Magazyn o oliwie z Italii
Kuchnia

Pesce spada alla ghiotta: miecznik z pomidorami, oliwkami i kaparami

Pesce spada alla ghiotta z Mesyny: miecznik duszony w sosie z pomidorów, selera, oliwek i kaparów. Przepis krok po kroku, czasy, sos do makaronu i dobór oliwy

Pesce spada alla ghiotta: ilustracja

Pesce spada alla ghiotta to miecznik duszony krótko w gęstym sosie z pomidorów, cebuli, selera naciowego, zielonych oliwek i kaparów, czasem z rodzynkami i orzeszkami piniowymi. Pochodzi z Mesyny, gdzie słowem ghiotta, w dialekcie agghiotta, określa się cały sposób przyrządzania ryb w takim sosie: od miecznika po suszonego dorsza.

Oliwa jest tu medium, w którym wszystko się zaczyna. Najpierw obsmaża rybę, potem dusi cebulę i seler, wreszcie łączy się z sokiem pomidorów w pomarańczowy, błyszczący sos. Na koniec dodaje się jej trochę na surowo, żeby przywrócić świeży, owocowy zapach, który zgasł podczas gotowania.

Przygotowanie30 min
Razem1 godz.
Trudnośćłatwy
Porcje4
Oliwaśrednio owocowa ze wschodniej Sycylii, np. Valdemone DOP lub Nocellara Etnea z Monte Etna DOP

W skrócie

  • Region: Sycylia, Mesyna i wybrzeże Cieśniny Mesyńskiej.
  • Główne składniki: miecznik, pomidory, cebula, seler naciowy, zielone oliwki, kapary, opcjonalnie rodzynki i orzeszki piniowe.
  • Rola oliwy: obsmażanie ryby, duszenie warzyw, baza sosu i surowe wykończenie.
  • Najlepsza oliwa: średnio owocowa ze wschodniej Sycylii, z Valdemone DOP albo Monte Etna DOP.
  • Czas przygotowania: 30 minut pracy, godzina łącznie.
  • Poziom trudności: łatwy.
Spis treści
  1. Skąd się wzięło
  2. Składniki
  3. Kapary, oliwki i seler: smak sosu ghiotta
  4. Przygotowanie
  5. Jaka oliwa
  6. Na co uważać
  7. Warianty
  8. Do stołu
  9. Pytania i odpowiedzi

Skąd się wzięło

Mesyna żyje z miecznika od wieków. Ryby przepływają przez Cieśninę Mesyńską od maja do sierpnia, a rybacy z Ganzirri i Torre Faro polują na nie z harpunem z łodzi feluca, wyposażonych w wysoki maszt i długi pomost. W sezonie w mieście jest więcej miecznika, niż da się zjeść z grilla, więc lokalna kuchnia wypracowała kilka sposobów na rybę w sosie, a ghiotta jest najpopularniejszym z nich.

Pochodzenie nazwy nie jest pewne. Najczęściej łączy się ją z przymiotnikiem ghiotto, czyli łakomy, smakowity, co pasuje do dania, po którym talerz wyciera się chlebem do czysta. Druga hipoteza wywodzi ją od ghiotta w znaczeniu naczynia do zbierania soków spod pieczeni na rożnie. Obie wersje krążą w Mesynie i żadnej nie da się dziś rozstrzygnąć.

Najsłynniejszym daniem alla ghiotta jest w Mesynie nie miecznik, lecz stocco, czyli sztokfisz, suszony dorsz sprowadzany z Norwegii, duszony z ziemniakami, oliwkami i kaparami. Miecznik w tym samym sosie jest wersją letnią, lżejszą i szybszą, bo nie wymaga wielodniowego moczenia ryby. Ten sam sos trafia też na makaron, podawany jako pierwsze danie przed rybą.

Składniki sosu pochodzą z okolicy. Kapary rosną na Wyspach Liparyjskich, które należą do prowincji Mesyna, zwłaszcza na Salinie; zielone oliwki to codzienny produkt każdej sycylijskiej spiżarni; seler i pomidory przez całe lato są na straganach. Rodzynki i orzeszki piniowe to element, który część rodzin uważa za obowiązkowy, a część za naleciałość z kuchni Palermo.

Składniki

Na 4 porcje:

  • 800 g miecznika w plastrach grubości 1,5–2 cm
  • 20 g mąki pszennej do oprószenia, opcjonalnie
  • 80 ml oliwy extra vergine do gotowania
  • 20 ml oliwy extra vergine na koniec
  • 1 biała cebula (około 150 g)
  • 1 łodyga selera naciowego z liśćmi (około 80 g)
  • 1 ząbek czosnku
  • 100 ml wytrawnego białego wina
  • 500 g dojrzałych pomidorów albo 400 g pomidorków koktajlowych
  • 80 g zielonych oliwek bez pestek
  • 30 g solonych kaparów
  • 20 g rodzynek, opcjonalnie
  • 20 g orzeszków piniowych, opcjonalnie
  • 1 mała suszona papryczka peperoncino, opcjonalnie
  • 6 liści bazylii albo 1 łyżka posiekanej natki
  • sól i świeżo mielony czarny pieprz do smaku

Kapary, oliwki i seler: smak sosu ghiotta

Sos alla ghiotta jest bliskim krewnym caponaty, ale bez octu i cukru. Jego smak budują trzy rzeczy: słoność kaparów, gorzkawa jędrność zielonych oliwek i ziołowa świeżość selera. Pomidor jest tłem, które łączy je w jedną całość, a oliwa przenosi aromaty i daje sosowi połysk.

Składnik Co wnosi Jak przygotować Zamiennik
Kapary solone słoność, nuta kwiatowa moczyć 15 minut, dwa razy zmienić wodę kapary w zalewie, dobrze opłukane
Zielone oliwki gorzkawy, mięsisty kęs przekroić na pół lub ćwiartki czarne oliwki Gaeta lub Taggiasca
Seler naciowy ziołowa, świeża nuta pokroić w kostkę 5 mm z liśćmi bulwa kopru włoskiego
Rodzynki i piniole słodycz, kontrast rodzynki namoczyć 10 minut pominąć

Najlepsze kapary do tego dania to solone, z wysp. Na Sycylii najbardziej znane są kapary z Pantellerii, chronione oznaczeniem IGP, i kapary z Saliny. Kapary w occie mają zbyt ostry smak i przykrywają rybę, dlatego jeśli musisz ich użyć, opłucz je dokładnie pod bieżącą wodą. O sycylijskich oliwkach stołowych, w tym zielonych z doliny Belice, przeczytasz w tekście o włoskich oliwkach stołowych.

Przygotowanie

  1. Zalej kapary zimną wodą na 15 minut, dwukrotnie wymieniając wodę, a rodzynki namocz osobno w letniej wodzie przez 10 minut. Oliwki przekrój na połówki. Kapary są gotowe, gdy po spróbowaniu jednego czujesz ich smak, a nie samą sól.
  2. Osusz plastry miecznika ręcznikiem papierowym, zdejmij skórę i pokrój każdy plaster na 2–3 kawałki wielkości około 6 cm. Pomidory sparz przez 30 sekund we wrzątku, obierz ze skórki i pokrój w kostkę; pomidorki koktajlowe wystarczy przekroić na połówki.
  3. Rozgrzej 30 ml oliwy na szerokiej patelni do około 180 °C, aż zacznie lekko falować. Oprósz rybę cienko mąką, strzepnij nadmiar i smaż 1 minutę z każdej strony. Kawałki mają mieć jasnozłotą skórkę, a środek ma pozostać surowy; od razu przełóż je na talerz.
  4. Zmniejsz ogień do średnio niskiego i dolej resztę oliwy przeznaczonej do gotowania (50 ml). Wrzuć posiekaną cebulę i seler, szczyptę soli i duś 8–10 minut, mieszając drewnianą łyżką i zeskrobując z dna resztki po rybie. Warzywa są gotowe, gdy są miękkie, szkliste i lekko złote na brzegach.
  5. Dodaj przeciśnięty czosnek i peperoncino, smaż 30–40 sekund, aż poczujesz zapach czosnku, ale zanim zbrązowieje. Wlej wino i gotuj na średnim ogniu 2 minuty, aż ostry zapach alkoholu zniknie, a płyn zredukuje się o połowę.
  6. Wrzuć pomidory, posól lekko, bo kapary i oliwki dodadzą soli, i gotuj bez przykrycia 12–15 minut. Sos jest gotowy, gdy pomidory się rozpadną, łyżka zostawia na dnie patelni ślad, a oliwa zaczyna wypływać na brzegach jako pomarańczowa obwódka.
  7. Dodaj oliwki, odsączone kapary, rodzynki i orzeszki piniowe i gotuj 3 minuty, żeby smaki się połączyły. Spróbuj sosu: powinien być wyraźnie słony od kaparów, lekko słodki od pomidorów i gęsty jak gęsta śmietana. Jeśli jest za gęsty, dolej 2–3 łyżki gorącej wody.
  8. Włóż kawałki miecznika do sosu, polej je łyżką sosem, przykryj i duś na małym ogniu 6–8 minut, nie mieszając, tylko delikatnie potrząsając patelnią. Ryba jest gotowa, gdy w środku jest matowa i biała, a przy lekkim naciśnięciu widelcem zaczyna rozchodzić się na płatki.
  9. Zdejmij patelnię z ognia, posyp porwaną bazylią albo natką, popieprz i polej 20 ml surowej oliwy. Odstaw pod przykryciem na 5 minut, żeby ryba wchłonęła trochę sosu i ustabilizowała się przed przełożeniem na talerze.
W Mesynie ghiotta to sposób myślenia o rybie: krótko w sosie, który wcześniej zdążył się zredukować i nabrać smaku.

Jaka oliwa

W daniu alla ghiotta oliwa pracuje w trzech temperaturach. Do obsmażania ryby, około 180 °C, potrzebna jest oliwa stabilna, extra vergine o niskiej kwasowości i dużej zawartości polifenoli, które chronią ją przed utlenianiem. Do duszenia cebuli i selera, w 120–140 °C, wystarczy każda dobra, średnio owocowa extra vergine. Na koniec surowa łyżka oliwy przywraca zapach zielonego owocu, którego gotowany sos nie ma.

Dla dania z Mesyny naturalnym wyborem jest oliwa z Valdemone DOP, oznaczenia z prowincji Mesyna, tłoczona z miejscowych odmian, takich jak Santagatese i Ogliarola Messinese. Ma zwykle średnią owocowość, nuty trawy i karczocha oraz umiarkowaną gorycz, która nie konkuruje z kaparami. Równie dobra jest oliwa ze stoków Etny, z Monte Etna DOP, oparta na odmianie Nocellara Etnea, łagodnie owocowa, z nutą jabłka i świeżych ziół.

Sos pomidorowy z oliwkami i kaparami wytrzyma też oliwę o mocniejszym, zielonym charakterze, z nutą liścia pomidora. Jeśli lubisz wyrazisty smak, do surowego wykończenia użyj oliwy z Tondy Iblei, a do gotowania łagodniejszej. Jeśli nie znajdziesz oliwy DOP z konkretnej strefy, dobrym rozwiązaniem jest extra vergine z oznaczeniem Sicilia IGP, które gwarantuje, że oliwki zebrano i wytłoczono na wyspie.

Nie warto oszczędzać na oliwie do obsmażania, ale też nie ma sensu używać do niego najdroższej butelki. Cenna, świeża oliwa najwięcej daje na surowo, na samym końcu. Szerszy obraz oliw z wyspy znajdziesz w przewodniku oliwa z Sycylii.

Na co uważać

Za długie duszenie ryby. Miecznik w sosie gotuje się szybciej, niż się wydaje, i po 15 minutach robi się suchy i włóknisty. Sos ma być gotowy, zanim ryba do niego trafi; sama ryba potrzebuje tylko 6–8 minut pod przykryciem.

Przesolony sos. Kapary, oliwki i ryba obsmażona z solą sumują się w bardzo słony sos. Kapary zawsze odsalaj, pomidory sól ostrożnie, a sos próbuj dopiero po dodaniu oliwek i kaparów, kiedy już oddały część soli.

Wodnisty sos. Pomidory z polskiego supermarketu poza sezonem mają dużo wody i mało smaku. Od listopada do czerwca lepiej użyć 400 g dobrych pomidorów pelati z puszki, a sos redukować tak długo, aż oliwa wypłynie na brzegi.

Mieszanie ryby w sosie. Kawałki miecznika rozpadają się przy każdym ruchu łyżką. Po włożeniu ryby do sosu tylko polewaj ją sosem i potrząsaj patelnią; przekładaj ją na talerz szeroką łopatką.

Przypalony czosnek. Czosnek wrzucony na rozgrzaną oliwę razem z cebulą przypala się, zanim cebula zmięknie, i zostawia gorzki posmak w całym sosie. Dodaj go dopiero, gdy cebula i seler są miękkie, i smaż najwyżej 40 sekund.

Warianty

Najbardziej znanym kuzynem jest stocco alla ghiotta, czyli sztokfisz po mesyńsku, duszony z ziemniakami w tym samym sosie przez około godzinę. W Kalabrii, po drugiej stronie cieśniny, podobnie przygotowuje się stocco di Mammola, a w Ligurii stoccafisso accomodato z oliwkami Taggiasca i orzeszkami piniowymi.

Wiele rodzin w Mesynie dodaje do miecznika alla ghiotta ziemniaki pokrojone w kostkę 2 cm, gotowane w sosie przez 15 minut przed dodaniem ryby. Danie robi się wtedy pełnym obiadem. Inni gotują sos tylko z pomidorków koktajlowych, bez selera i rodzynek, co daje jaśniejszą, letnią wersję.

Rodzynki i orzeszki piniowe są elementem spornym. W wersji z nimi danie przypomina sycylijskie potrawy na słodko-kwaśno, w wersji bez nich jest bliższe spaghetti alla puttanesca, w których oliwki i kapary grają główną rolę. Obie są poprawne.

Jeśli ryby jest mniej, a gości więcej, ugotuj 320 g spaghetti albo makaronu paccheri, wymieszaj z połową sosu jako pierwsze danie, a resztę sosu z rybą podaj jako drugie. Tak samo można postąpić z tuńczykiem, który dusi się jeszcze krócej, 4–5 minut. Gdy masz grube, świeże plastry, rozważ też grillowanie i salmoriglio.

Do stołu

Miecznika alla ghiotta podaje się na głębokich talerzach, z dużą ilością sosu i kromkami chleba z semoli do jego wycierania. W Mesynie danie często poprzedza makaron z tym samym sosem, a towarzyszy mu zielona sałata z cytryną i oliwą. Gotowane ziemniaki albo kuskus też dobrze sprawdzają się jako dodatek.

Do picia wybierz białe wino o pełnym ciele, na przykład Etna Bianco albo Grillo, albo lekkie, schłodzone czerwone: Frappato, Faro z okolic Mesyny lub różowe Etna Rosato. Kwasowość pomidorów i słoność kaparów źle znoszą wina mocno taniczne i beczkowe.

Danie jest jeszcze lepsze na drugi dzień, bo sos ma czas, żeby wniknąć w rybę. Przechowuj je w lodówce w szczelnym pojemniku do 2 dni, a odgrzewaj powoli, pod przykryciem, na małym ogniu przez 5–6 minut, z łyżką wody. Sam sos bez ryby możesz przygotować do 3 dni wcześniej i zamrozić do 2 miesięcy; rybę dodaj dopiero przy odgrzewaniu.

Pytania i odpowiedzi

Co znaczy alla ghiotta?

Alla ghiotta to mesyński sposób duszenia ryb w sosie z pomidorów, cebuli, selera, oliwek i kaparów. Nazwę łączy się najczęściej z przymiotnikiem ghiotto, czyli łakomy, smakowity, choć jej pochodzenie nie jest pewne. Tak przygotowuje się miecznika, sztokfisza i solonego dorsza.

Czym różni się miecznik alla ghiotta od miecznika z salmoriglio?

Miecznik alla ghiotta jest duszony w gęstym sosie pomidorowym z oliwkami i kaparami, a miecznik z salmoriglio jest grillowany i polewany emulsją z oliwy i cytryny. Wersja ghiotta lepiej sprawdza się przy cieńszych lub mrożonych plastrach. Salmoriglio wymaga świeżej ryby grubości co najmniej 1,5 cm.

Czy rybę trzeba obsmażać przed duszeniem?

Nie trzeba, ale krótkie obsmażenie przez minutę z każdej strony daje rybie złotą skórkę, która nie rozpada się w sosie. Wiele rodzin w Mesynie wkłada surowego miecznika prosto do sosu. Wtedy dusi się go 8–10 minut zamiast 6–8.

Czy do tego dania można użyć mrożonego miecznika?

Tak, mrożony miecznik dobrze sprawdza się w sosie, lepiej niż na grillu. Rozmrażaj go przez noc w lodówce i dokładnie osusz przed obsmażaniem. Duszenie skróć o minutę, bo mrożona ryba szybciej się rozpada.

Jaka oliwa jest najlepsza do miecznika alla ghiotta?

Najlepsza jest średnio owocowa oliwa extra vergine ze wschodniej Sycylii, na przykład z Valdemone DOP albo Monte Etna DOP. Do obsmażania i duszenia wystarczy dobra oliwa codzienna, a najlepszą butelkę zachowaj na surowe wykończenie. Na 4 porcje potrzeba około 100 ml oliwy.

Jaki makaron podać z sosem alla ghiotta?

Najczęściej podaje się spaghetti, linguine albo paccheri, które dobrze zbierają gęsty sos z kawałkami oliwek i kaparów. Makaron miesza się z połową sosu i kilkoma kawałkami ryby jako pierwsze danie. Na 4 osoby wystarczy 320 g makaronu.

Czy do miecznika alla ghiotta dodaje się rodzynki?

Część rodzin w Mesynie dodaje rodzynki i orzeszki piniowe, a część uważa je za zbędne. Z nimi danie ma lekko słodki kontrast, bez nich jest bardziej słone i wytrawne. Obie wersje są tradycyjne.

Redakcja Oliwa Włoska
Piszemy o oliwie z Włoch: o regionach, odmianach, oznaczeniach pochodzenia, kuchni i tłoczniach. Każdy tekst opiera się na sprawdzonych faktach i praktyce.

Z tego samego regionu