Magazyn o oliwie z Italii
Kuchnia

Ciambelle al mosto: drożdżowe obwarzanki z moszczu z Marino

Ciambelle al mosto to jesienne obwarzanki z Castelli Romani z moszczem, oliwą, anyżem i rodzynkami. Przepis krok po kroku i jaka oliwa z Lacjum do ciasta

Ciambelle al mosto: ilustracja

Ciambelle al mosto to drożdżowe obwarzanki z mąki, świeżego moszczu winogronowego, cukru, oliwy extra vergine, rodzynek i nasion anyżu, pieczone w Lacjum w czasie winobrania, od września do października. Najbardziej kojarzą się z Marino i innymi miasteczkami Castelli Romani, gdzie świeży moszcz jest jesienią w każdej piwnicy. Mają ciemnozłotą, lśniącą skórkę, miękki, lekko wilgotny środek i zapach winogron, anyżu i pieczonego ciasta.

To wypiek, który łączy dwie pory roku. Winogrona są świeżo zebrane, a oliwa pochodzi z poprzedniego zbioru, bo nowa pojawi się w tłoczniach dopiero w listopadzie. Dlatego ciambelle al mosto były w wielu domach sposobem na zużycie ostatnich litrów zeszłorocznej oliwy, zanim do piwnicy trafi nowa.

Przygotowanie40 min
Razem4 godz. 40 min
Trudnośćśredni
Porcje8
Oliwaśrednio owocowa z Lacjum, np. Sabina DOP lub Olio di Roma IGP

W skrócie

  • Region: Lacjum, Castelli Romani, zwłaszcza Marino; podobne wypieki znają Sabina, Ciociaria i Tuscia.
  • Główne składniki: świeży moszcz winogronowy, mąka pszenna, cukier, oliwa extra vergine, rodzynki, nasiona anyżu, drożdże.
  • Rola oliwy: tłuszcz w cieście drożdżowym; zmiękcza miąższ, przedłuża świeżość i dodaje owocowej nuty.
  • Najlepsza oliwa: średnio owocowa z Lacjum, np. Olio di Roma IGP albo Sabina DOP.
  • Czas przygotowania: 40 minut pracy, około 4,5 godziny z wyrastaniem, pieczeniem i studzeniem.
  • Poziom trudności: średni; trzeba wyczuć ciasto drożdżowe i pilnować koloru skórki.
Spis treści
  1. Skąd się wzięło
  2. Skąd wziąć moszcz
  3. Składniki
  4. Przygotowanie
  5. Jaka oliwa
  6. Na co uważać
  7. Warianty
  8. Do stołu
  9. Pytania i odpowiedzi

Skąd się wzięło

Moszcz, czyli sok wyciśnięty ze świeżych winogron przed fermentacją, był w czasie winobrania nadwyżką, którą trzeba było szybko wykorzystać. Część gotowano godzinami na gęsty syrop, mosto cotto, który służył za słodzidło przez całą zimę. Resztę od razu dodawano do ciasta: moszcz dawał wypiekom słodycz, kolor i zapach, i nic nie kosztował.

Pomysł zarabiania mąki moszczem jest w Lacjum bardzo stary. Katon Starszy w swoim traktacie o rolnictwie, napisanym w II wieku p.n.e., podaje przepis na mustacei: placki z mąki zwilżonej moszczem, z anyżem, kminem, tłuszczem i serem, pieczone na liściach laurowych. Bezpośredniej linii od mustacei do ciambelle al mosto nie da się udowodnić, ale ciągłość samego pomysłu jest wyraźna, a od tego samego łacińskiego słowa pochodzi nazwa południowowłoskich mostaccioli.

Marino ma szczególne miejsce w tej historii. Od 1925 roku miasteczko obchodzi w pierwszą niedzielę października Sagra dell’Uva, święto winogron, w czasie którego z fontann w centrum płynie wino zamiast wody. To jedno z najstarszych świąt tego typu we Włoszech i najlepszy moment, by szukać ciambelle al mosto w piekarniach Castelli Romani.

Dawne domowe przepisy często zaczynały się od kawałka ciasta chlebowego, który wzbogacano moszczem, oliwą, cukrem i anyżem, a potem pieczono w piecu razem z chlebem. Współczesne wersje używają świeżych drożdży, ale zachowują ten chlebowy charakter: ciambelle al mosto są bliżej słodkiej bułki niż kruchego ciastka.

Skąd wziąć moszcz

Moszcz zaczyna fermentować samoistnie po 12–48 godzinach, zależnie od temperatury, więc musi być naprawdę świeży. We Włoszech kupuje się go jesienią w winnicach i spółdzielniach winiarskich, często w plastikowych baniakach. W Polsce moszcz można dostać w czasie winobrania w winnicach, od września do października, albo przygotować samemu: 400 g dojrzałych winogron rozgnieć w misce, przetrzyj przez sito i odciśnij, a dostaniesz około 250 ml soku.

Rodzaj moszczu Kolor ciasta Smak
z białych winogron (w Castelli: Malvasia, Trebbiano) złoty delikatny, miodowy
z czerwonych winogron (np. Cesanese) brązowofioletowy wyraźnie owocowy
sok winogronowy 100% z kartonu zależnie od soku słodszy, mniej aromatyczny
mosto cotto rozcieńczony wodą 1:2 ciemnobrązowy karmelowy, korzenny

Świeży moszcz, którego nie zużyjesz od razu, zamroź w porcjach po 250 ml; w zamrażarce wytrzyma kilka miesięcy i pozwoli upiec ciambelle także zimą.

Składniki

Na 8 porcji (16 obwarzanków):

  • 500 g mąki pszennej typ 550
  • 250 ml świeżego moszczu winogronowego (z około 400 g winogron)
  • 100 g cukru
  • 80 ml średnio owocowej oliwy extra vergine i 1 łyżeczka do natłuszczenia miski
  • 15 g świeżych drożdży (lub 5 g suszonych)
  • 80 g rodzynek
  • 1 łyżka nasion anyżu (około 6 g)
  • 3 g soli
  • 1 łyżeczka cynamonu (opcjonalnie)

Do wykończenia

  • 2 łyżki moszczu do posmarowania
  • 2 łyżki cukru do posypania

Przygotowanie

  1. Namocz rodzynki na 15 minut w ciepłej wodzie, odciśnij, osusz ręcznikiem i obtocz w łyżce mąki. Są gotowe, gdy napęczniały i są suche z zewnątrz; mąka sprawi, że nie skleją się w cieście w grudki.

  2. Podgrzej moszcz do 30–35°C, czyli do temperatury letniej, przyjemnej dla palca, i rozpuść w nim drożdże z łyżką cukru. Odstaw na 10 minut w ciepłe miejsce. Zaczyn jest gotowy, gdy na powierzchni pojawi się piana grubości około 1 cm.

  3. W dużej misce wymieszaj mąkę, resztę cukru, anyż i cynamon. Wlej zaczyn, wymieszaj łyżką, a potem dodawaj oliwę stopniowo, w trzech porcjach, wyrabiając ciasto; sól dodaj na końcu. Wyrabiaj ręcznie około 10 minut (mikserem z hakiem 6–7 minut), aż ciasto będzie gładkie, elastyczne i przestanie kleić się do dłoni, a na koniec wmieszaj rodzynki przez minutę.

  4. Przełóż ciasto do miski natłuszczonej oliwą, przykryj folią i zostaw w miejscu o temperaturze 26–28°C na 1,5–2 godziny. Cukier z moszczu i rodzynki spowalniają drożdże, więc ciasto rośnie wolniej niż chlebowe. Jest gotowe, gdy podwoi objętość, a dołek wciśnięty palcem wypełnia się powoli i nie do końca.

  5. Wyłóż ciasto na blat i podziel na 16 kawałków po około 65 g. Każdy rozwałkuj w wałek długości 22–25 cm, zwiń w kółko i mocno sklej końce, lekko je na siebie nakładając. Uformowane obwarzanki mają około 10 cm średnicy i otwór szeroki na 4 cm, bo w czasie wyrastania i pieczenia otwór się zmniejszy.

  6. Ułóż obwarzanki na dwóch blachach wyłożonych papierem, w odstępach 4 cm, przykryj ściereczką i zostaw na 45–60 minut. Pod koniec tego czasu nagrzej piekarnik do 180°C z grzaniem góra-dół. Druga faza wyrastania jest zakończona, gdy obwarzanki napuszyły się o mniej więcej połowę i delikatnie sprężynują pod palcem.

  7. Posmaruj obwarzanki moszczem i posyp cukrem. Piecz po jednej blasze na środkowej półce przez 25–30 minut. Cukry z moszczu karmelizują się szybciej niż w zwykłym cieście drożdżowym, więc jeśli po 15 minutach skórka jest już ciemnobrązowa, przykryj blachę luźno folią aluminiową.

  8. Ciambelle są gotowe, gdy mają ciemnozłotą, lśniącą skórkę, a spód opukany palcem brzmi głucho. Jeśli masz termometr, temperatura w środku powinna wynosić około 95°C. Wnętrze ma być sprężyste i suche, nie gliniaste.

  9. Przełóż obwarzanki na kratkę i studź co najmniej 30 minut. Skórka jest w dotyku lekko lepka od moszczu, co jest normalne. Najlepiej smakują letnie, w dniu pieczenia.

Ciambelle al mosto piecze się wtedy, gdy w piwnicy kończy się stara oliwa, a w kadziach fermentuje nowe wino.

Jaka oliwa

W cieście drożdżowym oliwa otacza nici glutenu, dzięki czemu miąższ jest miękki, delikatny i dłużej pozostaje świeży. Ilość 80 ml na 500 g mąki to umiarkowana dawka: ciasto nie jest tłuste, ale wyraźnie bardziej puszyste niż chlebowe. Moszcz i anyż mają mocne aromaty, więc oliwa nie gra tu pierwszych skrzypiec, tylko dodaje zielonej, owocowej nuty w tle.

Najlepiej sprawdza się oliwa średnio owocowa z samego Lacjum, opisana szerzej w przewodniku po oliwie z Lacjum. Sabina DOP, jedno z najstarszych włoskich oznaczeń oliwy, daje oliwy harmonijne, z nutą migdała i karczocha, które dobrze łączą się z białym moszczem. Oliwy z odmiany Itrana, o zapachu zielonego pomidora, wnoszą świeżość, a intensywniejsza Caninese z północnego Lacjum lepiej pasuje do wersji z czerwonym moszczem, której mocniejszy smak przyjmie jej gorycz.

Tradycja każe używać oliwy z poprzedniego zbioru, bo we wrześniu i październiku tylko taka jest w domu. Dobrze przechowywana oliwa extra vergine po 10–11 miesiącach nadal nadaje się do pieczenia, ale musi być bez wad. Przed pieczeniem powąchaj ją i spróbuj z łyżeczki: zapach starego orzecha, wosku czy farby oznacza, że oliwa zjełczała, a pieczenie ten zapach wzmocni. Jak trzymać oliwę, żeby dotrwała do jesieni w dobrej formie, piszemy w tekście o przechowywaniu oliwy.

Jeśli chcesz upiec ciambelle z nową oliwą, poczekaj do listopada. Kalendarz pracy w gaju i w tłoczni opisujemy w tekście rok w gaju oliwnym; oliwa z nowego zbioru jest bardziej zielona i pikantna, więc w cieście będzie wyraźniej wyczuwalna.

Na co uważać

Moszcz, który już fermentuje. Moszcz z pęcherzykami gazu, kwaśnym zapachem i nutą alkoholu zawiera dzikie drożdże, które przyspieszą wyrastanie, ale dadzą kwaśny posmak i nierówną strukturę. Używaj moszczu najpóźniej dobę po wyciśnięciu albo zamrażaj go od razu.

Za gorący zaczyn. Moszcz podgrzany powyżej 40°C zabija drożdże i ciasto w ogóle nie urośnie. Sprawdzaj temperaturę palcem albo termometrem: ma być letnio, nie ciepło.

Pośpiech przy wyrastaniu. Ciasto z dużą ilością cukru, moszczu i rodzynek rośnie wolniej niż zwykłe ciasto drożdżowe. Jeśli upieczesz je za wcześnie, obwarzanki będą zbite, ciężkie i popękają w piecu.

Przypalona skórka. Cukry z moszczu ciemnieją szybko, a ciemny kolor łatwo pomylić z gotowością, choć środek jest jeszcze surowy. Pilnuj czasu, w razie potrzeby przykryj blachę folią i sprawdzaj spód, nie wierzch.

Zjełczała oliwa. Oliwa z dna zeszłorocznego baniaka bywa już zjełczała, zwłaszcza jeśli stała w ciepłej kuchni. Lepiej kupić nową butelkę niż zepsuć całą partię ciasta nieprzyjemnym zapachem.

Warianty

Z czerwonym moszczem. Moszcz z czerwonych winogron, na przykład z Cesanese, daje ciasto w kolorze ciemnej śliwki i wyraźniejszy, owocowy smak. Ta wersja dobrze znosi intensywniejszą oliwę i dodatek cynamonu.

Biscotti al mosto. Kruche ciasteczka z moszczu, bez drożdży, z amoniakiem spożywczym lub proszkiem do pieczenia, formowane w wałki i krojone na ukos przed pieczeniem. Są twarde i suche, przeznaczone do maczania w winie, podobnie jak ciambelline al vino.

Z mosto cotto. Gdy świeżego moszczu nie ma, możesz użyć gęstego mosto cotto rozcieńczonego wodą w proporcji 1:2. Ciasto będzie ciemniejsze i bardziej karmelowe, a zimowa wersja przypomina w smaku mostaccioli z Abruzji, które też biorą nazwę od moszczu.

Z orzechami. Jesienią do ciasta dodaje się czasem garść posiekanych orzechów włoskich zamiast części rodzynek. Orzechy dobrze łączą się z oliwą i dodają chrupkości miękkiemu miąższowi.

Jeden duży wieniec. Z tego samego ciasta możesz upiec jeden duży wieniec o średnicy 28–30 cm. Wydłuż wtedy pieczenie do 40–45 minut i od połowy czasu przykryj ciasto folią.

Do stołu

Ciambelle al mosto je się na śniadanie, do kawy z mlekiem, i na podwieczorek, a w Castelli Romani także do kieliszka białego wina. Dobrze smakują przekrojone i lekko podgrzane, z odrobiną ricotty.

Przechowuj je w płóciennym worku lub pojemniku na chleb przez 3–4 dni; z każdym dniem stają się bardziej zwarte, ale nie twardnieją szybko dzięki oliwie. Możesz je zamrozić na miesiąc i odświeżyć przez 5 minut w piekarniku nagrzanym do 150°C.

Jeśli chcesz upiec ciambelle rano, przygotuj ciasto wieczorem i zostaw je pod folią w lodówce na 10–12 godzin zamiast w cieple. Rano odczekaj godzinę, aż ciasto osiągnie temperaturę pokojową, i przejdź do formowania. A jeśli planujesz jesienny wyjazd do Lacjum, sprawdź, kiedy jechać do Włoch na oliwę, żeby połączyć winobranie z pierwszymi dniami w tłoczniach.

Pytania i odpowiedzi

Co to są ciambelle al mosto?

Ciambelle al mosto to drożdżowe obwarzanki z Lacjum z mąki, świeżego moszczu winogronowego, cukru, oliwy extra vergine, rodzynek i anyżu. Piecze się je jesienią, w czasie winobrania, zwłaszcza w Castelli Romani. Mają ciemną, lśniącą skórkę i miękki środek.

Czym zastąpić świeży moszcz w ciambelle al mosto?

Najlepszym zamiennikiem świeżego moszczu jest moszcz mrożony albo samodzielnie wyciśnięty sok z dojrzałych winogron, około 400 g na 250 ml. Można też użyć soku winogronowego 100% bez dodatku cukru albo mosto cotto rozcieńczonego wodą w proporcji 1:2. Ciasto będzie wtedy nieco mniej aromatyczne.

Jak długo można przechowywać świeży moszcz?

Świeży moszcz zaczyna samoistnie fermentować po 12–48 godzinach, w zależności od temperatury. W lodówce wytrzyma do dwóch dni, a zamrożony w porcjach nawet kilka miesięcy. Moszcz z pęcherzykami gazu i kwaśnym zapachem już fermentuje i nie nadaje się do ciasta.

Dlaczego ciambelle al mosto szybko się przypiekają?

Moszcz zawiera dużo naturalnych cukrów, które w piekarniku karmelizują się szybciej niż w zwykłym cieście drożdżowym. Dlatego skórka ciemnieje już po kwadransie, choć środek wymaga jeszcze pieczenia. Wystarczy przykryć blachę folią aluminiową i sprawdzać gotowość po spodzie.

Jaką oliwę dodać do ciambelle al mosto?

Do ciambelle al mosto najlepiej pasuje średnio owocowa oliwa extra vergine z Lacjum, np. Sabina DOP albo oliwa z oznaczeniem Olio di Roma IGP. Dodaje cieście zielonej nuty i miękkości, nie dominując nad zapachem moszczu i anyżu. Oliwa musi być świeża i bez wad, bo pieczenie wzmacnia zapach zjełczałego tłuszczu.

Czym różnią się ciambelle al mosto od ciambelline al vino?

Ciambelle al mosto to większe, miękkie obwarzanki drożdżowe z moszczem i rodzynkami, pieczone jesienią. Ciambelline al vino to małe, kruche ciasteczka bez drożdży, z winem, oliwą i cukrem, pieczone przez cały rok i maczane w winie. Oba wypieki pochodzą z Castelli Romani i opierają się na oliwie.

Kiedy piecze się ciambelle al mosto?

Ciambelle al mosto piecze się tradycyjnie we wrześniu i październiku, w czasie winobrania, gdy dostępny jest świeży moszcz. W Marino to czas Sagra dell’Uva, święta winogron obchodzonego w pierwszą niedzielę października. Z mrożonego moszczu można je jednak upiec o każdej porze roku.

Redakcja Oliwa Włoska
Piszemy o oliwie z Włoch: o regionach, odmianach, oznaczeniach pochodzenia, kuchni i tłoczniach. Każdy tekst opiera się na sprawdzonych faktach i praktyce.

Z tego samego regionu