i dań z karczochami. Jej pieprzny charakter dobrze znosi towarzystwo czosnku, rozmarynu i pomidorów. Do delikatnych ryb i ciast lepiej wybrać łagodniejszą oliwę.

Redakcja Oliwa Włoska
Piszemy o oliwie z Włoch: o regionach, odmianach, oznaczeniach pochodzenia, kuchni i tłoczniach. Każdy tekst opiera się na sprawdzonych faktach i praktyce.

Z tego samego regionu