Magazyn o oliwie z Italii
Kuchnia

Panelle: smażone placki z mąki z ciecierzycy z ulic Palermo

Panelle krok po kroku: masa z mąki z ciecierzycy, cienkie plastry i smażenie w łagodnej oliwie. Pane e panelle, święto Santa Lucia i dobór oliwy

Panelle: ilustracja

Panelle to cienkie placki z mąki z ciecierzycy, którą gotuje się z wodą na gęstą masę, rozsmarowuje, studzi, kroi i smaży na złoto w gorącej oliwie. W Palermo je się je na ulicy, wsunięte do miękkiej bułki z sezamem jako pane e panelle, najczęściej razem z ziemniaczanymi krokietami, które w dialekcie nazywa się cazzilli.

Przepis jest prosty i tani: mąka, woda, sól, natka i oliwa. O sukcesie decydują jednak szczegóły, których nie widać w spisie składników: konsystencja masy, grubość plastrów i temperatura smażenia. Poniżej wszystkie trzy opisane tak, żeby panelle wyszły jak z palermitańskiej friggitorii, czyli smażalni.

Przygotowanie30 min
Razem2 godz.
Trudnośćłatwy
Porcje4
Oliwałagodna extra vergine, np. Biancolilla lub kupaż Sicilia IGP

W skrócie

  • Region: Sycylia, przede wszystkim Palermo; danie uliczne sprzedawane w smażalniach i z ulicznych straganów.
  • Główne składniki: mąka z ciecierzycy, woda, sól, natka pietruszki, bułka z sezamem, cytryna.
  • Rola oliwy: smażenie płytkie w temperaturze 175–180°C; oliwa daje chrupką, złotą skórkę.
  • Najlepsza oliwa: łagodna sycylijska extra vergine, np. z odmiany Biancolilla lub kupaż z oznaczeniem Sicilia IGP.
  • Czas przygotowania: 30 minut pracy, około 2 godzin razem ze studzeniem masy.
  • Poziom trudności: łatwy.
Spis treści
  1. Skąd się wzięło
  2. Mąka z ciecierzycy na wybrzeżach Morza Śródziemnego
  3. Składniki
  4. Przygotowanie
  5. Jaka oliwa
  6. Na co uważać
  7. Warianty
  8. Do stołu
  9. Pytania i odpowiedzi

Skąd się wzięło

Ciecierzyca rośnie w basenie Morza Śródziemnego od starożytności, a mąka z niej jest podstawą wielu prostych potraw wybrzeża, od Ligurii po Sardynię. Panelle tradycja palermitańska przypisuje okresowi arabskiemu, czyli IX–XI wiekowi, kiedy wyspa przejęła wiele produktów i technik z Afryki Północnej i Bliskiego Wschodu. To przekonanie powszechne, ale nie potwierdzają go dawne przepisy, więc należy je traktować jako miejscową tradycję, a nie udokumentowany fakt.

Pewne jest, że panelle od pokoleń należą do jedzenia ulicznego Palermo. Sprzedawali je panellari, smażący placki w wielkich kotłach oliwy przy targach Vucciria, Ballarò i Capo, a pane e panelle był przez lata najtańszym sycącym posiłkiem robotników, uczniów i portowców. Dawniej masę odciskano w drewnianych foremkach, czasem z wyrzeźbionym wzorem, dzięki czemu na placku zostawał relief; w większości smażalni masę po prostu wylewa się na blat i kroi.

Panelle mają też swoje miejsce w kalendarzu. 13 grudnia, w dzień świętej Łucji, w Palermo zgodnie z tradycją nie je się chleba ani makaronu z mąki pszennej, a stoły zapełniają się arancinami, panelle i cuccìą, czyli pszenicą gotowaną w całych ziarnach. Według legendy w XVII wieku, w czasie głodu, właśnie w dzień świętej Łucji do portu wpłynął statek ze zbożem, a ludzie byli tak głodni, że gotowali ziarno, nie czekając na zmielenie. Tego dnia panelle je się więc bez bułki, prosto z papieru.

Mąka z ciecierzycy na wybrzeżach Morza Śródziemnego

Panelle należą do rodziny potraw, które łączy jeden składnik, ale dzieli technika. Część z nich powstaje z masy gotowanej na kuchence, jak polenta, którą potem się kroi i smaży. Inne to płynne ciasto wylewane cienko na blachę i pieczone w bardzo gorącym piecu. W obu przypadkach oliwa jest składnikiem, a nie dodatkiem.

Potrawa Region Technika Rola oliwy
Panelle Sycylia, Palermo masa gotowana, krojona w cienkie plastry, smażona smażenie w 175–180°C
Panissa Liguria masa gotowana, krojona w słupki i smażona albo jedzona na zimno z cebulą smażenie lub skropienie na surowo
Farinata Liguria płynne ciasto pieczone w piecu na miedzianej blasze w cieście i na blasze
Cecina Toskania, wybrzeże płynne ciasto pieczone, podawane w kanapce lub na talerzu w cieście i na blasze
Fainè Sardynia, Sassari płynne ciasto pieczone, często z cebulą lub kiełbasą w cieście i na blasze

Jeśli lubisz ten smak, porównaj panelle z liguryjską panissą, najbliższą krewną, oraz z pieczonymi plackami: farinatą, toskańską ceciną i sardyńską fainè.

Składniki

Na 4 porcje:

Na masę

  • 250 g mąki z ciecierzycy
  • 750 ml zimnej wody
  • 6 g soli
  • 15 g natki pietruszki, drobno posiekanej
  • 1 szczypta świeżo mielonego czarnego pieprzu
  • 1 łyżka oliwy do natłuszczenia blatu lub formy

Do smażenia i podania

  • 600 ml łagodnej oliwy extra vergine do smażenia
  • 4 miękkie bułki posypane sezamem
  • 1 cytryna
  • sól do posypania

Przygotowanie

  1. Wlej zimną wodę do rondla o grubym dnie i, nie stawiając go jeszcze na ogniu, stopniowo wsypuj mąkę, cały czas mieszając trzepaczką. Dodaj sól i odstaw na 10 minut, żeby mąka się nawodniła. Masa jest gotowa do gotowania, gdy przypomina rzadką śmietankę bez jednej grudki.

  2. Postaw rondel na średnio małym ogniu i mieszaj bez przerwy, najpierw trzepaczką, a gdy zacznie gęstnieć, drewnianą łyżką. Po 5–6 minutach masa gwałtownie zgęstnieje; gotuj ją jeszcze 8–10 minut, w sumie 12–15 minut. Jest gotowa, gdy odchodzi od ścianek rondla, łyżka stoi w niej pionowo, a po spróbowaniu nie czuć surowej, „fasolowej” mąki.

  3. Zdejmij rondel z ognia i szybko wmieszaj posiekaną natkę oraz pieprz. Pracuj sprawnie, bo masa zaczyna tężeć po 2–3 minutach i potem trudno ją równo rozprowadzić.

  4. Wylej masę na posmarowany oliwą blat, marmurową płytę lub dużą tacę i rozsmaruj szpatułką na grubość 3–4 mm. Możesz też przełożyć ją do natłuszczonej keksówki o wymiarach około 20 na 10 cm i wyrównać; po ostudzeniu pokroisz bloczek w plastry. Sposób z blatem daje cieńsze i bardziej chrupkie panelle, sposób z keksówką wygodniej przygotować dzień wcześniej.

  5. Odstaw masę do całkowitego ostygnięcia na co najmniej godzinę w temperaturze pokojowej albo na 30 minut do lodówki. Jest gotowa do krojenia, gdy jest jędrna, sprężysta i nie klei się do noża. Pokrój ją w prostokąty około 6 na 8 cm albo w trójkąty; z bloczka odkrawaj plastry o grubości 3–4 mm.

  6. W szerokiej patelni rozgrzej oliwę tak, by jej warstwa miała 1,5–2 cm, do temperatury 175–180°C. Bez termometru sprawdź ją skrawkiem masy: powinien od razu wypłynąć na powierzchnię otoczony żywymi, drobnymi bąbelkami. Jeśli opada na dno i ledwo syczy, oliwa jest za zimna.

  7. Smaż po 4–5 placków naraz przez 2–3 minuty z każdej strony, obracając tylko raz. Są gotowe, gdy mają równy złoty kolor, chrupkie brzegi i miejscami lekko się nadymają, tworząc pęcherzyki. Między turami odczekaj chwilę, aż oliwa wróci do właściwej temperatury.

  8. Wyjmuj panelle łyżką cedzakową na kratkę lub papierowy ręcznik i od razu posyp solą, póki są gorące i lekko tłuste. Najlepsze są w ciągu 5–10 minut od usmażenia; potem tracą chrupkość.

  9. Przekrój bułki, nie rozcinając ich do końca, włóż do każdej 4–5 gorących placków, skrop sokiem z cytryny i dosól. Jeśli masz pod ręką ziemniaczane krokiety, dołóż jeden lub dwa: w Palermo taka kanapka nazywa się pane, panelle e crocchè.

Panella ma być cienka jak tektura, chrupka na brzegach i miękka jak krem w środku.

Jaka oliwa

Panelle wymagają oliwy łagodnej. Ciecierzyca ma delikatny, lekko orzechowy smak, który łatwo przykryć, a oliwa bardzo intensywna, gorzka i pieprzna daje w tym daniu szorstki posmak. Najlepiej sprawdza się oliwa z odmiany Biancolilla, jasna, o nucie migdała, świeżego jabłka i karczocha, z niewielką goryczką. Dobrym, łatwiej dostępnym wyborem jest też łagodny kupaż z oznaczeniem Sicilia IGP, które obejmuje całą wyspę.

Wielu ulicznych sprzedawców smaży na oleju roślinnym, bo jest tańszy, ale w domu oliwa extra vergine daje wyraźnie lepszy efekt: chrupką skórkę, która mniej nasiąka tłuszczem, i delikatny owocowy aromat. Świeża, dobrej jakości oliwa jest stabilna w temperaturze 175–180°C, a panelle smaży się krótko. Więcej o zasadach smażenia na oliwie znajdziesz w tekście o oliwie w kuchni włoskiej.

Panelle zostawiają w tłuszczu niewiele osadu, więc oliwę można wykorzystać ponownie. Po ostygnięciu przecedź ją przez gazę lub filtr do kawy, przelej do ciemnej szklanej butelki i trzymaj w chłodnym miejscu. Nadaje się jeszcze do 2–3 smażeń warzyw lub kolejnych panelle.

Na co uważać

Mąka wsypana do gorącej wody. Mąka z ciecierzycy w gorącej wodzie natychmiast tworzy grudki, których potem nie da się rozbić. Zawsze łącz ją z zimną wodą, poza ogniem, i dopiero gładką masę zacznij podgrzewać.

Za krótko gotowana masa. Masa zdjęta z ognia po 6–7 minutach jest już gęsta, ale ma surowy, gorzkawy smak i za mało skrobi związanej, by trzymać kształt. Panelle z takiej masy rozpadają się w oliwie. Gotuj ją 12–15 minut, aż odejdzie od ścianek rondla.

Za grube plastry. Placek grubszy niż 5 mm w środku pozostaje ciężki i gliniasty, a na zewnątrz zdąży się zrumienić, zanim środek się nagrzeje. Właściwa panella ma 3–4 mm i po usmażeniu jest jednocześnie chrupka i kremowa.

Za zimna oliwa. W oliwie o temperaturze 150–160°C panelle nie tworzą skórki, tylko chłoną tłuszcz i miękną. Lepiej smażyć mniej sztuk naraz i pilnować, żeby oliwa wracała do 175–180°C przed każdą turą.

Panelle smażone na zapas. Placki, które leżą pół godziny, robią się gumowate i tracą to, za co się je lubi. Smaż je tuż przed podaniem; masę możesz przygotować wcześniej, ale oliwę rozgrzewaj dopiero wtedy, gdy goście siedzą przy stole.

Warianty

Klasyczne panelle mają w masie tylko natkę i pieprz. W domach spotyka się wersje z lekko rozgniecionymi nasionami kopru włoskiego, z odrobiną startej skórki cytryny albo z dodatkiem chili, ale w smażalniach Palermo trzymają się zwykle wersji podstawowej.

Lżejszą odmianą są panelle pieczone: plastry posmaruj oliwą z obu stron, ułóż na blasze wyłożonej papierem i piecz w 220°C przez 15–20 minut, obracając w połowie. Będą zrumienione, ale mniej chrupkie i bardziej suche niż smażone. Z kolei w wersji na przyjęcie panelle kroi się w małe trójkąty lub romby i podaje bez bułki, z cytryną, obok innych przekąsek.

W Palermo panelle podaje się często na jednej tacy z innymi przysmakami ulicznymi, np. z puszystym sfincione, palermitańską focaccią z pomidorem, cebulą i anchois. Na domowym stole dobrze sąsiadują z caponatą, której słodko-kwaśny smak równoważy smażone placki.

Do stołu

Panelle podaje się gorące, najlepiej prosto z patelni. W bułce są lunchem lub przekąską w drodze, bez bułki, z cytryną, sprawdzają się jako przystawka do aperitivo. Do picia pasuje schłodzone piwo, lekkie sycylijskie białe wino z odmiany Catarratto lub woda gazowana z plasterkiem cytryny.

Masę można przygotować dzień wcześniej: w keksówce, przykrytą folią, przechowasz ją w lodówce do 2 dni, a przed smażeniem wystarczy pokroić plastry. Usmażone panelle po wystygnięciu da się odświeżyć w piekarniku nagrzanym do 200°C przez 5 minut, ale nigdy nie będą tak dobre jak świeże. Nie odgrzewaj ich w mikrofalówce, bo robią się gumowate.

Pytania i odpowiedzi

Z czego robi się panelle?

Panelle robi się z mąki z ciecierzycy, wody, soli i natki pietruszki. Mąkę gotuje się z wodą na gęstą masę, rozsmarowuje cienko, studzi, kroi i smaży w oliwie. Na 250 g mąki potrzeba 750 ml wody.

Czy panelle są bezglutenowe?

Same panelle są bezglutenowe, bo mąka z ciecierzycy nie zawiera glutenu. Glutenu nie ma także w oliwie, wodzie i natce. Uważaj jednak na bułkę, w której się je podaje, i sprawdź, czy mąka nie była przetwarzana w zakładzie mielącym zboża glutenowe.

Dlaczego panelle rozpadają się podczas smażenia?

Najczęściej masa była gotowana za krótko albo była za rzadka. Mąkę z wodą trzeba gotować 12–15 minut, aż masa odejdzie od ścianek rondla, a potem całkowicie ją ostudzić. Druga przyczyna to za zimna oliwa, w której placek nie tworzy skórki.

Na czym smażyć panelle?

Najlepiej na łagodnej oliwie extra vergine, np. z odmiany Biancolilla, w temperaturze 175–180°C. Oliwa daje chrupką skórkę i delikatny owocowy aromat, którego nie ma olej roślinny. Bardzo intensywne, gorzkie oliwy przykrywają smak ciecierzycy.

Co to jest pane e panelle?

To palermitańska kanapka z miękkiej bułki z sezamem, w której jest kilka gorących placków z ciecierzycy, sok z cytryny i sól. Często dokłada się do niej ziemniaczane krokiety, tworząc pane, panelle e crocchè. Jest jednym z najtańszych i najpopularniejszych dań ulicznych w Palermo.

Czy panelle można upiec w piekarniku?

Tak, plastry posmarowane oliwą piecze się w 220°C przez 15–20 minut, obracając w połowie. Wychodzą lżejsze, ale mniej chrupkie i bardziej suche niż smażone. To dobra wersja, gdy przygotowujesz dużą porcję naraz.

Czym różnią się panelle od farinaty?

Panelle robi się z gęstej, gotowanej masy, którą się kroi i smaży, a farinatę z płynnego ciasta pieczonego cienko w bardzo gorącym piecu. Oba dania opierają się na mące z ciecierzycy i oliwie. Panelle pochodzą z Palermo, farinata z Ligurii.

Co je się w Palermo na świętą Łucję?

13 grudnia w Palermo tradycyjnie nie je się chleba ani makaronu z mąki pszennej. Na stołach są arancine, panelle i cuccìa, czyli pszenica gotowana w całych ziarnach, podawana z ricottą lub miodem. Tradycję wiąże się z legendą o statku ze zbożem, który miał przypłynąć do głodującego miasta w dzień świętej.

Redakcja Oliwa Włoska
Piszemy o oliwie z Włoch: o regionach, odmianach, oznaczeniach pochodzenia, kuchni i tłoczniach. Każdy tekst opiera się na sprawdzonych faktach i praktyce.

Z tego samego regionu