Magazyn o oliwie z Italii
Odmiany

Majatica di Ferrandina: oliwka z Bazylikaty na oliwę i do pieca

Majatica di Ferrandina to odmiana z prowincji Matera o podwójnym przeznaczeniu: łagodna, migdałowa oliwa i oliva infornata, czyli oliwki suszone w piecu

Majatica di Ferrandina: ilustracja

Majatica di Ferrandina to rodzima odmiana oliwki z Bazylikaty, uprawiana przede wszystkim w prowincji Matera, wokół miasteczka Ferrandina w dolinie Basento. Ma podwójne przeznaczenie: daje łagodną, migdałową oliwę extra vergine, a dojrzałe, ciemne owoce są surowcem na oliva infornata, czyli oliwki suszone w piecu, chronione jako prezydium Slow Food.

Poza Bazylikatą Majatica prawie się nie przyjęła, dlatego w całych Włoszech kojarzy się jednoznacznie z Lukanią. Jest jedną z najważniejszych odmian regionalnego oznaczenia Olio Lucano IGP, a w tradycyjnych gajach na gliniastych wzgórzach między Materą a doliną Agri jest odmianą podstawową.

Odmiana
Majatica di Ferrandina
Pochodzenie
Bazylikata, Ferrandina i wzgórza Collina Materana (prowincja Matera)
Przeznaczenie
oliwa i oliwki stołowe
Intensywność oliwy
łagodna

W skrócie

  • Pochodzenie: Bazylikata, przede wszystkim prowincja Matera: Ferrandina, Stigliano, San Mauro Forte, Salandra, Aliano.
  • Synonimy: Maiatica, Maggiatica, Gentile di Matera, Gentile di Ferrandina, Materana, Oliva di Ferrandina, Oliva Dolce, Paesana, Pasola.
  • Przeznaczenie: oliwa i oliwki stołowe, zwłaszcza suszone w piecu.
  • Owoc: średniej wielkości, eliptyczny, lekko asymetryczny, z małą pestką w stosunku do miąższu; dojrzewa późno i nierówno.
  • Oliwa: lekko lub średnio owocowa, z lekką goryczą i ostrością, nutami zielonego migdała, pomidora i karczocha.
  • Oznaczenia: Olio Lucano IGP, w którym figuruje jako Maiatica.
  • Specjalność: oliva infornata di Ferrandina, prezydium Slow Food.
Spis treści
  1. Wiele imion jednej odmiany
  2. Ferrandina i dolina Basento
  3. Drzewo silne, ale wymagające
  4. Owoc o małej pestce
  5. Oliwa łagodna i migdałowa
  6. Oliva infornata, czyli oliwki z pieca
  7. Majatica w oznaczeniach i kupażach
  8. Majatica w kuchni
  9. Jak kupować oliwę z Majatiki
  10. Pytania i odpowiedzi

Wiele imion jednej odmiany

Majatica ma w katalogach odmian kilkadziesiąt nazw lokalnych, co dobrze pokazuje, jak długo i jak szeroko uprawia się ją w Bazylikacie. Nazwy Materana i Gentile di Matera wskazują na Materę, Gentile di Ferrandina i Oliva di Ferrandina na Ferrandinę, a Paesana znaczy po prostu „miejscowa”. Nazwa Oliva Dolce, „słodka oliwka”, odnosi się do łagodnego smaku dojrzałych owoców.

W dyscyplinarzu Olio Lucano IGP odmiana występuje jako Maiatica, z synonimami „oliva di Ferrandina” i Pasola. Obie pisownie, Majatica i Maiatica, są w użyciu, także na etykietach i w nazwach tłoczni. W katalogach opisuje się ją jako odmianę autochtoniczną dla Bazylikaty, zwłaszcza prowincji Matera, a pojedyncze wzmianki dotyczą też sąsiednich prowincji Tarent i Lecce.

Dyscyplinarz Olio Lucano przypisuje wprowadzenie Majatiki greckim kolonistom, którzy od VII wieku p.n.e. zakładali miasta na wybrzeżu jońskim, z Metapontem na czele. To przekaz tradycji, a nie wynik badań genetycznych, ale dobrze pasuje do archeologii: w Ferrandinie w 2017 roku odsłonięto instalację do wytwarzania oliwy z przełomu IV i III wieku p.n.e.

Ferrandina i dolina Basento

Ferrandina leży na wzgórzu nad doliną Basento, kilkadziesiąt kilometrów na południowy zachód od Matery. Okolica to typowa Collina Materana: gliniaste, łagodne wzgórza poprzecinane jarami, z gajami oliwnymi sięgającymi od dna doliny po zbocza. Majatica dobrze znosi ciężkie, gliniaste gleby tej strefy.

W Ferrandinie przez długi czas pracowało wiele tłoczni, które wytwarzały zarówno oliwę, jak i oliwki suszone. Ich liczba zmalała w drugiej połowie XX wieku, gdy dolinę Basento objęło uprzemysłowienie. Oliwę z Majatiki wytwarzają tłocznie w samej Ferrandinie oraz w sąsiednich gminach: Stigliano, San Mauro Forte, Salandrze, Aliano, Accettura, Cirigliano i Gorgoglione. To właśnie te osiem gmin tworzy strefę produkcji oliwek suszonych w piecu.

Majatica ma małą pestkę i słodki miąższ, dlatego z jednego drzewa powstaje łagodna oliwa i oliwki suszone w piecu.

Drzewo silne, ale wymagające

Majatica rośnie silnie, ma pokrój wzniesiony i gęstą koronę, którą trzeba regularnie prześwietlać. Liście są wydłużone, eliptyczno-lancetowate, średniej szerokości. Odmiana dobrze się ukorzenia, co ułatwia rozmnażanie przez sadzonki. W opisach odmianowych uchodzi za samopylną, choć jak większość oliwek lepiej owocuje w towarzystwie innych odmian.

Plonowanie jest wysokie, ale przemienne: po obfitym roku często przychodzi słabszy. Drzewa wchodzą w owocowanie w średnim tempie. Odporność na mróz ocenia się jako średnią, co w Collina Materana zwykle wystarcza, bo zimy są tu łagodniejsze niż w górach prowincji Potenza. Oceny odporności na suszę są w literaturze rozbieżne, a stare gaje w regionie często rosną bez nawadniania.

Najsłabszym punktem Majatiki jest wrażliwość na choroby i szkodniki. Odmiana jest podatna na plamistość pawiego oczka, czyli occhio di pavone, na guzowatość oliwki (rogna) i na muszkę oliwną, która w ciepłe jesienie potrafi poważnie uszkodzić owoce. W gajach Majatiki ochrona przed muszką jest więc koniecznością.

Owoc o małej pestce

Owoc Majatiki jest średniej wielkości, w opisach odmianowych zwykle w przedziale 2,5–3 g, eliptyczny, lekko asymetryczny i bez wyraźnego dzióbka na końcu. Najważniejsza cecha to mała pestka w stosunku do miąższu, dzięki której dojrzałe owoce dobrze nadają się do suszenia i jedzenia. Zawartość oleju jest wysoka, rzędu 22% masy owoców.

Owoce dojrzewają późno i nierównomiernie. Na jednym drzewie w listopadzie można zobaczyć oliwki zielone, w trakcie przebarwiania i całkiem czarne. Pozwala to na dwa rodzaje zbioru: wcześniejszy, na zieloną, bardziej aromatyczną oliwę, i późniejszy, z całkowicie dojrzałych, ciemnych owoców, które trafiają do suszarni.

Oliwa łagodna i migdałowa

Oliwa z Majatiki ma lekką lub średnią owocowość o zielonym, ziołowym charakterze, z nutami zielonego migdała, pomidora i karczocha. Gorycz i ostrość są lekkie do średnich, więc oliwa smakuje łagodnie i harmonijnie, bez pieprznego uderzenia typowego dla Coratiny. Kolor świeżej oliwy jest zielonozłoty, z czasem złoty.

Cecha Majatica di Ferrandina
Owocowość lekka do średniej, zielona, ziołowa
Gorycz i ostrość lekka do średniej
Nuty zielony migdał, pomidor, karczoch, trawa
Kwas oleinowy około 75%
Kwas linolowy około 8%
Polifenole średnie, silnie zależne od terminu zbioru
Zawartość oleju w owocu około 22%
Dojrzewanie późne, rozłożone w czasie

Wysoki udział kwasu oleinowego sprzyja stabilności, ale przy średniej zawartości polifenoli oliwa z Majatiki nie jest tak długowieczna jak oliwy z odmian najbardziej gorzkich. Najlepiej smakuje w ciągu roku od tłoczenia. Zawartość polifenoli silnie zależy od terminu zbioru: oliwa z oliwek zielonych zebranych w październiku jest wyraźnie bardziej gorzka i trwalsza niż ta z owoców w pełni dojrzałych.

Oliva infornata, czyli oliwki z pieca

Najbardziej znanym produktem z Majatiki nie jest wcale oliwa, tylko oliva infornata di Ferrandina. To czarne, pomarszczone oliwki, suszone w ciepłym powietrzu, o słodkawym, lekko słonym smaku, bez goryczy surowych owoców. Pierwsze pisemne wzmianki o nich pochodzą z XVIII wieku. Przez długi czas wytwarzała je w Ferrandinie tylko jedna tłocznia, później dołączyli kolejni producenci. Oliwki mają status prezydium Slow Food.

Mała pestka i słodki miąższ sprawiają, że Majatica nadaje się do tej techniki lepiej niż większość odmian olejowych. Gotowe oliwki je się jako przekąskę z lukańskimi wędlinami i dojrzałym pecorino, z dodatkiem oliwy, czosnku i skórki cytrusów, a także jako dodatek do duszonego dorsza i dań z dynią. Więcej o włoskich oliwkach przeznaczonych do jedzenia piszemy w przewodniku oliwki stołowe.

Majatica w oznaczeniach i kupażach

Majatica należy do 32 odmian wymienionych w dyscyplinarzu Olio Lucano IGP. Nie ma tam żadnego minimalnego udziału, więc producent może sprzedawać pod tym znakiem zarówno oliwę jednoodmianową z Majatiki, jak i kupaż. Odmiana nie występuje natomiast w składzie Vulture DOP, które opiera się na Ogliaroli del Vulture z północy regionu.

W kupażach Majatica pełni rolę łagodzącą i aromatyczną. Dodaje oliwie nuty migdała i pomidora, a w połączeniu z Coratiną tonuje jej gorycz i ostrość. Część tłoczni z prowincji Matera butelkuje też oliwy jednoodmianowe, opisane na etykiecie jako „monocultivar Majatica”. O różnicach między tymi stylami piszemy w tekście kupaż czy monovarietale.

Majatica w kuchni

Łagodna oliwa z Majatiki to wszechstronny wybór do kuchni lukańskiej. Dobrze znosi krótkie smażenie, więc nadaje się do peperoni cruschi, papryk z Senise wrzucanych na kilka sekund do gorącej oliwy, i nie przykrywa ich słodyczy. Sprawdza się też w ciambotcie lucanie, duszonych warzywach z papryką, cukinią i bakłażanem, które na koniec warto skropić świeżą oliwą.

Do focacci materany z pomidorami i oregano Majatica pasuje zarówno w cieście, jak i na wierzchu. Z rybami, białym mięsem, świeżymi serami i sałatami łagodna oliwa działa lepiej niż intensywne oliwy z Apulii. Do dań z ostrym chili i do pieczonej wołowiny lepiej sięgnąć po oliwę bardziej gorzką i pikantną.

Jak kupować oliwę z Majatiki

Szukaj na etykiecie nazwy odmiany, zapisanej jako Majatica lub Maiatica, oraz miejscowości z prowincji Matera, najczęściej Ferrandiny, Stigliano lub San Mauro Forte. Oznaczenie Olio Lucano IGP gwarantuje pochodzenie z Bazylikaty i tłoczenie w ciągu 48 godzin od zbioru. Zwracaj uwagę na rok zbioru: łagodna oliwa z Majatiki jest najlepsza w pierwszych 12 miesiącach. Szersze tło regionu znajdziesz w przewodniku oliwa z Bazylikaty.

Oliva infornata najłatwiej kupić na miejscu, w tłoczniach i sklepach z produktami regionalnymi w Ferrandinie i Materze. Ponieważ w chłodzie zachowują jakość do roku, dobrze znoszą podróż i można je przywieźć z wyjazdu.

Pytania i odpowiedzi

Skąd pochodzi odmiana Majatica di Ferrandina?

Majatica di Ferrandina pochodzi z Bazylikaty, a najszerzej rozpowszechniona jest w prowincji Matera, wokół Ferrandiny w dolinie Basento. Według tradycji do regionu przywieźli ją greccy koloniści z wybrzeża jońskiego. Poza Bazylikatą uprawia się ją rzadko, bo słabo przystosowuje się do innych warunków.

Jak smakuje oliwa z Majatiki?

Oliwa z Majatiki jest lekko lub średnio owocowa, z nutami zielonego migdała, pomidora, karczocha i trawy. Gorycz i ostrość są lekkie do średnich, więc smak jest łagodny i harmonijny. To oliwa do codziennego użytku, mniej pieprzna niż oliwy z Coratiny.

Czym jest oliva infornata di Ferrandina?

Oliva infornata di Ferrandina to dojrzałe, czarne oliwki Majatica, krótko sparzone, solone na sucho i suszone w łagodnym cieple do około 50°C. Mają pomarszczoną skórkę i słodkawy smak bez goryczy. Pierwsze wzmianki o nich pochodzą z XVIII wieku, a produkt ma status prezydium Slow Food.

Dlaczego Majatica nadaje się do suszenia?

Majatica ma małą pestkę w stosunku do miąższu i słodki, mało gorzki owoc, dlatego po wysuszeniu daje mięsiste oliwki, które nie wymagają długiego odgoryczania. Owoce dojrzewają późno i nierówno, co pozwala zbierać do suszenia tylko te całkiem ciemne.

Czy Majatica jest odmianą odporną na choroby?

Majatica jest raczej wrażliwa: łatwo atakuje ją plamistość pawiego oczka, guzowatość oliwki i muszka oliwna. Mróz znosi średnio dobrze, co wystarcza w łagodnym klimacie prowincji Matera. W gajach wymaga regularnej ochrony, zwłaszcza w ciepłe jesienie.

Czy oliwa z Majatiki może mieć oznaczenie IGP?

Tak, Majatica, zapisana w dyscyplinarzu jako Maiatica, jest jedną z 32 odmian dopuszczonych w Olio Lucano IGP. Oliwa może być jednoodmianowa albo powstać z kupażu z innymi odmianami z listy. W Vulture DOP Majatica nie występuje.

Ile oleju daje Majatica?

Zawartość oleju w owocach Majatiki jest wysoka i wynosi około 22% masy, zależnie od roku i terminu zbioru. Plonowanie jest obfite, ale przemienne, więc po bardzo dobrym roku zwykle przychodzi słabszy. Oliwa ma około 75% kwasu oleinowego.

Do czego używać oliwy z Majatiki?

Oliwa z Majatiki pasuje do ryb, białego mięsa, świeżych serów, sałat, duszonych warzyw i pieczywa, a także do krótkiego smażenia, na przykład peperoni cruschi. Łagodny smak sprawia, że nie dominuje potraw o delikatnym aromacie. Do mocno przyprawionych dań lepiej wybrać oliwę bardziej gorzką i ostrą.

Redakcja Oliwa Włoska
Piszemy o oliwie z Włoch: o regionach, odmianach, oznaczeniach pochodzenia, kuchni i tłoczniach. Każdy tekst opiera się na sprawdzonych faktach i praktyce.

Z tego samego regionu